| Poytaxti — Qatar | |
| Doha | |
|---|---|
| arab. الدوحة | |
| Yuqoridan pastga, chapdan o‘ngga: Dohaning ertalabki panoramasi, Vest-Bey tumanidagi zamonaviy binolar; Amiriy devon, u Qatar amirining ish qarorgohi; Sheraton mehmonxonasi, Suq Voqif, Hamad ko‘chasidagi Qilichlar arkasi | |
| 25°18′00″ sh. k. 51°31′00″ sh. u.HGЯO | |
| Mamlakat |
|
| Munitsipalitet | Ad-Doha |
| Tarix va geografiya | |
| Asos solingan | — 1850-yilda |
| Maydoni | 159 km² |
| Markazining balandligi | 3 m |
| Iqlim turi | quruq tropik (BWh) |
| Vaqt mintaqasi | UTC+3:00 |
| Aholisi | |
| Aholisi | ↗ 641 000 kishi (2020) |
| Zichligi | 4031 kishi/km² |
| Aglomeratsiya aholisi | 951 765 kishi (2015) |
| Millatlar | arablar va boshqalar |
| Diniy eʼtiqodi | musulmonlar |
| visitqatar.com/fr… (frans.) | |
Doha (arab. الدوحة, Ad-Doha) — Qatar poytaxti hamda Qatar davlatining eng yirik shahri bo‘lib, Fors ko‘rfazi sohilida joylashgan. U Ad-Doha munitsipalitetining maʼmuriy markazidir.
Etimologiyasi
Shahar nomi, ehtimol, arabcha Ad-Davha so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «katta daraxt» degan maʼnoni bildiradi. Bu nom hozirgi shahar hududida hali kichik baliqchi qishloqlari bo‘lgan davrda ajralib turadigan biror daraxtga ishora qilgan bo‘lishi mumkin.
Geografiyasi


Doha Qatar yarimorolining markaziy-sharqiy qismida joylashgan. Sharqdan uning sohillarini Fors ko‘rfazi.
suvlari yuvib turadi. Shaharning chegaralari quyidagi munitsipalitetlarga tutash: janubda — Al-Vakra, g‘arbda — Ar-Rayyon, shimoli-g‘arbda — Umm-Salol, shimolda esa — Ad-Dayyon.
Shahar hududining dengiz sathidan o‘rtacha balandligi atigi 3 metr. Ayrim joylarning mutlaq balandligi 15 metrdan oshadi.
Shaharning maydoni 158,72 km². Sohilbo‘yi hududlarini dengizdan o‘zlashtirish natijasida shahar maydoniga qariyb 400 gektar yer, qirg‘oq chizig‘iga esa 30 kilometr qo‘shilgan. Masalan, Hamad xalqaro aeroporti shaharga qo‘shilgan, dengizdan o‘zlashtirilgan yerlarda joylashgan.
Shahar oldidagi qo‘ltiq markazida Marvarid nomli sunʼiy orol joylashgan. Bundan tashqari, shahar sohillari yaqinida Palma, Shrao, As-Safiya, Banana va boshqa orollar bor.
Shahar tarkibiga Doha sanoat zonasi deb ataladigan hudud ham kiradi. U shaharning asosiy qismidan janubi-g‘arbda joylashgan bo‘lib, Ar-Rayyon munitsipaliteti bilan o‘ralgan anklav hisoblanadi.
Iqlimi
Dohaning, butun Arabiston yarimorolining iqlimi kabi, juda issiq bo‘lib, tropik cho‘l iqlimi hisoblanadi. Yoz oylarida o‘rtacha eng yuqori harorat +40 °C dan oshadi, soyada esa ko‘pincha +45 °C va undan ham yuqori bo‘ladi. Eng yuqori harorat 14-iyul (2010-yil) kuni qayd etilgan: +50,4 °C. Yozda yog‘ingarchilik deyarli kuzatilmaydi.
Qish oylarida havo salqinroq bo‘ladi va kamdan-kam yog‘in yog‘adi (yiliga o‘rtacha 76 mm, ammo ayrim yillarda umuman yog‘in bo‘lmagan). Eng past harorat 24 va 25-yanvar (1992-yil) kunlari ketma-ket qayd etilgan bo‘lib, har ikkala safar +5 °C ni tashkil qilgan.
| Ko‘rsatkich / Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori t, °C | 31,2 | 36,5 | 39,0 | 44,2 | 47,7 | 49,1 | 50,4 | 48,3 | 46,2 | 43,2 | 39,2 | 32,7 | 50,4 |
| O‘rtacha eng yuqori t, °C | 21,7 | 23,0 | 26,8 | 31,9 | 38,2 | 41,2 | 41,5 | 40,7 | 38,6 | 35,2 | 29,5 | 24,1 | 32,7 |
| O‘rtacha harorat, °C | 17,3 | 18,3 | 21,8 | 26,2 | 31,6 | 34,5 | 35,3 | 34,8 | 32,5 | 29,3 | 24,5 | 19,6 | 27,1 |
| O‘rtacha eng past t, °C | 12,8 | 13,7 | 16,7 | 20,6 | 25,0 | 27,7 | 29,1 | 28,9 | 26,5 | 23,4 | 19,5 | 15,0 | 21,5 |
| Mutlaq eng past t, °C | 5,0 | 6,8 | 8,2 | 13,1 | 17,1 | 22,2 | 23,1 | 22,8 | 21,7 | 17,8 | 10,0 | 6,8 | 5,0 |
| Yog‘in miqdori (meʼyor), mm | 13,2 | 17,1 | 16,1 | 8,7 | 3,6 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 0,0 | 1,1 | 3,3 | 12,1 | 75,2 |
| Manba: | |||||||||||||
Tarixi

Doha shahriga 1850-yilda asos solingan va dastlab Al-Bida deb atalgan. 1883-yilda bu yerda shayx Qosim qo‘shinlari bilan turk armiyasi o‘rtasida jang bo‘lgan. Usmonli qo‘shinlari mag‘lubiyatga uchragan.
1916-yilda Doha Britaniya protektorati bo‘lgan Qatarning poytaxtiga aylandi, 1971-yilda esa mustaqil davlatning poytaxti bo‘ldi.
1973-yilda Dohada Qatar universiteti ochildi, 1975 — Qatar milliy muzeyi, 1996 — arab sunʼiy yo‘ldosh telekanali Al-Jazira efirga chiqa boshladi..
Asosiy ko‘cha — Al-Kornish.
Aholisi


Dohadagi demografik vaziyatning o‘ziga xos jihati shundaki, shahar doimiy aholisining aksariyati immigrantlar, qatarliklar esa ozchilikni tashkil etadi. Masalan, 2020-yilda shaharda 4 005 nafar qatarlik va 15 381 nafar boshqa mamlakat fuqarolariga mansub bola tug‘ilgan. Muhojirlarning eng katta guruhi Dohaga Janubiy Osiyo mamlakatlaridan kelgan. Shuningdek, arab Levant mamlakatlari va Sharqiy Osiyo mamlakatlaridan kelganlar ham ko‘p. Doha AQSH, Fransiya, Buyuk Britaniya, Janubiy Afrika, Norvegiya va boshqa ko‘plab davlatlardan kelgan muhojirlarning ham yashash joyiga aylangan.
Ilgari muhojirlarga yerga egalik qilish taqiqlangan edi. Hozir esa Dohaning ayrim hududlaridan yer sotib olishga ruxsat berilgan, jumladan: Vest-Bey-Lagun, Qatar Marvaridi va Lusail-Siti.
| Aholi soni, kishi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1986 | 1997 | 2004 | 2010 | 2015 | |||
| 217 294 | ↗ 264 099 | ↗ 339 847 | ↗ 521 283 | ↗ 587 055 | |||
Doha sanoat zonasi aholisini ham hisobga olgan holda shahar aholisi soni
| Aholi soni, kishi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1997 | 2004 | 2010 | 2015 | ||||
| 287 463 | ↗ 402 459 | ↗ 782 009 | ↗ 951 765 | ||||


Iqtisodiyoti
Shahar neft va baliqchilik sanoati markazi, shuningdek, mamlakatning iqtisodiy markazidir. Dohada mamlakatning eng yirik kompaniyalari, jumladan, QatarEnergy, Qatargas va RasGas bosh qarorgohlari joylashgan. Hozir Qatar hukumati asosan neft va gaz qazib olishga tayangan iqtisodiyotdan voz kechish yo‘lini tutmoqda. Xususan, Doha yirik aviatsiya xabi hisoblanadi..
Madaniyati
Doha mamlakatning madaniy markazidir. Shaharda Qatar milliy muzeyi, Milliy kutubxona va Milliy universitet mavjud. Meʼmoriy yodgorliklar orasida Al-Kut qalʼasi (1880-yillar), Katta masjid, hukumat binosi (1969), bozor va etnografiya muzeyi binosi bor.
Meʼmorchiligi

Dohaning eski qismidagi binolarning ko‘pchiligi 1980—1990-yillarda yangi imoratlar qurish uchun buzib tashlangan. Natijada shaharning madaniy o‘ziga xosligini saqlash maqsadida eski binolarni asrab qolishga chaqirgan harakatlar paydo bo‘lgan.
2011-yilda shaharda 50 dan ortiq osmono‘par bino qurilayotgan edi. Ularning eng balandi Konferensiya markazi minorasi bo‘lib, qurilish tugagach, balandligi 551 metrga yetishi kerak edi. Ammo 2012-yilda minora qurilishi aviatsiya qatnoviga xalal berishi mumkinligidan xavotirlar sabab to‘xtatildi, so‘ng butunlay bekor qilindi. Dohada ko‘plab masjidlar ham qurilgan. Ularning eng kattasi — Imom Muhammad ibn Abdulvahhob masjidi[ingl.], eng balandi esa — Fanar.
2014-yilda mamlakat hukumati Qatar yaqin yillarda yangi infratuzilma loyihalariga 65 milliard dollar sarflashini maʼlum qildi. Bu loyihalar 2022-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionatiga tayyorgarlik ko‘rish va Qatarning 2030-yilgacha mo‘ljallangan milliy strategiyasi maqsadlariga erishishga qaratilgan.
Sport
2000-yilda yengil atletika bo‘yicha musobaqa — IAAF Gran-prisining finali o‘tkazildi..
Har yili yengil atletika bo‘yicha Olmos ligasi bosqichi o‘tkaziladi.
2006-yilda Yozgi Osiyo o‘yinlari bo‘lib o‘tdi..
Har yili MotoGP bosqichi Lusail avtopoyga majmuasida o‘tkaziladi..
2021-yilda, so‘ngra 2023-yildan 2032-yilgacha har yili Lusail trassasida Formula-1 jahon chempionati bosqichini o‘tkazish rejalashtirilgan.
Shuningdek, 2022-yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionati ham bo‘lib o‘tdi..
Shaharda rapid va blits bo‘yicha jahon chempionati ikki marta o‘tkazilgan (2016 va 2025).
Birodarlashgan shaharlar
Amman, Iordaniya (1995-yildan)
Bishkek, Qirg‘iziston (2014-yildan)
Pekin, Xitoy (2008-yildan)
Bosaso, Puntlend (1994-yildan)
Brazilia, Braziliya
Xyuston, Texas, AQSH
Manama, Bahrayn
Marbelya, Ispaniya
Port-Lui, Mavrikiy
Stratford-apon-Eyvon, Angliya, Buyuk Britaniya
Tunis, Tunis
Maxachqalʼa, Rossiya
Jazoir, Jazoir
Tirana, Albaniya
Tbilisi, Gruziya
Galereya
- Qatarning sharqiy sohilidagi Dohaning sunʼiy yo‘ldoshdan olingan tasviri. Dunyoning ko‘pgina shaharlarida bo‘lgani kabi, bugungi Doha ham qirg‘oq bo‘ylab, Suq Voqif atrofida shakllangan. Vaqt o‘tishi bilan halqa yo‘llar asosidagi radial tuzilma bo‘ylab kengaygan.
- «Fors ko‘rfazining arab sohilidagi Al-Bidda bandargohining trigonometrik rejasi», 1823- yil
- Al-Bidda bandargohining 1860-yilda tuzilgan, asosiy aholi manzillari va diqqatga sazovor joylari ko‘rsatilgan rejasi
- 1904-yil yanvarida ko‘ringan Doha qismi. Imoratlarning aksariyati past qavatli bo‘lgan; qurilishda mahalliy tabiiy materiallar, jumladan, zichlangan tuproq va palma barglaridan foydalanish odatiy hol edi.
- «Dohaning shimoli-g‘arb tomonga qaragan manzarasi». Surat Qirollik harbiy-havo kuchlari tomonidan Qatar yarimorolini 9-may (1934-yil) kuni razvedka qilish chog‘ida olingan.
- Doha shahrining tor ko‘chalari va qo‘pol suvalgan devorlarga ega eski mahallasi shahar o‘tmishini tasavvur qilishga yordam beradi.
- 1980-yillardagi Doha ko‘rinishi: unda Vest-Beydagi Sheraton mehmonxonasi (orqa fondagi piramidaga o‘xshash bino) atrofida hali baland binolar yo‘qligi aks etgan.
- Qatar Marvaridi — qariyb to‘rt kvadrat kilometr maydonni egallagan sunʼiy oroldir.
- Dohadagi Vest-Bey tumanida yuz bergan o‘zgarishlar bir nechta baland bino qurilishi tufayli hududdagi aholi zichligini oshirgan.
- Doha shahrining Xalqaro kosmik stansiyadan 2010-yilda olingan ko‘rinishi 1960-yillarda neft topilganidan buyon shaharning jadal rivojlanganini ko‘rsatadi.
- Qatar Marvaridi — Doha sohilidagi maxsus barpo etilgan, materik bilan ko‘prik orqali bog‘langan sunʼiy orol.
- Dohadagi odatiy ikki tilli yo‘l belgisi: unda hududlar raqamlari, ko‘cha nomlari va bir-biriga perpendikulyar 2 ta ko‘chaning raqamlari ko‘rsatiladi.
- Dohadagi Ad-Dafna tumani: sohilbo‘yida ko‘p qavatli binolar, orqa fonda esa villalar majmualari va boshqa turarjoylar joylashgan.
- Vest-Bey Dohaning biznes hududi bo‘lib, bu yerda ko‘plab mahalliy va xalqaro kompaniyalarning ofislari mavjud.
- Sohilbo‘yi osmon chizig‘ining Doha Kornishdan ko‘rinishi
- Duxan avtomagistrali mamlakatning g‘arbiy sohilidagi Duxan shahrini poytaxt Doha bilan bog‘laydi.
- Doha xalqaro aeroporti
- Orri Oriks — 15-Osiyo o‘yinlarining ramzi, Doha Kornishda 2014-yilda.
- Motorli qayiqlar poygasi — Doha qo‘ltig‘ida
- Arab tilidagi Al-Jazira telekanali binosi
Rasmni kattalashtirish uchun ustiga bosing.
- Bahor bayrami — Suq al-Voqifda, Doha.
- Eski masjid minorasi qurilayotgan Milliy arxiv binosi oldida, Amiriy devon mahallasida, Doha markazidagi Mushayribda
- Tuyalar Al-Kut qalʼasi yonida, Qatarning tarixiy joylaridan birida.
- Bu egizak minoralar Dohadagi dastlabki minoralar qatoriga kiradi va postmodernizm meʼmorchiligining yorqin namunasi hisoblanadi.
- Aspire bog‘i, Al-Vaab — shaharning yashil hududlaridan biri bo‘lib, Aspire majmuasining bir qismini tashkil etadi.
- Dohaning tungi osmon chizig‘i
- Doha Kornish — 7 kilometrlik sohilbo‘yi sayilgohi bo‘lib, yangi Vest-Bey hududini eski Al-Bidda va As-Suq tumanlari bilan bog‘laydi.
- Shaharning bir qismining havodan olingan surati
- Katara madaniy qishlog‘i — sohil bo‘yida rejalashtirilgan loyiha bo‘lib, unda insonlarning teatr, adabiyot, musiqa, tasviriy sanʼat, anjumanlar va ko‘rgazmalar bilan yaqinlashishi uchun sharoit yaratiladi.
- Qatar pochta boshqarmasi binosi asosiy Kornish ko‘chasida joylashgan.
Adabiyotlar
- Gusterin P. V. Arab Sharqi shaharlari. — M.: Sharq–G‘arb, 2007. — 352 b. — (Ensiklopedik maʼlumotnoma). — 2000 nusxa. — ISBN 978-5-478-00729-4.
Havolalar
- Doha shahridagi veb-kamera
- Qatar poytaxti Doha aholisi yuritadigan hamjamiyat sayti (ingl.)
- Qatarning asosiy internet portali (ingl.)
- Doha haqida maʼlumot va uning tarixi (ingl.)
- 15-Osiyo o‘yinlari — Doha — 2006 (ingl.)
- Dohaning qisqacha tarixi Arxivlangan nusxa, 26-aprel (2006-yil) holatiga ko‘ra, Wayback Machine (ingl.)
- Qatar tarixi (ingl.)
- Qatarga oid havolalar (ingl.)
