Ethernet kabel tarmog‘i

Kabel — UTP, ulagich — 8P8C. 10BASE-T, 100BASE-T(x) va 1000BASE-T(x) standartlaridagi Ethernet tarmoqlarida qo‘llanadi
Ethernet porti o‘rnatilgan nettop — Gigabyte BRIX

Ethernet (ingl. Ethernet [ˈiːθəˌnɛt] so‘zlaridan: ether [ˈiːθə] «efir» + network — «tarmoq, zanjir») — paketli ma’lumotlarni qurilmalar o‘rtasida uzatishga mo‘ljallangan kompyuter va sanoat tarmoqlari texnologiyalari oilasi. Bu mahalliy tarmoqlar (LAN) va shahar miqyosidagi tarmoqlar (MAN)ni tashkil etishda dunyoda eng keng qo‘llanadigan protokoldir. Ethernet protokollari OSI modelining kanal va fizik sathlarida ishlaydi hamda qurilmalar o‘rtasida ma’lumot uzatishni ta’minlaydi. Protokolning ma’lumotlar bloki Ethernet kadri deb ataladi.

Ethernet protokolining bir nechta versiyasi mavjud, ammo ularning barchasi bir xil tamoyil asosida ishlaydi. Ethernet ma’lumotlarni uzatish uchun kabel aloqasidan, jo‘natuvchi va qabul qiluvchini aniqlash uchun esa MAC (Media Access Control — uzatish muhitiga kirishni boshqarish) manzillashidan foydalanadi.

Ethernet texnologiyasi quyidagicha ishlaydi:

  1. Ma’lumot jo‘natmoqchi bo‘lgan qurilma uzatiladigan axborotni o‘z ichiga olgan ma’lumotlar kadrini yaratadi.
  2. Ma’lumotlar kadri qurilmaning tarmoq adapteriga yuboriladi; adapter uni kabel orqali uzatishga mos elektr yoki optik signalga aylantiradi.
  3. Tarmoq adapteri signalni kabel orqali qurilma bilan bir mahalliy tarmoqda joylashgan kommutator yoki marshrutizatorga yuboradi.
  4. Kommutator yoki marshrutizator signalni qabul qiladi, qabul qiluvchining MAC manzilini tekshiradi va ma’lumotlar kadrini tegishli qurilmaga yo‘naltiradi.
  5. Qabul qiluvchi qurilma ma’lumotlar kadrini oladi, uning nazorat yig‘indisini (FCS) tekshiradi va uni qayta ishlaydi.

Ethernet standartlari simli ulanishlar va elektr signallarini fizik sathda, kadrlar formati va muhitga kirishni boshqarish protokollarini esa kanal sathida (OSI modelida) belgilaydi. Ethernet asosan IEEE 802.3 guruhi standartlarida tavsiflanadi. Ethernet eng keng tarqalgan mahalliy tarmoq texnologiyalaridan biriga 1990-yillarning o‘rtalarida aylandi va quyidagi eskirgan texnologiyalarni siqib chiqardi: Token Ring, FDDI va ARCNET.

«Ethernet» nomi (so‘zma-so‘z «efir tarmog‘i») texnologiyaning dastlabki ishlash tamoyilini ifodalaydi: bir tugun uzatgan barcha ma’lumotlarni boshqa tugunlar ham bir vaqtning o‘zida qabul qiladi (bu ma’lum darajada radioeshittirishga o‘xshaydi). Hozir ulanish deyarli hamisha kommutatorlar (switch) orqali amalga oshiriladi, shu sababli bir tugun yuborgan kadrlar faqat mo‘ljallangan qabul qiluvchiga yetib boradi (bundan umumiy uzatish (broadcast) manziliga yuboriladigan kadrlar mustasno). Bu tarmoq tezligi va xavfsizligini oshiradi.

Tarixi

Ethernet texnologiyasi Xerox PARC korporatsiyasining dastlabki ko‘plab loyihalari qatorida ishlab chiqilgan. Ethernet 22-may 1973-yilda, aynan Robert Metkalf (Robert Metcalfe) PARC rahbariga Ethernet texnologiyasining imkoniyatlari haqida xizmat yozuvi tayyorlagan paytda ixtiro qilingan deb hisoblanadi. Ammo Metkalf texnologiyaga bo‘lgan qonuniy huquqni bir necha yil o‘tib qo‘lga kiritdi. 1976-yilda u yordamchisi Devid Boggs (David Boggs) bilan birgalikda «Ethernet: Distributed Packet-Switching For Local Computer Networks» («Ethernet: mahalliy kompyuter tarmoqlari uchun taqsimlangan paketli kommutatsiya») nomli risolani nashr etdi.

Metkalf Xerox kompaniyasidan 1979-yilda ketib, 3Com kompaniyasiga asos soldi. Uning maqsadi kompyuterlar va mahalliy hisoblash tarmoqlarini (LAN) rivojlantirish edi. U DEC, Intel va Xerox kompaniyalarini hamkorlikda Ethernet (DIX) standartini ishlab chiqishga ko‘ndirdi. Ushbu standart ilk bor 30-sentabr 1980-yilda e’lon qilindi. U o‘sha paytdagi ikkita yirik patentlangan texnologiya — Token Ring va ARCNET bilan raqobatlasha boshladi. Biroq Ethernet mahsulotlarining keng tarqalishi tufayli ular tez orada bozordagi o‘rnini yo‘qotdi. Bu raqobat jarayonida 3Com sohadagi yetakchi kompaniyaga aylandi.

Texnologiyasi

Dastlabki standartlarda (Ethernet v1.0 va Ethernet v2.0) uzatish muhiti sifatida koaksial kabel qo‘llanishi ko‘rsatilgan. Keyinchalik o‘ralgan juftlik kabeli va optik tolali kabeldan ham foydalanish imkoniyati paydo bo‘ldi.

O‘ralgan juftlik kabelining koaksial kabelga nisbatan afzalliklari:

  • Ikkala yo‘nalishda bir vaqtda ishlashga imkon beradigan dupleks rejimidan foydalanish;
  • o‘ralgan juftlik kabelining arzonligi;
  • tarmoqning yuqoriroq ishonchliligi: o‘ralgan juftlikdan foydalanilganda tarmoq «yulduz» topologiyasi asosida quriladi. Shu bois kabel uzilishi faqat aynan shu kabel bilan ulangan ikkita tarmoq qurilmasi orasidagi aloqani buzadi (koaksial kabel ishlatilganda esa tarmoq «umumiy shina» topologiyasida quriladi va kabel uchlarida yakunlovchi rezistorlar bo‘lishi talab etiladi; kabel uzilishi butun tarmoq segmentining ishlamay qolishiga olib keladi);
  • kabelning ruxsat etilgan minimal bukilish radiusi kichikroq;
  • differensial signaldan foydalanilgani sababli xalaqitlarga chidamlilik yuqoriroq;
  • IP-telefonlar kabi kam quvvat sarflaydigan qurilmalarni kabel orqali elektr bilan ta’minlash imkoniyati (Power over Ethernet — PoE standarti);
  • galvanik ajratishning transformatorli turi. MDH mamlakatlarida kompyuterlar ko‘pincha yerga ulanmaganligi sababli koaksial kabeldan foydalanish elektr teshilishi natijasida tarmoq kartalarining ishdan chiqishiga ko‘p hollarda sabab bo‘lgan.

Optik kabelga o‘tishning sababi takrorlagichlarsiz tarmoq segmenti uzunligini oshirish zarurati edi.

Kirishni boshqarish usuli (koaksial kabeldagi tarmoq uchun) — tashuvchi signalni nazorat qilish va to‘qnashuvni aniqlash asosidagi ko‘p nuqtali kirish (CSMA/CD, Carrier Sense Multiple Access with Collision Detection). Ma’lumot uzatish tezligi 10 Mbit/s, kadr hajmi 64 dan 1518 baytgacha, shuningdek, ma’lumotni kodlash usullari belgilangan. Ishlash rejimi yarim dupleksdir, ya’ni tugun bir vaqtning o‘zida axborot yubora ham, qabul qila ham olmaydi. Bitta umumiy tarmoq segmentidagi tugunlar sonining eng yuqori chegarasi 1024 ta ishchi stansiyadir (fizik sath spetsifikatsiyalari bundan qat’iyroq cheklovlarni belgilashi mumkin; masalan, ingichka koaksial kabel segmentiga ko‘pi bilan 30 ta, yo‘g‘on koaksial kabel segmentiga esa 100 ta ishchi stansiya ulanishi mumkin). Ammo bitta umumiy segmentga asoslangan tarmoq tugunlar soni chegaraga yetishidan ancha oldin, asosan yarim dupleks ishlash rejimi tufayli, samarasiz bo‘lib qoladi.

1995-yilda quyidagi standart qabul qilindi: IEEE 802.3u Fast Ethernet. U 100 Mbit/s tezlikda ishlaydi va to‘liq dupleks rejimini qo‘llab-quvvatlaydi. 1997-yilda esa quyidagi standart qabul qilindi: IEEE 802.3z Gigabit Ethernet, 1000 Mbit/s tezlikda ma’lumot uzatish uchun mo‘ljallangan optik tola standarti. Ikki yil o‘tib o‘ralgan juftlik kabeli orqali uzatish standarti ham qabul qilindi.

Kadr formati

Ethernet kadrlarining bir nechta formati mavjud.

  • Dastlabki Version I formati (hozir qo‘llanmaydi). Sinxronlash uchun kadr boshida sinxronlashtiruvchi bit yuborilgan. Sarlavhada jo‘natuvchi va qabul qiluvchining har biri 8 bitlik apparat manzili bo‘lgan. Kadr oxiriga CRC Check Sequence deb ataladigan 16 bitli nazorat ketma-ketligi qo‘shilgan.
  • Ethernet Version 2 yoki Ethernet II kadri, shuningdek DIX (standartni ishlab chiqqan DEC, Intel va Xerox kompaniyalari nomlarining bosh harflaridan) deb ham ataladi — hozirgacha eng keng tarqalgan format. EtherType qiymati kamida 1536 (0x0600) bo‘lishi kerak. Bu ushbu kadr formatini sarlavhada uzatilayotgan ma’lumot hajmi ko‘rsatiladigan, hajm esa 1500 dan oshmaydigan boshqa formatlardan ajratish imkonini beradi. U ko‘pincha bevosita Internet protokolida.
Eng keng tarqalgan Ethernet II kadr formati

Ethernet kadri qo‘shimcha ravishda IEEE 802.1Q tegini o‘z ichiga olishi mumkin; u kadr yuborilgan VLANni aniqlash uchun, undagi IEEE 802.1p esa ustuvorlik darajasini ko‘rsatish uchun ishlatiladi.

Turli kadr turlarining formati va uzatiladigan ma’lumotlarning eng katta birligi — MTU qiymati farq qiladi.

Hajmi 64 baytdan kichik Ethernet kadrlari «mitti kadrlar» deb ataladi. Bunday kadrlar deyarli hamisha to‘qnashuvlar sababli paydo bo‘ladi, ba’zan dasturiy ta’minotdagi muammolar tufayli ham yuzaga kelishi mumkin.

MAC manzillar

Ethernet standarti ishlab chiqilganda har bir tarmoq kartasi (jumladan, o‘rnatilgan tarmoq interfeysi) ishlab chiqarish vaqtida unga yozilgan takrorlanmas olti baytli raqamga (MAC manzilga) ega bo‘lishi kerakligi nazarda tutilgan. Bu raqam kadr jo‘natuvchisi va qabul qiluvchisini aniqlash uchun ishlatiladi. Yangi kompyuter (yoki tarmoqda ishlaydigan boshqa qurilma) ulanganda tarmoq administratori MAC manzilni alohida sozlashiga hojat bo‘lmasligi ko‘zda tutilgan.

MAC manzillarning takrorlanmasligi har bir ishlab chiqaruvchiga muvofiqlashtiruvchi IEEE Registration Authority tashkiloti tomonidan o‘n olti millionta (224) manzildan iborat diapazon ajratilishi orqali ta’minlanadi. Ajratilgan manzillar tugasa, yangi diapazon so‘rash mumkin. Shu bois MAC manzilning dastlabki uchta katta bayti orqali ishlab chiqaruvchini aniqlash mumkin. MAC manzil asosida ishlab chiqaruvchini aniqlashga yordam beradigan jadvallar mavjud; jumladan, ular quyidagi dasturga ham kiritilgan: arpalert.

MAC manzil tarmoq kartasi ishga tushirilganda doimiy xotiradan (ROM) bir marta o‘qiladi, keyinchalik barcha kadrlarni operatsion tizim shakllantiradi. Barcha zamonaviy operatsion tizimlar uni o‘zgartirishga imkon beradi. Windows tizimida, kamida Windows 98 dan boshlab, bu manzilni reyestr orqali o‘zgartirish mumkin bo‘lgan. Ayrim drayverlar tarmoq kartasi sozlamalarida uni o‘zgartirishga imkon bergan, biroq manzilni almashtirish barcha kartalarda amalga oshirilishi mumkin.

Bir vaqtlar tarmoq kartalari drayverlari MAC manzilni o‘zgartirishga ruxsat bermagan, muqobil usullar esa keng ma’lum bo‘lmagan. Shunda ayrim Internet provayderlari trafik hisobini yuritishda qurilmani tarmoqda aniqlash uchun undan foydalangan. Microsoft Office dasturlari Office 97 versiyasidan boshlab tahrirlanayotgan hujjatga tarmoq kartasining MAC manzilini noyob GUID identifikatorining tarkibiy qismi sifatida yozgan.

Ethernet turlari

Ma’lumot uzatish tezligi va uzatish muhitiga qarab ushbu texnologiyaning bir nechta turi mavjud. Uzatish usulidan qat’i nazar, quyida keltirilgan deyarli barcha turlarda tarmoq protokollari steki va dasturlar bir xil ishlaydi.

Ushbu bo‘limda rasman mavjud barcha turlar qisqacha tavsiflanadi. Ayrim sabablarga ko‘ra, asosiy standartga qo‘shimcha ravishda ko‘plab ishlab chiqaruvchilar o‘zlariga tegishli patentlangan uzatish vositalarini tavsiya etadi. Masalan, tarmoq nuqtalari orasidagi masofani oshirish uchun quyidagi vosita qo‘llanadi: optik tolali kabel.

Aksariyat Ethernet kartalari va boshqa qurilmalar bir nechta uzatish tezligini qo‘llab-quvvatlaydi. Ikki qurilma orasidagi eng maqbul ulanishni ta’minlash uchun tezlik va dupleks rejimini avtomatik kelishish (autonegotiation) usuli ishlatiladi. Agar avtomatik kelishish bajarilmasa, tezlik boshqa qurilmaning tezligiga moslashtiriladi va yarim dupleks rejim yoqiladi. Masalan, Ethernet 10/100 porti orqali 10BASE-T va 100BASE-TX standartlari bilan ishlash mumkin, Ethernet 10/100/1000 porti esa 10BASE-T, 100BASE-TX va 1000BASE-T ni qo‘llab-quvvatlaydi.

Ethernetning dastlabki modifikatsiyalari

  • Xerox Ethernet — dastlabki texnologiya, tezligi 3 Mbit/s. Version 1 va Version 2 deb nomlangan ikki turi mavjud bo‘lgan; oxirgi versiyaning kadr formati hozirgacha keng ishlatiladi. Bu tarixan eng dastlabki simli mahalliy tarmoq texnologiyasidir. Uning asosiy g‘oyasi axborotni yagona uzatish muhitida, ya’ni koaksial kabel orqali yetkazish edi. Kabelning eng katta uzunligi 2500 m bo‘lib, har 500 metrda signalni tiklovchi qurilmalar joylashtirilgan.
  • 1BROAD36 — keng tarqalmagan. U uzoq masofalarda ishlash imkonini bergan dastlabki standartlardan biri edi. Kabel modemlarida ishlatiladigan usulga o‘xshash keng polosali modulyatsiyadan foydalangan. Ma’lumot uzatish muhiti sifatida koaksial kabel qo‘llangan.
  • 1BASE5 — StarLAN o‘ralgan juftlik kabelida ishlaydigan Ethernet uchun birinchi IEEE 802.3 standarti bo‘lgan. Elektr va elektronika muhandislari instituti (IEEE) uni 802.3e spetsifikatsiyasi bo‘yicha 1986-yilda Ethernet 1BASE5 versiyasi sifatida standartlashtirgan. U 1 Mbit/s tezlikda ishlagan, ammo tijoriy qo‘llanmagan.

10 Mbit/s Ethernet

  • 10BASE5, IEEE 802.3 («Yo‘g‘on Ethernet» deb ham ataladi) — 10 Mbit/s tezlikdagi dastlabki Ethernet texnologiyasi. Ilk IEEE standartiga muvofiq, 50 Om to‘lqin qarshiligiga ega koaksial kabeldan (RG-8) foydalanadi; segmentning eng katta uzunligi 500 metr..
  • 10BASE2, IEEE 802.3a («Ingichka Ethernet» deb ataladi) — RG-58 kabelidan foydalanadi, segmentning eng katta uzunligi 185 metr. Kompyuterlar ketma-ket bir-biriga ulangan; kabelni tarmoq kartasiga ulash uchun T-ulagich, kabelning o‘zida esa BNC-ulagich bo‘lishi kerak. Kabelning har ikkala uchida terminatorlar talab etiladi. Ko‘p yillar davomida ushbu standart Ethernet texnologiyasida asosiy o‘rin egallagan.
  • StarLAN 10 — 10 Mbit/s tezlikda o‘ralgan juftlik kabelidan foydalanadigan dastlabki ishlanma. Keyinchalik 10BASE-T.
  • 10BASE-T, IEEE 802.3i — ma’lumot uzatishda o‘ralgan juftlik kabelining 4 ta simi (ikkita o‘ralgan juftlik) ishlatiladi. Kabel 3-toifali yoki 5-toifali bo‘lishi mumkin. Segmentning eng katta uzunligi 100 metr.
  • FOIRL — (ingl. Fiber-optic inter-repeater link — takrorlagichlar orasidagi optik tolali aloqa) so‘zlarining qisqartmasi. Ma’lumot uzatish uchun optik kabel ishlatadigan asosiy Ethernet standarti. Takrorlagichsiz uzatishning eng katta masofasi 1 km.
  • 10BASE-F, IEEE 802.3j — 10 Mbit/s tezlikda 2 kilometrgacha masofada optik kabeldan foydalanadigan Ethernet standartlari oilasining umumiy nomi: 10BASE-FL, 10BASE-FB va 10BASE-FP. Ulardan faqat 10BASE-FL keng tarqalgan.
  • 10BASE-FL (Fiber Link) — FOIRL standartining takomillashtirilgan versiyasi. Unda segment uzunligi 2 km gacha oshirilgan.
  • 10BASE-FB (Fiber Backbone) — hozir ishlatilmaydigan, takrorlagichlarni magistral tarmoqda birlashtirish uchun mo‘ljallangan standart.
  • 10BASE-FP (Fiber Passive) — takrorlagich talab qilinmaydigan «passiv yulduz» topologiyasi; amalda hech qachon qo‘llanmagan.

Tezkor Ethernet (Fast Ethernet, 100 Mbit/s)

  • 100BASE-T — ma’lumot uzatish muhiti sifatida o‘ralgan juftlik kabelidan foydalanadigan standartlarning umumiy nomi. Segment uzunligi 100 metrgacha. Quyidagi standartlarni o‘z ichiga oladi: 100BASE-TX, 100BASE-T4 va 100BASE-T2.
  • 100BASE-TX, IEEE 802.3u — «yulduz» topologiyali tarmoqlar uchun 10BASE-T standartining rivojlantirilgan turi. 5-toifali o‘ralgan juftlik kabeli ishlatiladi, amalda faqat ikkita ekranlanmagan sim juftligi qo‘llanadi. Dupleks ma’lumot uzatish qo‘llab-quvvatlanadi, masofa 100 m gacha.
  • 100BASE-T4 — 3-toifali o‘ralgan juftlik kabelidan foydalanadigan standart. Barcha to‘rtta juftlik ishlatiladi, ma’lumotlar yarim dupleks rejimida uzatiladi. Amalda deyarli ishlatilmaydi.
  • 100BASE-T2 — 3-toifali o‘ralgan juftlik kabelidan foydalanadigan standart. Faqat ikkita juftlik ishlatiladi. Har bir juftlik bo‘ylab signallar qarama-qarshi yo‘nalishda tarqaladigan to‘liq dupleks rejimini qo‘llab-quvvatlaydi. Bir yo‘nalishdagi uzatish tezligi 50 Mbit/s. Amalda deyarli ishlatilmaydi.
  • 100BASE-FX — ko‘p modali optik toladan foydalanadigan standart. Segmentning eng katta uzunligi yarim dupleksda 400 metr (to‘qnashuvlar ishonchli aniqlanishi uchun), to‘liq dupleksda esa 2 kilometr.
  • 100BASE-SX — ko‘p modali optik toladan foydalanadigan standart. Eng katta masofa faqat optik kabeldagi signalning so‘nishi va uzatkichlarning quvvati bilan chegaralanadi; turli manbalarga ko‘ra 2 dan 10 kilometrgacha.
  • 100BASE-FX WDM — bir modali optik toladan foydalanadigan standart. Eng katta masofa faqat optik tolali kabeldagi signalning so‘nishi va uzatkichlar quvvati bilan chegaralanadi. Interfeyslarning ikki turi bor: ular uzatkichning to‘lqin uzunligi bilan farqlanadi hamda raqamlar (to‘lqin uzunligi) yoki bitta lotin harfi — A (1310) yoxud B (1550) bilan belgilanadi. Faqat o‘zaro mos interfeyslar juft bo‘lib ishlay oladi: bir tomonda 1310 nm, ikkinchisida esa 1550 nm to‘lqin uzunligidagi uzatkich bo‘lishi kerak.

Gigabit Ethernet (Gigabit Ethernet, 1 Gbit/s)

  • 1000BASE-T, IEEE 802.3ab — 1999-yilda e’lon qilingan asosiy gigabit standarti. Unda o‘ralgan juftlik kabelining 5e-toifasi ishlatiladi. Ma’lumot uzatishda 4 ta juftlik qatnashadi; har bir juftlik ikkala yo‘nalishda bir vaqtning o‘zida 250 Mbit/s tezlikda ishlaydi. PAM5 kodlash usuli (5-level Phase Amplitude Modulation — besh darajali faza-amplituda modulyatsiyasi) 4 ta liniyada (4D-PAM5) va 4 o‘lchamli trellis-modulyatsiya (TCM) qo‘llanadi. Masofa — 100 metrgacha.
  • 1000BASE-TX Telekommunikatsiya sanoati assotsiatsiyasi (ingl. Telecommunications Industry Association, TIA) tomonidan ishlab chiqilib, 2001-yil martida «1000 Mbit/s dupleks Ethernet (1000BASE-TX) uchun 6-toifali simmetrik kabel tizimlari fizik sathining spetsifikatsiyasi (ANSI/TIA/EIA-854-2001)» nomi bilan e’lon qilingan. Kabelning qimmatligi sababli keng tarqalmagan va amalda eskirgan. Standart qabul qilinadigan va yuboriladigan signallarni alohida juftliklar orqali uzatadi (ikkita juftlikning har biri 500 Mbit/s tezlikda ma’lumot yuboradi, qolgan ikkita juftlik esa qabul qiladi), bu qabul qiluvchi-uzatuvchi qurilmalarni soddalashtirishi mumkin edi. 1000BASE-TX standartining yana bir muhim farqi shundaki, unda o‘zaro ta’sir va qaytgan signal xalaqitlarini raqamli kompensatsiyalash sxemasi mavjud emas. Natijada 1000BASE-T ga nisbatan qurilmalarni amalga oshirishning murakkabligi, energiya sarfi va tannarxi pastroq bo‘lishi kerak edi. Texnologiya uchun 6-toifali kabel tizimi talab etiladi.
  • 1000BASE-X — almashtiriladigan qabul qiluvchi-uzatkichlarga ega standartlar uchun ishlatiladigan form-faktorlar: GBIC yoki SFP. 8B/10B kodi 4B/5B kodiga o‘xshaydi; u FDDI standartida qo‘llangan. Biroq 4B/5B kodi Fibre Channel texnologiyasida rad etilgan, chunki u doimiy tok bo‘yicha muvozanatni ta’minlamaydi.
  • 1000BASE-SX, IEEE 802.3z — to‘lqin uzunligi 850 nm bo‘lgan birinchi shaffoflik oynasida ko‘p modali optik toladan foydalanadigan standart. Signalning yetib borish masofasi 550 metrgacha.
  • 1000BASE-LX, IEEE 802.3z — to‘lqin uzunligi 1310 nm bo‘lgan ikkinchi shaffoflik oynasida bir modali yoki ko‘p modali optik toladan foydalanadigan standart. Signalning yetib borish masofasi faqat qabul qiluvchi-uzatkichlar turiga bog‘liq bo‘lib, odatda bir modali optik tolada 5 km gacha, ko‘p modali optik tolada esa 550 metrgacha bo‘ladi.
  • 1000BASE-CX — qisqa masofalar (25 metrgacha) uchun mo‘ljallangan, 2 juftlikli ekranlangan kabeldan (150 Om, STP IBM Type I yoki undan yaxshiroq) foydalanadigan standart. 8B/10B kodlash ishlatiladi; signal bir juftlik orqali uzatiladi, ikkinchisi orqali qabul qilinadi. Ulagichlar — 9 kontaktli D va HSSDC. Uning o‘rnini 1000BASE-T standarti egallagan va hozir qo‘llanmaydi.
  • 1000BASE-LH (Long Haul — uzoq masofa) — bir modali optik toladan foydalanadigan standart. Takrorlagichsiz signal uzatish masofasi 100 kilometrgacha.

2,5 va 5 gigabitli turlar (NBASE-T, MGBASE-T)

2014-yilda Cisco kompaniyasining NBASE-T va Broadcom kompaniyasining MGBASE-T nomli xususiy tashabbuslari paydo bo‘ldi. Ular Ethernetning 1 va 10 Gbit/s orasidagi tezliklarda ishlaydigan standartlarini yaratishni maqsad qilgan. Yangi standart mavjud 5e-toifali kabel infratuzilmasidan 100 metrgacha masofada foydalanib, 2,5 yoki ehtimoli kamroq bo‘lsa-da, 5 Gbit/s tezlikni ta’minlashi kerak edi. Bunday tashabbuslarga 1 gigabitdan yuqori tezlikni qo‘llab-quvvatlaydigan Wi-Fi marshrutizatorlari (802.11ac Wave 2, 802.11ad, 802.11ax, LiFi) keng tarqalayotgani va 10 Gbit/s Ethernetni 5e hamda 6-toifali uzun kabellarda qo‘llab bo‘lmasligi sabab bo‘lgan. Avvalroq IEEE 802 guruhi faraziy 2500BASE-T standarti narx jihatidan 1000BASE-T yechimlariga yaqin bo‘lishi mumkinligini qayd etgan.

2,5 va 5 Gbit/s tezlikdagi Ethernet uchun Cat 5e va Cat 6 kabellariga mo‘ljallangan standart 2016-yil kuzida quyidagi nom bilan qabul qilindi: IEEE 802.3bz.

10 gigabitli Ethernet (10G Ethernet, 10 Gbit/s)

10 gigabitli Ethernet standarti LAN, MAN va WAN tarmoqlari uchun yettita fizik uzatish muhiti standartini qamrab oladi. Hozir uning tavsifi IEEE 802.3ae tuzatishida berilgan. Texnologiyani keyingi tahrirda o‘z ichiga olishi ko‘zda tutilgan standart — IEEE 802.3.

  • 10GBASE-CX4 — 10 gigabitli Ethernetning qisqa masofalar (15 metrgacha) uchun mo‘ljallangan texnologiyasi. CX4 mis kabeli va InfiniBand.
  • 10GBASE-SR — 10 gigabitli Ethernetning qisqa masofalar (26 yoki 82 metrgacha, kabel turiga qarab) uchun mo‘ljallangan texnologiyasi. Ko‘p modali optik toladan foydalanadi. Yangi ko‘p modali optik tola bilan 300 metrgacha (2000 MGts/km) masofani ham qo‘llab-quvvatlaydi.
  • 10GBASE-LX4 — to‘lqin uzunligi bo‘yicha multiplekslash yordamida ko‘p modali optik tolada 240 dan 300 metrgacha masofani ta’minlaydi. Bir modali optik toladan foydalanilganda 10 kilometrgacha masofani ham ta’minlaydi.
  • 10GBASE-LR va 10GBASE-ER — bu standartlar tegishli ravishda 10 va 40 kilometrgacha masofalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
  • 10GBASE-SW, 10GBASE-LW va 10GBASE-EW — bu standartlar tezlik va ma’lumot formati jihatidan OC-192 / STM-64 SONET/SDH interfeysiga mos fizik interfeysdan foydalanadi. Ular 10GBASE-SR, 10GBASE-LR va 10GBASE-ER standartlariga mos ravishda o‘xshaydi, chunki bir xil kabel turlari va uzatish masofalaridan foydalanadi.
  • 10GBASE-T, IEEE 802.3an-2006 — 2006-yil iyunida 4 yillik ishlab chiqishdan so‘ng qabul qilingan. 6-toifali o‘ralgan juftlik kabeli (eng katta masofa 55 metr) va 6a-toifali kabeldan (eng katta masofa 100 metr) foydalanadi.
  • 10GBASE-KR — modulli kommutatorlar, marshrutizatorlar va serverlarning (Modular/Blade) orqa va o‘rta ulash platalari (backplane/midplane) uchun mo‘ljallangan 10 gigabitli Ethernet texnologiyasi.

40 gigabitli va 100 gigabitli Ethernet

802.3ba guruhining kuzatuvlariga ko‘ra, hisoblash vazifalari va tarmoq yadrosi ilovalarining o‘tkazish qobiliyatiga talabi turli sur’atlarda o‘smoqda. Bu keyingi avlod Ethernet texnologiyalari uchun ikkita alohida standart — 40 Gigabit Ethernet (40GbE) va 100 Gigabit Ethernet (100GbE) zaruratini belgilaydi. Hozirda serverlar, yuqori unumli hisoblash klasterlari, , blade-tizimlar, , SAN va NAS 1GbE va 10GbE texnologiyalaridan foydalanadi; 2007 va 2008-yillarda oxirgisining qo‘llanilishi sezilarli darajada oshgan.

Istiqbollari

Terabit Ethernet (1 Tbit/s uzatish tezligidagi Ethernet texnologiyasining soddalashtirilgan nomi) haqida 2008-yilda Ethernet yaratuvchisi Robert Metkalfning OFC konferensiyasidagi bayonotidan ma’lum bo‘ldi. U texnologiya 2015-yilgacha ishlab chiqilishini taxmin qilgan, ammo bunga ishonchi komil emasligini aytgan: buning uchun ko‘plab muammolarni hal etish kerak edi. Uning fikricha, trafikning keyingi o‘sishini ta’minlay oladigan asosiy texnologiya avvalgi o‘n yillikda yaratilgan ishlanmalardan biri — DWDM.

«1 Tbit/s tezlikdagi Ethernetni amalga oshirish uchun ko‘plab cheklovlarni, jumladan, 1550 nanometrli lazerlar va 15 GGts chastotali modulyatsiya bilan bog‘liq muammolarni yengish kerak. Kelajak tarmog‘i uchun yangi modulyatsiya sxemalari, yangi optik tola, yangi lazerlar — umuman, hamma narsa yangicha bo‘lishi kerak, — dedi Metkalf. — Uni qo‘llab-quvvatlash uchun qanday tarmoq arxitekturasi zarur bo‘lishi ham noma’lum. Ehtimol, kelajak optik tarmoqlarida vakuum yadroli optik tola yoki kvars tolalari o‘rniga qo‘llashi kerak bo‘lar. Operatorlar to‘liq optik qurilmalardan va erkin fazodagi (tolalarsiz) optik aloqadan ko‘proq foydalanishi kerak bo‘ladi. Bob Metkalf».

Havolalar