Adermin
Tasnifi
Ro‘yxat CAS raqami	8059-24-3
Ro‘yxat EINECS raqami	232-503-8
ChEBI	27306
Ma’lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa.
Vikimedia omboridagi mediafayllar

Vitamin B₆, yoki adermin — 3-gidroksi-2-metilpiridin hosilalarining umumiy nomi bo‘lib, ular piridoksinga xos biologik faollikka ega. Ularga piridoksin, piridoksal, piridoksamin, shuningdek, ularning fosfatlari kiradi. Ular orasida eng muhimi — piridoksalfosfat.

Vitamin B₆ — suvda yaxshi eriydigan rangsiz kristallardan iborat.

Vitamin B₆ organizmda, jumladan, moddalar almashinuvida ishtirok etadi hamda markaziy va periferik asab tizimlarining me’yorida ishlashi uchun zarur.

B₆ vitaminining turli shakllari inson organizmida piridoksal-5-fosfatga aylanadi. Piridoksal-5-fosfat fermentlar tarkibiga kirib, aminokislotalarning dekarboksillanishi, transaminatsiyasi va ratsemizatsiyasini, shuningdek, oltingugurt tutuvchi hamda gidroksillangan aminokislotalarning fermentativ o‘zgarishini ta’minlaydi. Triptofandan serotonin sintezida, metionin, sistein va boshqa aminokislotalar almashinuvida qatnashadi. Gistamin almashinuvida ham ishtirok etadi.

Makronutriyentlar almashinuvining ko‘plab jarayonlarida, neyromediatorlar (serotonin, dofamin, adrenalin, noradrenalin, GAMK), gistamin sintezida, gemoglobin sintezi va faoliyatida, lipidlar sintezida, glyukoneogenezda, genlar ekspressiyasida.

Vitamin B₆ (piridoksin, piridoksal, piridoksamin) ko‘plab oziq-ovqat mahsulotlarida uchraydi. Ayniqsa, don murtaklari, yong‘oq va funduk, ismaloq, kartoshka va batat, sabzi, gulkaram va oqbosh karam, pomidor, qulupnay, gilos, apelsin va limon, avokado ushbu vitaminga boy. U sut mahsulotlari, go‘sht, baliq, tuxum, yorma va dukkakli mahsulotlarda nisbatan kamroq uchraydi. Bundan tashqari, bu vitamin ichak mikroflorasi tomonidan ham sintezlanadi.

Vitamin B₆ organizmga oziq-ovqat bilan kiradi, shuningdek, ichak mikroflorasi tomonidan sintezlanadi.

Vitamin B₆ yetishmovchiligining odamlardagi belgilariga mikrositar anemiya, dermatitlar, jumladan, xeylit (og‘iz burchaklaridagi yaralar), seboreya va glossit (tilning shishishi), depressiya, sustkashlik, ong chalkashishi, immunitetning zaiflashishi kiradi; bolalarda esa asabiylashish, eshitish sezgirligining ortishi va tirishishlar ham kuzatiladi.

Vitamin B₆ ortiqchaligining belgilari — harakatlar muvofiqlashuvining jiddiy buzilishi, terining og‘riqli shikastlanishlari, quyosh nuriga sezuvchanlikning ortishi, ko‘ngil aynishi va jig‘ildon qaynashidir.

Vitamin B₆ miqdorini aniqlash uchun suyuqlik xromatografiyasi usulida qon tarkibidagi piridoksalfosfat tekshiriladi.

1934-yilda vengriyalik shifokor Pal Dyord (inglizcha P. Gyorgy) kalamushlarning oyoq-qo‘llaridagi dermatitning alohida turini davolaydigan moddani aniqladi. Keyinchalik u «Vitamin B₆».
1938-yilda S. Lepkovski (inglizcha S. Lepkovsky) achitqidan vitamin B₆ ni ajratib oldi.
1939-yilda S. A. Harris (inglizcha S. A. Harris) va K. Folkers (K. Folkers) o‘sha vitaminning kimyoviy tuzilishini aniqladilar. Bu vitamin B₆.

Piridoksin suvda eriydigan, deyarli rangsiz kristallardan iborat. Iste’mol qilinadigan o‘simliklarning aksariyatida piridoksin uchramaydi yoki juda oz miqdorda bo‘ladi. Biroq ayrim o‘simliklar, masalan, pitayya, piridoksinga nihoyatda boy. Piridoksinni ba’zi bakteriyalar ham sintezlaydi. U go‘sht va sut mahsulotlarida ham uchraydi, ammo vitamin B₆ ning boshqa shakllariga qaraganda yuqori haroratga chidamsizroq bo‘lgani sababli qaynatilgan va qovurilgan go‘sht mahsulotlarida kam bo‘ladi. Vegetarianlar piridoksinni yuzasida tuproq qoldiqlari bo‘lgan ayrim sabzavotlar, masalan, kartoshka va sabzi po‘stlog‘idan olishlari mumkin. CAS ro‘yxat raqami 65-23-6, uning tuzi (gidroxlorid) uchun 58-56-0. Piridoksinning ortiqcha dozalari toksik ta’sir ko‘rsatishi mumkinligi haqida ma’lumotlar mavjud.

Piridoksin gidroxlorid eritmasi dori vositasi sifatida qo‘llanadi va Rossiyaning hayotiy zarur hamda eng muhim dori vositalari ro‘yxatiga kiritilgan

Piridoksamin piridoksindan piridin halqasiga uchta gidroksil guruhdan biri o‘rniga aminoguruh birikkanligi bilan farq qiladi. Piridoksamin hayvon go‘shtida va ayrim oziq-ovqat qo‘shimchalarida uchraydi (ularda piridoksamin tuzi — piridoksamin digidroxloridi ham bo‘lishi mumkin). Biroq AQShda 2009-yilda FDA piridoksamin bundan buyon dori vositasi deb hisoblanishi va uni oziq-ovqat qo‘shimchalariga qo‘shish mumkin emasligi haqida qaror chiqardi. CAS ro‘yxat raqami 85-87-0.

Piridoksalning brutto-formulasi C₈H₉NO₃. Piridoksal piridoksindan piridin halqasidagi uchta gidroksil guruhdan biri o‘rniga karbonil guruh birikkanligi bilan farq qiladi, shu sababli piridoksal ayni vaqtda aldegid ham hisoblanadi. Molyar massasi 167,16 g/mol. U 165 °C da eriydigan kristallsimon kukundir. Piridoksal ayrim o‘simliklarning yashil qismlarida, gulkaram va oqbosh karamda, go‘shtda uchraydi. CAS ro‘yxat raqami 66-72-8, tuzi (gidroxlorid) uchun 65-22-5.

Piridoksalfosfat inson organizmida yuqorida qayd etilgan uchta moddaning istalgan biridan hosil bo‘ladi. Tayyor piridoksalfosfatni hayvon go‘shti orqali oziq-ovqat bilan ham olish mumkin. Uni sun’iy ravishda (kimyoviy yo‘l bilan) ham sintezlash mumkin. CAS ro‘yxat raqami 54-47-7.

Piridoksalfosfat azot almashinuvida qatnashuvchi ko‘plab fermentlarning (transaminazalar, aminokislota dekarboksilazalari) va boshqa fermentlarning kofermentidir.

Piridoksalfosfat:

• qizil qon hujayralari — eritrotsitlar hosil bo‘lishida ishtirok etadi;
• asab hujayralarining glyukozani o‘zlashtirish jarayonlarida ishtirok etadi;
• quyidagi jarayonlar uchun zarur: oqsil almashinuvi va aminokislotalarning transaminatsiyasi;
• quyidagi moddalarning almashinuvida ishtirok etadi: yog‘lar;
• shuningdek, qondagi xolesterin miqdorini kamaytiradi;
• bundan tashqari, lipotrop ta’sir ko‘rsatadi; jigar me’yorida ishlashi uchun yetarli miqdorda piridoksin zarur.

Zaharlanishga sabab bo‘luvchi gidrazinga qarshi antidot sifatida qo‘llanadi. Ortiqcha suyuqlikni chiqarishi mumkin. Ko‘pchilik viruslarning hujayraga kirishida ishtirok etuvchi hujayra ichidagi katepsinlarning kuchli ingibitori hisoblanadi^{[manba 2145 kundan beri ko‘rsatilmagan]}.

Quyidagi kasallikni davolashda qo‘llanadi: piridoksinga bog‘liq epilepsiya.

• Piridoksin dori vositasidan tibbiy foydalanish bo‘yicha yo‘riqnoma  / «Dalximfarm» AJ bosh direktori Yu. P. Shvets. — Rossiya Federatsiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, 2018. — 5 b.
• Ovchinnikov, Yu. A. Bioorganik kimyo. — M : Prosvesheniye, 1987.
• Dori vositasining LS-001295-sonli ro‘yxatdan o‘tkazish guvohnomasi : Piridoksin  // Dori vositalarining davlat reyestri. — Rossiya Federatsiyasi Sog‘liqni saqlash vazirligi, 2011. — 8-noyabr. — Murojaat qilingan sana: 19.06.2019.

• Vitamin B6 (piridoksin)  (ruscha). Heliks laboratoriya xizmati. Murojaat qilingan sana: 20-iyun, 2019-yil. Arxivlangan 20-iyun 2019-yilda.
• Vitamin B6 . Vita-Port. Murojaat qilingan sana: 20-iyun, 2019-yil. Arxivlangan 2-iyun 2019-yilda.