Kalsiy gidroksid haqida

Kalsiy gidroksid
Umumiy ma’lumotlar
Sistematik
nomi
Kalsiy gidroksid
An’anaviy nomlari so‘ndirilgan (o‘yuvchi) ohak.
Kimyoviy formulasi CaH2O2
Ratsional formulasi Ca(OH)2
Fizik xossalari
Agregat holati Qattiq
Molyar massa 74,093 g/mol
Zichligi 2,211 g/sm³
Issiqlik xossalari
Harorat
 • erish 512 °C
 • parchalanish 580 °C
Entalpiya
 • hosil bo‘lish -986,6 kJ/mol
Bug‘ bosimi 0 Pa
Kimyoviy xossalari
Eruvchanligi
 • suvda 0,185 g/100 ml
Tasniflanishi
Ro‘yxatga olish CAS raqami [1305-62-0]
PubChem
Ro‘yxatga olish EINECS raqami 215-137-3
SMILES
InChI
Kodeks Alimentarius E526
RTECS EW2800000
ChEBI 31341
ChemSpider
Xavfsizlik
ECB xavflilik piktogrammalari Пиктограмма «C: Разъедающее» системы ECB
NFPA 704
NFPA 704 four-colored diamond
0
3
0
Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa.
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Kalsiy gidroksid (so‘ndirilgan ohak, o‘yuvchi ohak, kimyoviy asos — Ca(OH)2) — kuchli anorganik kalsiyli asos.

Aynan standart sharoitlarda, kalsiy gidroksid — gigroskopik mayda kristalli kukun oq rangdabo‘lib, suvda kam eriydi.

Keng tarqalgan nomlari

  • So‘ndirilgan ohak — bu nom moddaning olinish usulidan kelib chiqqan: asos olishda so‘ndirilmagan ohak suv bilan reaksiyaga kiritilib, «so‘ndiriladi» (so‘ndirilmagan ohak —kalsiy oksid).
  • Ohak suti — so‘ndirilgan ohakning ortiqcha miqdorini suvga aralashtirish orqali hosil bo‘ladigan muallaq aralashma (suspenziya). Tashqi ko‘rinishi jihatidan sutga o‘xshaydi.
  • Ohakli suv — ohak sutini filtrlash yoki tindirish orqali olinadigan kalsiy gidroksidning tiniq, rangsiz eritmasi.
  • Ohak momig‘i — so‘ndirilmagan ohakni cheklangan miqdordagi suv bilan «so‘ndirish» natijasida mayda kristalli, oq rangli, sochiluvchan, changsimon kukun hosil bo‘ladi.

Fizik xossalari

Kalsiy gidroksidning turli haroratlardagi suvda eruvchanligi
Harorat,
°C
Eruvchanlik,
g Ca(OH)2/100 g
H2O
00,173
200,166
500,13
1000,08

Tashqi ko‘rinishidan oq kukun bo‘lib, suvda kam eriydi. Harorat oshgani sari uning suvda eruvchanligi kamayadi.

Modda 512 °C gacha qizdirilganda, parsial bosim — kalsiy gidroksid bilan muvozanatda turgan suv bug‘ining bosimi — atmosfera bosimiga (101,325 kPa) tenglashadi. Shunda kalsiy gidroksid suvini yo‘qotib, kalsiy oksidga aylana boshlaydi; 600 °C da suvning ajralishi deyarli to‘liq tugaydi:

Ca(OH)A2→600 A∘CCaO + HA2O.

Modda geksagonal kristall tuzilishda kristallanadi.

Kimyoviy xossalari

Kalsiy gidroksid ancha kuchli asos bo‘lib, shu sababli uning suvli eritmasi kuchli ishqoriy xossaga ega.

1) Neytrallanish reaksiyasi kislotalar bilan borib, tegishli kalsiy tuzlari hosil bo‘ladi, masalan:

Ca(OH)A2+HA2SOA4⟶CaSOA4↓+2HA2O.

Kalsiy gidroksid eritmasi havoda turganda asta-sekin loyqalanadi. Bunga neytrallanish reaksiyasi sabab bo‘ladi: kalsiy gidroksid havodan karbonat angidrid bilan reaksiyaga kirishadi. Boshqa kuchli asoslarning eritmalarida bo‘lgani kabi, ohakli suvdan karbonat angidrid o‘tkazilganda ham shu reaksiya yuz beradi. Bu karbonat angidridni aniqlashga xizmat qiluvchi sifat reaksiyasidir:

Ca(OH)A2+COA2⟶CaCOA3↓+HA2O.

Ohakli suvdan karbonat angidrid o‘tkazish davom ettirilsa, eritma yana tiniqlashadi, chunki bunda nordon tuz — kalsiy gidrokarbonat hosil bo‘ladi. U suvda yaxshiroq eriydi. Kalsiy gidrokarbonat eritmasi qizdirilganda yana parchalanib, karbonat angidrid ajratadi va kalsiy karbonat cho‘kmasi hosil bo‘ladi:

CaCOA3+HA2O+COA2⟶Ca(HCOA3)A2.

2) uglerod oksidi bilan taxminan 400 °C haroratda reaksiyaga kirishishi:

Ca(OH)A2+CO→400 A∘CCaCOA3 + HA2.

3) Ayrim tuzlar bilan reaksiyaga kirishishi (hosil bo‘ladigan moddalardan biri suvda yomon erib, cho‘kmaga tushishi sharti bilan), masalan:

Ca(OH)A2+NaA2SOA3⟶CaSOA3↓+2NaOH.

4) Ammoniy tuzlari bilan reaksiyaga kirishib, ammiak hosil qilishi:

Ca(OH)A2+2NHA4Cl⟶CaClA2+2NHA3↑+2HA2O.

Olinishi

Quyidagi moddalarning o‘zaro ta’siri: kalsiy oksid (so‘ndirilmagan ohak) va suv (bu jarayon «ohakni so‘ndirish» deb ataladi):

CaO+HA2O⟶Ca(OH)A2.

Bu reaksiya kuchli ekzotermik bo‘lib, 16 kkal/mol (67 kJ/mol) issiqlik ajralishi bilan kechadi.

Qo‘llanilishi

  • Ohak suti oqlash uchun devorlar, to‘siqlar va daraxt tanalariga surtiladi.
  • Ohakli qurilish qorishmasi tayyorlash uchun. So‘ndirilgan ohak qadimdan tosh terib qurishda ishlatilgan. Bunday qurilish qorishmasi odatda massa bo‘yicha bir qism so‘ndirilgan ohak va uch-to‘rt qism kvars qumidan iborat bo‘ladi. Aralashmaga quyuq massa hosil bo‘lguncha suv qo‘shiladi. Tarkibiy qismlar o‘zaro kimyoviy reaksiyaga kirishib, kalsiy silikatlarni hosil qiladi va bunda suv ajraladi. Bu qorishmaning kamchiligi shundaki, undan foydalanib qurilgan binolarda namlik uzoq vaqt yuqori bo‘lib qoladi. Shu sababli ham zamonaviy qurilishda sement qurilish qorishmalarining bog‘lovchi moddasi sifatida so‘ndirilgan ohakning o‘rnini deyarli to‘liq egallagan.
  • Silikatli beton va silikatli g‘isht tayyorlash uchun. Silikatli beton tarkibi ohakli qurilish qorishmasinikiga o‘xshaydi, lekin uning qotishi bir necha baravar tez kechadi: so‘ndirilgan ohak va kvars qumi aralashmasiga 174—197 °C haroratdagi o‘ta qizdirilgan suv bug‘i bilan avtoklavda 9—15 atmosfera bosimi ostida ishlov beriladi.
  • Suvning karbonatli qattiqligini yo‘qotish (suvni yumshatish) uchun.
  • Quyidagi maqsadda: xlorli ohak ishlab chiqarish.
  • Ohakli o‘g‘itlar ishlab chiqarish va kislotali tuproqlarning kislotaliligini kamaytirish uchun.
  • Ishlab chiqarishda kaustifikatsiya usulidan foydalaniladi, xususan, soda va potash.
  • Terini oshlash jarayonida.
  • Boshqa kalsiy birikmalarini olish, kislotali eritmalarni (jumladan, ishlab chiqarish oqova suvlarini) neytrallash, organik kislotalar olish va boshqa maqsadlarda.
  • Modda oziq-ovqat sanoatida quyidagi sifatida ro‘yxatga olingan: oziq-ovqat qo‘shimchasi E526.
  • Karbonat angidridni aniqlash uchun sifat reaksiyasida reaktiv sifatida.
  • Ohak sutidan rafinatsiyalashda, ya’ni shakarni tozalashda, xususan shakar ishlab chiqarishda foydalaniladi.
  • Masalan, Lotin Amerikasida makkajo‘xori donlari ohak sutida qaynatilib, ularning qobig‘i yumshatiladi, kleykovina faollashtiriladi va hazm bo‘lishi yaxshilanadi. Bu jarayon «nikstamalizatsiya» deb ataladi.
  • O‘simlik kasalliklari va zararkunandalariga qarshi aralashmalar tayyorlashda ishlatiladi. Masalan, u klassik fungitsid — Bordo suyuqligi tarkibiga kiradi.
  • Shuningdek, stomatologiyada tish ildizi kanallarini dezinfeksiya qilish uchun ishlatiladi.

Manbalar va adabiyotlar

  • Monastiryov A. Sement va ohak ishlab chiqarish. — M., 2007.
  • Shtark Yohan, Vixt Bernd. Sement va ohak / nemis tilidan tarjima. — Kiyev, 2008.
  • Vrublevskiy A. I. Kimyo asoslari

Havolalar