
Limfotsitlar (kelib chiqishi: limfa va yunoncha κύτος — «idish», bu yerda — «hujayra») — hujayralar bo‘lib, ular immun tizimiga mansub va leykotsitlarning agranulotsitlar guruhiga kiruvchi turidir. Limfotsitlar — immun tizimining asosiy hujayralari. Ular gumoral immunitetni (ya’ni antitanalar ishlab chiqarilishini), hujayraviy immunitetni (nishon hujayralar bilan bevosita o‘zaro ta’sirni) ta’minlaydi, shuningdek, boshqa turdagi hujayralar faoliyatini tartibga soladi. Katta yoshli odam qonidagi barcha leykotsitlarning 25—40 % ini limfotsitlar tashkil etadi (500—1500 ta hujayra har 1 mkl qonda), bolalarda esa bu hujayralarning ulushi 50 % ga teng.
Morfologik belgilariga ko‘ra, limfotsitlarning ikki turi farqlanadi: yirik donador limfotsitlar (ular ko‘pincha NK-hujayralar bo‘ladi, ancha kam hollarda esa limfoid qatorning faol bo‘linayotgan hujayralari — limfoblastlar va immunoblastlar bo‘ladi) hamda kichik limfotsitlar (T- va B-hujayralar).
Funksional belgilariga ko‘ra, limfotsitlarning uch turi farqlanadi: B-hujayralar, T-hujayralar va NK-hujayralar.
- B-limfotsitlar yoki B-hujayralar organizmga yot tuzilmalarni (antigenlarni) taniydi va ularga qarshi maxsus antitanalar (muayyan begona tuzilmalarga qarshi yo‘naltirilgan oqsil molekulalari) ishlab chiqaradi.
- T-limfotsitlar yoki T-hujayralar tarkibiga quyidagi turlar kiradi: sitotoksik T-limfotsitlar, T-xelperlar, T-regulyatorlar. Sitotoksik T-limfotsitlar nishon hujayralarni yo‘q qilish vazifasini bajaradi, T-xelperlar esa immun javobni faollashtiradi va yo‘naltiradi, T-regulyatorlar esa haddan tashqari kuchli immun javobni susaytiradi.
- NK-limfotsitlar organizm genetik jihatdan begona deb bilgan yoki «o‘ziniki» ekanini bildiruvchi farqlovchi belgilarini yo‘qotgan hujayralarni antigenlarga xoslikdan qat’i nazar yo‘q qila oladi.
Qondagi T-limfotsitlar barcha limfotsitlarning 65—80 % ini, B-limfotsitlar — 8—20 % ini, NK-limfotsitlar — 5—20 % ini tashkil etadi.
Qo‘shimcha rasmlar
- Skanerlovchi elektron mikroskopda olingan, odatdagi aylanib yuruvchi inson qonining tasviri. Unda eritrotsitlar, bir necha turdagi leykotsitlar (limfotsitlar, monotsitlar va neytrofil) hamda ko‘plab trombotsitlar mayda disklar shaklida ko‘rinadi
- Bo‘yash usuli — Romanovskiy — Rayt. Limfotsit atrofini eritrotsitlar o‘rab turadi (yorug‘lik mikroskopidagi ko‘rinish)
- Immunologik jihatdan faol limfa tugunining sxematik tasviri. T-limfotsitlar parakortikal sohada, B-limfotsitlar — kichik limfotsitlarning zich «g‘iloflari»da, terminal markazlarda, limfoid follikulalarda, po‘stloq va mag‘iz qismlari tutashgan joylarda hamda mag‘iz tasmalarida joylashgan