Viruslar boshqa tirik organizmlar bilan ham o‘xshash, ham farqli jihatlarga ega. Viruslarning tirik materiyaga mansubligini ko‘rsatuvchi belgilardan biri — ularning replikatsiya qilishi va avlod hosil qilish zaruratidir. Biroq boshqa tirik organizmlardan farqli o‘laroq, virus mustaqil yashay olmaydi. U faqat xo‘jayin hujayrasida replikatsiyalanib, xo‘jayin resurslaridan va oziq moddalardan foydalangandagina faollashadi. Virus hujayraga kirgach, boshqa hujayralarni zararlash maqsadida o‘zining ko‘plab nusxalarini hosil qiladi. Uning barcha faoliyati biologik moslashganlikni va avlodlar sonini oshirishga qaratilgan.

Shunday qilib, virus xo‘jayin hujayrasiga butunlay bog‘liq. Viruslarning aksariyati turga xos bo‘lib, xo‘jayinlarning faqat cheklangan doirasini — o‘simliklarni, hayvonlarni, zamburug‘larni yoki bakteriyalarni.

Odatda virusli infeksiya virus xo‘jayin organizmiga quyidagi yo‘llardan biri orqali kirganda boshlanadi:

• jismoniy shikastlanishlar orqali (masalan, kesilgan teri)
• to‘g‘ridan-to‘g‘ri sanchish orqali (masalan, chivin chaqishi)
• muayyan yuzaga bevosita ta’sir qilish orqali (masalan, virusning nafas bilan traxeya orqali kirishi)

Odatda virus organizmga kirgach, unga sezgir bo‘lishi mumkin bo‘lgan hujayralarga ham kirishi kerak.

Virus ko‘payishi va shu orqali infeksiya keltirib chiqarishi uchun xo‘jayin organizmi hujayralariga kirib, hujayra tarkibiy qismlaridan foydalanishni boshlashi kerak. Hujayraga kirish uchun virus yuzasidagi oqsillar hujayra yuzasidagi o‘ziga xos oqsillar bilan bog‘lanadi. Birikish, ya’ni adsorbsiya virus zarrachasi bilan hujayra membranasi o‘rtasida sodir bo‘ladi. Membranada teshik hosil bo‘lib, virus zarrachasi yoki faqat uning genetik materiali hujayra ichiga kiradi va virus shu yerda ko‘payadi.

Keyin virus hujayraning replikatsiya mexanizmini o‘z nazoratiga olishi kerak. Bu bosqichda xo‘jayin hujayrasida sezgirlik va tolerantlik o‘rtasidagi farq yuzaga keladi. Tolerantlik infeksiyaning yakunlanishiga olib keladi. Virus hujayra ustidan nazorat o‘rnatib, hujayra muhiti uning nusxalarini hosil qilish uchun mos kelishi bilanoq replikatsiya tez kechadi va millionlab yangi viruslar vujudga keladi.

Virus o‘zining ko‘plab nusxalarini hosil qilgach, hujayra resurslari sarflangani sababli holdan toyadi. Virusga bu hujayra endi kerak bo‘lmaydi, shu sababli hujayra ko‘pincha nobud bo‘ladi va yangi hosil bo‘lgan viruslarga boshqa xo‘jayin izlashga to‘g‘ri keladi. Bu virusning hayotiy siklidagi yakuniy bosqichdir.

Ayrim viruslar hujayra ichida «yashirinib» olishi mumkin. Bu xo‘jayinning himoya reaksiyalari va immun tizimi ta’siridan qochish uchun yoki replikatsiyani davom ettirish virus uchun manfaatli bo‘lmagani sababli yuz beradi. Bu yashirin holat latentlik deyiladi. Shu davrda virus yangi avlod hosil qilmaydi va tashqi qo‘zg‘atuvchi — masalan, yorug‘lik yoki stress — uni faollashtirmaguncha faol bo‘lmay qoladi. Bunday holat, masalan, gerpesviruslarga.

• Tixonenko T. I., Bikovskiy A. P., Gaydamovich S. Ya., Gendon Yu. 3., Suxov T. S., Tarasevich L. M. Viruslar // Katta tibbiyot ensiklopediyasi : 30 jildda / bosh muharrir B. V. Petrovskiy. — 3-nashr. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1977. — J. 4 : Valin — Gambiya. — 576 b. : rasmlar.
• Viruslar / Agol V. I. // Katta Rossiya ensiklopediyasi : [35 jildda] / bosh muharrir Yu. S. Osipov. — M. : Katta Rossiya ensiklopediyasi, 2004—2017.