| Hukumat farmoni bilan belgilangan shahar | |||||
| Kioto | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| yap. 京都市 | |||||
| Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: To-dzi, Gion matsuri, Fusimi Inari ibodatxonasi, Kioto imperatorlik saroyi, Kiyomizu-dera, Kinkaku-dzi, tuman Ponto-tyo, ibodatxona Ginkaku-dzi, shahar markazi, Kioto minorasi | |||||
|
|||||
| 35°01′ sh. k. 135°45′ sh. u.NGYO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Prefektura | Kioto | ||||
| Mer | Kodzi Matsui | ||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Asos solingan | 794-yil | ||||
| Maydoni | 827,83 km² | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+9:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | 1 464 890 kishi (2020) | ||||
| Zichligi | 1769,55 kishi/km² | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | 75 | ||||
| Pochta indeksi | 600-0000–616-9999 va 520-0461–520-0465 | ||||
| Kod | 26100-9 | ||||
| Boshqa maʼlumotlar | |||||
| Mintaqa | Kinki | ||||
| Ramzlari |
Guli: Kameliya Daraxti: Yig‘loqi tol |
||||
|
|
|||||
| city.kyoto.lg.jp (yap.) | |||||
Kioto (yap. 京都市 fayl haqida) — Yaponiyadagi shahar, Kioto prefekturasining markazi bo‘lib, Kansaymintaqasida joylashgan. Maxsus maʼmuriy maqomga ega bo‘lib, hukumat farmoni bilan belgilangan shahar.
Kansay mintaqasi hamda Osaka — Kobe — Kioto shahar aglomeratsiyasining yetakchi shaharlaridan biri.
Shahar maydoni 827,83 km², aholisi — 1 464 890 kishi (1-oktabr 2020-yil), aholi zichligi — 1769,55 kishi/km².
794-yildan 1869-yilgacha Kioto Yaponiya poytaxti, imperatorlarning asosiy qarorgohi bo‘lgan. Uning qadimgi nomi — Xeyan.
Geografiyasi
Kioto Kioto botig‘i va uni o‘rab turgan tog‘larda joylashgan. Bu botiq shimoldan janubga cho‘zilgan bo‘ylama graben (tektonik cho‘kma)hisoblanadi. Botiq Yapon ichki dengizihududidagi, uchlamchi davroxirida shakllangan pastqam yerlarning bir qismidir. Atrofdagi tog‘larning yoriqlari shahar chegaralarini belgilaydi (qadimgi Kioto chegaralari anʼanaviy ravishda Katsura va Kamodaryolari deb hisoblangan). Botiqning shimoli-sharqida Xieytog‘ tizmasi joylashgan. Uning eng baland nuqtasi — balandligi 848 m bo‘lgan Simey cho‘qqisi. Tizmaning janubida Xigasiyama tepaliklari joylashgan. Kioto botig‘ining janubi-sharqida Otsushahri bilan chegaradosh Daygo tog‘lari bor. Kiotoning shimoliy qismini balandligi 500—700 m orasida bo‘lgan Kitayama tog‘lari egallaydi. Ularning eng baland cho‘qqisi — shimoli-sharqda joylashgan, balandligi 971 m bo‘lgan Minako tog‘i. Shaharning g‘arbiy qismidan Kiotoni Kameoka.
shahridan ajratib turuvchi Nisiyama tog‘lari o‘tadi. Shimoldan janubga va g‘arbdan sharqqa yo‘nalgan ko‘chalari bilan Kiotoning shahar rejasi Xitoyning Chanʼan Tan davri (618—907) poytaxti rejasini takrorlaydi. Shahar to‘rt tomon ramzi bo‘lgan to‘rtta afsonaviy hayvon haqidagi tasavvurlarga va klassik fengshuytizimiga muvofiq rejalashtirilgan deb hisoblanadi. Bu tizimga ko‘ra, Qora Toshbaqa shimolda yashab, yarim tun va qishni anglatadi; Qizil Feniks janubdagi tekisliklarda yashab, tush payti va yozni boshqaradi; Moviy Ajdaho sharqdagi tog‘ soyida yashab, bahor va quyosh chiqishini ifodalaydi; Oq Yo‘lbars esa g‘arbiy tog‘larda yashab, kech va kuz uchun javobgar hisoblanadi.
Kioto iqlimi — mo‘tadil kontinental. Bu shaharning botiqda joylashgani va dengizdan uzoqligi bilan bog‘liq. Kiotoda yoz nam va issiq bo‘ladi. Avgust oyidagi o‘rtacha yuqori harorat 28,2 °C ni tashkil etadi. Qish esa quruq va sovuq bo‘ladi. Yanvarning o‘rtacha harorati — 4,6 °C. Iyun oyidan sentabrgacha Kiotoda yomg‘irlar mavsumidavom etadi. Yillik o‘rtacha yog‘in miqdori 1491 mm ni tashkil qiladi.
Maʼmuriy bo‘linishi
| № | Ruscha nomi | Yaponcha nomi | Maydoni | Aholisi | Zichligi |
|---|---|---|---|---|---|
| 01 | Kamigyo | 上京区 | 7,03 | 85 113 | 12 107,1 |
| 02 | Kita | 北区 | 84,88 | 119 474 | 1259,2 |
| 03 | Minami | 南区 | 15,81 | 99 927 | 6320,5 |
| 04 | Nakagyo | 中京区 | 7,41 | 109 341 | 14 755,9 |
| 05 | Nisikyo | 西京区 | 59,24 | 150 962 | 2548,3 |
| 06 | Sakyo | 左京区 | 246,77 | 168 266 | 681,9 |
| 07 | Simogyo | 下京区 | 6,78 | 82 668 | 12 192,9 |
| 08 | Ukyo | 右京区 | 292,07 | 204 262 | 699,4 |
| 09 | Fusimi | 伏見区 | 61,66 | 280 655 | 4551,7 |
| 10 | Xigasiyama | 東山区 | 7,48 | 39 044 | 5219,8 |
| 11 | Yamasina | 山科区 | 28,70 | 135 471 | 4720,2 |
Aholisi
Shahar aholisi 1 464 890 kishini (1-oktabr 2020-yil holatiga ko‘ra), zichligi esa 1769,55 kishi/km² ni tashkil etadi. Aholi sonining 1980-yildan 2005-yilgacha o‘zgarishi:
|
Tarixi
Qadimgi davr

Kioto hududida aholi neolitdavridayoq yashagan. Bu davrga oid arxeologik manzilgohlar Kame-Kamo va Kita-Sirakava tumanlaridan topilgan. Fusimi tumanining Fukasa hududida olimlar Yayoidavriga oid qishloq xo‘jaligi qurollarini aniqlagan. Biroq ilk o‘rta asrlarda iqlim sharoiti, botqoqliklar va tabiiy resurslarning cheklanganligi sababli hudud faol o‘zlashtirilmagan. Faqat 7-asrda xitoylik kelib chiqishga ega aristokrat Xata urug‘i bu yerlarda o‘z qarorgohini barpo etgan. U Uzumasa va Fukasa hududlarida istehkomlar qurgan. Urug‘ boshliqlari qo‘riq yerlarni o‘zlashtirib, sug‘orish ishlariniamalga oshirgan, ipakchilikni joriy etgan va to‘qimachilikningrivojlanishiga hissa qo‘shgan. Kiotoning qadimgi hukmdorlari qudratini shahar markazidagi Xata urug‘iga mansub Xebitsuka qo‘rg‘on-qabri hamda Kavakatsu xonadoni boshlig‘ining buyrug‘i bilan qurilgan Koryudzi buddaviy monastiri eslatib turadi. Xata urug‘idan tashqari, bo‘lajak Kioto hududida Kamo va Takano.
daryolari havzalaridagi yerlarga egalik qilgan Kamo va Izumo qabilalari yashagan. VIII asr oxirida mamlakatdagi siyosiy beqarorlik va buddaviy davlat to‘ntarishi xavfi tufayli imperator Kammu Yaponiya poytaxtini Naradan boshqa joyga ko‘chirishga qaror qilgan. 784-yilda u bo‘lajak Nagaoka poytaxtiga asos solgan, u hozirgi Mukoshahri hududida joylashgan edi. Uning qurilishi 10 yil davom etgan, ammo bosh quruvchi Fudzivara Tanetsuguning vafoti va suv toshqini sabab to‘xtatilgan. Shundan so‘ng 794-yilda imperator Kioto botig‘ida «tinchlik va osoyishtalik poytaxti» deb atalgan Xeyan shahrini qurishni buyurgan. Qurilish ishlari Fudzivara Oguromaroga topshirilgan. Keyinchalik aynan Xeyan negizida Kioto shahri vujudga kelgan.
Xeyan davri

Xeyan Xitoyning Chanʼan (Tan davri)namunasida barpo etilgan. Shahar shimoldan janubga cho‘zilgan to‘rtburchak shaklida bo‘lib, ko‘chalar uni to‘rtburchak mavzelarga ajratgan; shimoldan janubga 10 ta, g‘arbdan sharqqa 11 ta ko‘cha o‘tkazilgan. Shaharning shimoliy qismida imperatorlik saroyibinolari majmuasi joylashgan. Shimoliy va shimoli-sharqiy qismlarda zodagonlarning qo‘rg‘onlari, janubda esa oddiy xalq — hunarmandlar va kambag‘al shaharliklar yashagan. Suzaku xiyoboni shaharni g‘arbiy va sharqiy qismlarga bo‘lgan. Shahar uch tomondan daryolar, to‘rtinchi tomondan esa tog‘lar bilan o‘ralgan edi. Fengshuynuqtayi nazaridan bu juda qulay joylashuv hisoblangan.
Poytaxtda o‘sha davrning deyarli barcha maʼrifatli kishilari jamlangan bo‘lib, ular yuksak Xeyan madaniyatini yaratgan. Xeyan-kyoda yozilgan jahon adabiyoti klassikasiga mansub ko‘plab asarlar bugungacha yetib kelgan. Avvalo, «Genji monogatari» romani muallifi Murasaki Sikibu hamda dzuyxitsu «Yostiq yonidagi qaydlar» asari muallifi Sey Syonagon.
Aristokratning qo‘rg‘oni butun bir mavzeni egallashi mumkin edi; oddiy aholi esa zich joylashib yashardi. Qanday bo‘lmasin, yong‘inlar poytaxt uchun eng katta ofat bo‘lgan: shahar bir necha marta deyarli butunlay yonib ketgan. Shu bois hozirgi Kiotoda qadimiy binolar juda kam saqlangan.
Poytaxtda Tayra samuraylar diktaturasi o‘rnatilgach, Kamodaryosining sharqiy sohilidagi Rokuxara hududida samuraylar maʼmuriyati joylashgan. XII—XIV asrlarda, Kamakura syogunligidavrida bu hudud poytaxt siyosiy hayotining markazi bo‘lib qolgan. Bu yerda imperator saroyi, aristokratlar va G‘arbiy Yaponiyasamuray hukmdorlarini nazorat qiluvchi syogunlikning Rokuxara inspektori boshqarmasi joylashgan. Yangi Asikaga syogunligitashkil etilgach, poytaxt siyosiy markazi Kamo daryosining g‘arbiy sohiliga ko‘chgan. XV asrdan boshlab u Muramati mavzesidagi syogunning bosh saroyida joylashgan. Taxminan shu davrda shaharning qadimgi Xeyan nomi o‘rnini Kioto (Kyo, Kyoto) nomi egallagan.
1467—1477-yillarda Yaponiya Onin yillaridagi katta ichki urushgirdobiga tushgan. Poytaxt ko‘chalaridagi uzluksiz janglar natijasida Kioto kultepaga aylangan. Aristokratlar va samuraylarning 30 mingta uyi, shuningdek qadimiy monastirlar yonib ketgan. Imperator saroyi tamomila xarob ahvolga tushgan. Shahar shimoliy va janubiy qismlarga — Kamigyo (yap. 上京 kamigyo:, yuqori poytaxt) va Simogyo (yap. 下京 simogyo:, quyi poytaxt)bo‘lingan. XVI asr davomida ular ikkita alohida shahar jamoasi sifatida rivojlangan. Markaziy hukumatning harakatsizligi tufayli Kioto shaharliklari o‘zini o‘zi boshqaruvchi mavze kengashlarini tashkil etgan. Bu kengashlar shahar xavfsizligi va anʼanaviy bayramlar, jumladan, Gion bayramini o‘tkazish bilan shug‘ullangan.
Yangi davr
1568-yilda Kioto mahalliy hukmdor Oda Nobunagaqo‘liga o‘tgan. U vayron bo‘lgan poytaxtni keng ko‘lamda qayta tiklashga kirishgan. Nobunaga imperatorlik saroyi va Nidzo qalʼasini qayta qurdirgan, shuningdek poytaxt iqtisodiyotini tiklagan. Uning homiyligida Kiotoda xristian missiyasi ish boshlagan. Unga iyezuitlar boshchilik qilgan. Toyotomi Xideyosi, Nobunaganing siyosiy vorisi, avvalgi hukmdorning siyosatini davom ettirgan. 1590-yilda u Kiotoda yangi yo‘llar tarmog‘ini barpo etgan, mavzelarga bo‘lishning yangi tizimini joriy qilgan va markazdagi barcha monastirlarni Teranouti ibodatxonalari hududlariga ko‘chirgan. 1591-yilda Xideyosi Kamigyo va Simogyoni uzunligi 23 km bo‘lgan yagona tuproq devor bilan o‘rab, tarqoq jamoalarni bir shaharga birlashtirgan. U Dzyurakuday saroyi va Nisi-Xongandzi monastirini qurdirgan, poytaxt janubida Fusimi qalʼasi va shaharchasiga asos solgan, shuningdek Yododaryosidagi qatnovni tartibga solgan. Aynan Nobunaga va Xideyosi davrida qadimgi Xeyan butunlay qayta qurilib, yangi Kiotoga aylangan.
Hukmronlikka kelgan Tokugava syogunligi 1603-yilda mamlakatning siyosiy markazini Edogako‘chirgan. Shunga qaramay, Kioto Yaponiya poytaxti va imperator saroyi qarorgohi bo‘lib qolgan. Imperator saroyini himoya qilish hamda mamlakatning g‘arbiy hududlarini nazorat qilish uchun syogun Tokugava Ieyasu Kiotoda yangi Nidzo qalʼasiniqurgan. Xristianlikni tugatish maqsadida hukumat Xigasi-Xongandzi monastirini Kiotoga ko‘chirgan va o‘z sulolasi eʼtiqodidagi Dzodo maktabiga mansub ko‘plab ibodatxona va monastirlarni qurdirgan.
1622-yilda syogunlik Fusimi shahrining janubi-g‘arbida Yodo qalʼasini qurgan; u Yodo-xan mulkining maʼmuriy markaziga aylangan. Keyin Fusimi qalʼasi tugatilgan va Takano daryosigacha kanal qazilib, poytaxt shahar bilan bog‘langan.

XVII—XIX asrlarda Kioto mamlakatning eng boy shaharlaridan biri bo‘lgan. Shu davrda Kiotoga xos anʼanaviy hunarmandchilik turlari, jumladan Nisidzin (yap. 西陣織 nisidzin-ori)hududida ipak ishlab chiqarish, poytaxt chinnisi, loklangan idishlar va bo‘yalgan paxta matosi tayyorlash shakllangan. Shahar Edo va Osakadan keyin kattaligi bo‘yicha uchinchi o‘rinda turgan. Aholisi 400 ming kishidan oshgan.
1864-yilda Kioto Imperatorlik darvozasi yonidagi hodisasabab kelib chiqqan yong‘indan jiddiy zarar ko‘rgan. Shaharning katta qismi vayron bo‘lgan. Poytaxtdagi 28 mingta uy butunlay yonib ketgan. 1868-yilda mamlakatda Meydzi restavratsiyasiyuz bergan va yangi imperator Yaponiya poytaxti Tokiodeb qayta nomlangan Edoga ko‘chirilishini eʼlon qilgan. Imperator saroyining ko‘chishi tufayli Kioto Yaponiyaning ming yillik poytaxti maqomini yo‘qotgan.
Ikkinchi jahon urushi vaqtida Kioto amerikaliklar atom bombasi bilan zarba berish uchun tanlagan nishonlar ro‘yxatiga kiritilgan. Atom bombasidan foydalanish qo‘mitasi aʼzolari shaharni harbiy jihatdan eng muhim joylardan biri deb hisoblashgan. Buning asosiy sababi shaharning kattaligi bo‘lib, bomba qudratini baholash imkonini berardi (qurilgan hudud maydoni 15—20 km², shundan 7,5 km² sanoat mavzelari edi). Bu qarorga AQSh harbiy vaziri Genri Stimsonqarshi chiqqan. U Filippingeneral-gubernatori bo‘lgan paytida asal oyini o‘tkazish uchun Kiotoga kelgan edi. Stimson yaponlar uchun ulkan madaniy va diniy ahamiyatga ega bo‘lgan qadimiy poytaxtni yo‘q qilish urushdan keyin AQSh obro‘siga jiddiy putur yetkazishini taʼkidlagan. Lesli Grouvs va qo‘mitaning boshqa aʼzolari qarshiligiga uchragach, u prezident Trumenga murojaat qilib, uni o‘z tarafini olishga ishontirgan. Shundan keyin Kioto atom bombasi nishoni sifatida ko‘rib chiqilmagan. Biroq boshqa atom nishonlari kabi Kioto ham AQSh harbiy-havo kuchlarining odatiy bombardimonlari taqiqlangan shaharlar ro‘yxatida qoldirilgan va bu uni vayron bo‘lishdan asragan.
Iqlimi
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| O‘rtacha eng yuqori harorat, °C | 8,5 | 9,2 | 12,8 | 19,6 | 24,4 | 27,3 | 31,3 | 32,9 | 28,3 | 22,3 | 16,8 | 11,3 | 20,4 |
| O‘rtacha harorat, °C | 4,0 | 4,5 | 7,6 | 13,9 | 18,7 | 22,4 | 26,5 | 27,7 | 23,4 | 17,1 | 11,5 | 6,5 | 15,3 |
| O‘rtacha eng past harorat, °C | 0,3 | 0,7 | 3,0 | 8,7 | 13,4 | 18,2 | 22,7 | 23,7 | 19,5 | 12,7 | 7,0 | 2,3 | 11,0 |
| Yog‘in miqdori (meʼyor), mm | 50,4 | 65,8 | 110,6 | 151,8 | 153,7 | 247,6 | 234,6 | 142,8 | 202,6 | 112 | 69,5 | 39,8 | 1581,2 |
| Manba: www.climate-charts.com | |||||||||||||
Iqtisodiyoti
| Yil | $ |
|---|---|
| 1975 | 5324 |
| 1980 | 9523 |
| 1985 | 13 870 |
| 1990 | 20 413 |
| 1995 | 23 627 |
| 2000 | 26 978 |
| 2005 | 32 189 |
| 2010 | 36 306 |
| 2014 | 40 794 |
Kioto shahrining asosiy daromad manbai — turizm. Kiotoning shimolida, Tango yarimorolida, baliq ovlash va suv transporti bilan, markazida esa dehqonchilik va o‘rmon xo‘jaligi bilan shug‘ullaniladi. Dunyoga mashhur kompyuter o‘yinlari ishlab chiqaruvchi Nintendo kompaniyasining bosh qarorgohi Kiotoda joylashgan. Kyocera, Omron va Shimadzu kompaniyalari ham Kiotoda faoliyat yuritadi.
Qishloq xo‘jaligi
XVII asrdan buyon Kioto Yaponiyaning eng yirik shaharlaridan biri bo‘lib, tobora ko‘payib borayotgan aholisi katta miqdorda qishloq xo‘jaligi mahsulotlariga ehtiyoj sezgan. Shu sabab Kioto atrofida sabzavotchilikka ixtisoslashgan rivojlangan qishloq xo‘jaligi infratuzilmasi vujudga kelgan. Mahalliy seleksionerlar saʼy-harakati bilan monastir turpi, Kamo baqlajoni, Mibu xantali kabi navlar yaratilgan. Kiotoning sabzavot yetishtirish anʼanalari XIX—XX asrlardagi urbanizatsiya jarayonlariga qaramay saqlanib qolgan.
2015-yil holatiga ko‘ra, Kioto hududida 3687 ta fermer xo‘jaligi mavjud bo‘lib, ulardan 2065 tasi sotish uchun mahsulot yetishtirgan. Shahardagi haydaladigan yerlar maydoni 1855 gektarni tashkil etgan. Aksariyat fermer xo‘jaliklari sabzavotlarni issiqxonalarda yetishtiradi.
Qishloq xo‘jaligi bilan birga o‘rmon xo‘jaligi ham anʼanaviy ravishda muhim o‘rin tutadi. Kioto hududidagi o‘rmonlarning umumiy maydoni 60 ming gektardan oshadi. Shaharda yetishtiriladigan asosiy o‘rmon daraxti — yuqori sifatli yapon kriptomeriyasi. Uni qayta ishlashning eng yirik markazlari Nakagava va Kita hududlarida joylashgan.
Turizm
Kioto — Yaponiyaning eng mashhur sayyohlik maskanlaridan biribo‘lib, dunyoning turli mamlakatlaridan ko‘plab sayyohlar keladi. Tokio bilan bir qatorda Kioto ham bitiruv sayohatlari uchun eng sevimli shaharlardan biri hisoblanadi; bu, ayniqsa, o‘rta va yuqori sinf maktablari bitiruvchilariga taalluqli.
Transport


Tarixan Kioto zamonaviy davrgacha bo‘lgan Yaponiyaning transport tizimi markazi edi. Mamlakatning asosiy yo‘llari shu yerda kesishgan.
1877-yildan boshlab shaharning asosiy transport markazi Kioto vokzalibo‘lib kelmoqda. XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab u orqali Yaponiyaning eng yirik temiryo‘l kompaniyasi — JRning quyidagi liniyalari o‘tadi: Tokaydo, Sanindo, sinkansen tezyurar poyezdi liniyasi, Nara temiryo‘li hamda mahalliy elektr poyezdlari. JR dan tashqari, Kiotoda xususiy temiryo‘l kompaniyalari — «Osaka ekspressi» (yap. 大阪急電鉄 o:saka dentetsu), bosh qarorgohi Kavaramu mavzesida joylashgan, va Kioto–Osaka temiryo‘li (yap. 京阪電鉄 keyxan dentetsu), markazi Sandzyo bekatida joylashgan, faoliyat yuritadi.
Temiryo‘ldan tashqari, Kiotoda shahar va xususiy avtobus kompaniyalari ham ishlaydi. Ularning yo‘nalishlari shaharning barcha tumanlari va atrofini bog‘laydi. Shuningdek, «Raku-Bas» nomli bir nechta sayyohlik avtobus yo‘nalishlari tashkil etilgan. Jamoat transporti tarmog‘ining rivojlanganligi tirbandliklarning oldini olishga yordam beradi. 1981-yildan buyon shaharda metro tizimiishlaydi. Metro ikkita liniyadan iborat. Shuningdek, ikki liniyali yengil relsli transport (tezyurar tramvay) tarmog‘i ham mavjud. Uning rasmiy nomi Keifuku Electric Railroad bo‘lib, kundalik nutqda Randen deb ham ataladi. Shahar atrofida esa Sagano manzarali temiryo‘li.
nomi bilan mashhur sayyohlik temiryo‘li ishlaydi. Kioto orqali 1- va 171-sonli davlat avtomobil yo‘llari hamda Osaka va Kobe shaharlari hududini Tokaymintaqasi bilan bog‘lovchi Meysin tezyurar avtomagistrali o‘tadi. Bu transport arteriyalari strategik va sanoat jihatidan katta ahamiyatga ega. Kiotodan Kioto prefekturasining shimolidagi Tamba hududiga olib boruvchi 9-sonli davlat yo‘li; Miyadzushahrida tugaydigan Kioto tezyurar avtomagistrali; Vakasa hududiga olib boradigan 162-sonli davlat yo‘li; shuningdek shaharni Nara va Vakayama prefekturalaridagi aholi punktlari bilan bog‘laydigan 24-sonli davlat yo‘li boshlanadi.
Kiotoning eng yirik sayyohlik yo‘llari qatoriga Xigasima, Xieydzan, Oku-Xiey, Arasiyama-Takaosi tog‘ yo‘llari va boshqalar kiradi.
- Temiryo‘l transporti
- Markaziy Yaponiya temiryo‘l kompaniyasi (Central Japan Railway Company) (yap. JR東海), G‘arbiy Yaponiya temiryo‘l kompaniyasi (West Japan Railway Company) (yap. JR西日本), Kioto metropoliteni (yap. 京都市営地下鉄), Keihan elektr temiryo‘li (yap. 京阪電車), Kintetsu (yap. 近鉄), Hankyu korporatsiyasi (yap. 阪急電鉄), Randen (yap. 嵐電), Eydzan elektr temiryo‘li (yap. 叡山電車).
Taʼlim
Kiotoda ko‘plab universitetlar mavjud
- Kioto universiteti
- Kioto texnologiya instituti
- Kioto prefekturasi tibbiyot universiteti[yap.]
- Kioto sanʼat universiteti
- Dosisha universiteti[yap.]
- Ritsumeykan universiteti[yap.]
- Ryukoku universiteti[yap.]
- Kioto Sangyo universiteti[yap.]
- Kioto Seyka universiteti[yap.] — Kioto xalqaro manga muzeyi
- Kioto pedagogika universiteti
Madaniyat
Kioto Yaponiyaning bosh madaniy markazi hisoblanadi. Ikkinchi jahon urushidavrida Yaponiya kuchli bombardimon qilingan bo‘lsa-da, 1600 ta buddaviy ibodatxona, 400 ta sintoiy ziyoratgoh, bog‘lar va saroylarga ega Kioto zarar ko‘rmagan.
Kioto anʼanaviy geysha — xanamatimavzelari bilan ham mashhur. Ularning eng mashhurlaridan biri — gullab-yashnayotgan Gion.
Kiotoda quyidagi festivallar o‘tkaziladi: Aoy matsuri (544-yildan beri), Gion-matsuri (869-yildan beri), Ine matsuri (Edo davridan beri), Daymondzi gozan okuribi (1662-yildan beri) va Dziday matsuri (1895-yildan beri). Har bir ibodatxona qandaydir bayram o‘tkazadi va ularning ko‘pchiligini hamma tomosha qilishi mumkin.
Eng mashhur yodgorliklar quyidagilardir:
Eng mashhur buddaviy ibodatxonalar
Maktab: Singon
- Ninna-dzi (yap. 仁和寺) — Kiotoning shimoli-g‘arbidagi Singon maktabiga mansub katta ibodatxonalar majmuasi, eski Omuro imperatorlik saroyi;
- To-dzi (yap. 東寺) — Kiotoning janubida joylashgan Singon maktabi ibodatxonalari majmuasi
- Daygo-dzi (yap. 醍醐寺) — Kiotoning janubidagi syugendo (hozir Singon) maktabiga mansub, Daygo hududida joylashgan ibodatxona

- Kinkaku-dzi (yap. 金閣寺), Kiotoning shimoli-g‘arbidagi Oltin pavilon;
- Ryoan-dzi (yap. 龍安寺), Kiotoning shimoli-g‘arbidagi tosh bog‘i bilan mashhur dzen ibodatxonasi;
- Ginkaku-dzi (yap. 銀閣寺), Kumush pavilon — Kiotoning shimoli-sharqidagi nafis bog‘li dzen ibodatxonasi
- Nandzen-dzi (yap. 南禅寺), Kiotoning sharqidagi Rindzay-syu maktabining yirik ibodatxonalar majmuasi
- Koday-dzi (yap. 高台寺), Kiotoning janubi-sharqida joylashgan Rindzay-syu maktabi ibodatxonasi
- Tofuku-dzi (yap. 東福寺), Kiotoning janubi-sharqida joylashgan Rindzay-syu maktabi ibodatxonasi
- Myosin-dzi (yap. 妙心寺) — Kiotoning shimoli-g‘arbidagi ko‘plab ibodatxonalar majmuasi, Rindzay (dzen) maktabining eng yirik tarmog‘i markazi
- Syunko-in (春光院) — Rindzay-syu ibodatxonasi
- Tenryu-dzi Rindzay-syu maktabining Arasiyama (嵐山) hududidagi, Kiotoning g‘arbida joylashgan ibodatxonasi
- Daykaku-dzi Rindzay-syu maktabining Arasiyama hududida, Kiotoning g‘arbida joylashgan ibodatxonasi
- Syokoku-dzi Rindzay-syu maktabiga mansub ibodatxona
- Daytoku-dzi (yap. 大徳寺) Rindzay-syu maktabiga mansub ibodatxona
Maktab: Dzodo-syu
- Tion-in (yap. 知恩院) — Amida buddizmiga mansub Dzodo-syu maktabining Kioto sharqidagi noyob bog‘ga ega ibodatxonalar majmuasi
- Eykan-do (yap. 永観堂 — shuningdek yap. 禅林寺 — Dzenrin-dzi) — Kiotoning shimoli-sharqidagi o‘ziga xos pavilonlar va hovuzga ega Dzodo-syu (Amida buddizmi) maktabi ibodatxonalari majmuasi
Boshqa maktablar
- Kiyomizu-dera (yap. 清水寺), Kiotoning janubi-sharqidagi sharsharali tog‘ yonbag‘rida joylashgan Xosso maktabiga mansub nafis yog‘och ibodatxonalar majmuasi;
- Syoren-in (yap. 青蓮院) — Kiotoning sharqidagi Tenday-syu maktabi ibodatxonalari majmuasi
- Xongan-dzi (yap. 本願寺) — Dzodo-sinsyumaktabining asosiy ibodatxonasi, sharqiy va g‘arbiy ibodatxonalarga bo‘lingan
- Xonen-in, Kiotoning shimoli-sharqidagi katta qabriston va bog‘ga ega ibodatxona
- Anraku-in, Kiotoning shimoli-sharqidagi bog‘li ibodatxona
- Rokkaku-do (olti burchakli pavilon; yap. 六角堂) — shaharning markaziy qismida joylashgan, keyinchalik Tenday-syu maktabiga o‘tgan qadimiy ibodatxona. Unga shahzoda Syotoku asos solgan
Sintoiy ibodatxonalar
- Xeyan-dzingu, 1895-yilda qurilgan imperatorlik sintoiy ibodatxonasi;
- Yasaka-dzindzya
Boshqa madaniy yodgorliklar va diqqatga sazovor joylar
- Kioto imperatorlik saroyi, yuzlab yillar davomida imperatorlar qarorgohi bo‘lgan;
- Katsura imperatorlik villasi;
- Syugaku-in imperatorlik villasi , Yaponiyadagi eng yaxshi bog‘lar joylashgan;
- Kioto minorasi — shaharning eng baland inshooti.
Diqqatga sazovor joylar
Nidzo qalʼasining janubi-sharqiy minorasi |
Tosh bog‘i |
Qardosh shaharlar
Havolalar
- Rasmiy sayt (yap.).
- Kioto temiryo‘llari xaritasi. Arxiv nusxasi asl nusxadan 31-may (2014-yil) kuni olingan.