Quvvat bajarilgan ishning tezligini ifodalaydi, aylantiruvchi moment esa jismni o‘q yoki tayanch nuqta atrofida aylantirishda qo‘llanadigan ta’sirdir. Aylantiruvchi moment va quvvat tushunish qiyin bo‘lgan tushunchalardek tuyulishi mumkin, ammo aslida ular qiziqarli bo‘lib, kundalik hayotimizda tez-tez uchraydi. Ushbu maqolada aylantiruvchi moment va quvvat o‘rtasidagi farqlarni batafsil ko‘rib chiqamiz.
Aylantiruvchi moment nima?
Aylantiruvchi moment, shuningdek, moment yoki kuch momenti deb ham ataladi. U jismni o‘z o‘qi atrofida aylantiradigan kuch o‘lchovidir. Masalan, eshik tutqichini buraganingizda aylantiruvchi momentdan foydalanasiz. Aylantiruvchi moment vektor kattalik bo‘lib, miqdor va yo‘nalishga ega. Aylantiruvchi moment τ belgisi bilan ifodalanadi. Aylantiruvchi moment quyidagicha hisoblanadi:
Bu yerda:
- F — qo‘llanilgan kuch;
- r — tayanch nuqta bilan kuch qo‘llanilgan nuqta orasidagi masofa;
- θ — F va r orasidagi burchak.
Aylantiruvchi momentning birligi nyuton-metr bo‘lib, N-m yoki N m tarzida ifodalanadi.
Quvvat nima?
Quvvat ishning qanday tezlikda bajarilishini ifodalaydi. Quvvatning SI birligi — vatt bo‘lib, u shotlandiyalik ixtirochi Jeyms Vatt nomi bilan atalgan. Ta’rifga ko‘ra, bir vatt bir sekundda bajarilgan bir joul ishga teng. Quvvat quyidagi tenglama bilan beriladi:
Bu yerda:
- P — quvvat;
- ΔE — energiyaning o‘zgarishi;
- Δt — vaqtning o‘zgarishi.
Aylantiruvchi moment va quvvat o‘rtasidagi farq
Aylantiruvchi moment va quvvat o‘rtasidagi farqlar quyidagi jadvalda keltirilgan.
| Aylantiruvchi moment | Quvvat |
| Bu kuchning jismni ma’lum bir yo‘nalishda aylantirishga bo‘lgan moyilligidir. | U bajarilgan ishning tezligini ifodalaydi. |
| U vektor kattalikdir. | U skalyar kattalikdir. |
| Aylantiruvchi momentning SI birligi nyuton-metr (N-m). | Quvvatning SI birligi vatt (W). |
| Aylantiruvchi moment quyidagi tenglama yordamida hisoblanadi: | Quvvat quyidagi tenglama yordamida hisoblanadi: |
| Aylantiruvchi moment moment sensori yoki moment o‘lchagich yordamida o‘lchanishi mumkin. | Quvvat energiya hisoblagich va multimetr yordamida o‘lchanishi mumkin. |
Demak, aylantiruvchi moment va quvvat o‘rtasidagi farq jadvalda ko‘rsatilganidek. Shuningdek, aylantiruvchi moment va quvvat bir-biri bilan chambarchas bog‘liq bo‘lsa-da, ular bir-biridan ancha farq qiladi, degan xulosaga kelish mumkin.
Ko‘p so‘raladigan savollar — FAQs
Q1
Aylantiruvchi momentni o‘lchash uchun qaysi qurilma ishlatiladi?
Aylantiruvchi momentni o‘lchash uchun yassi spiral prujina ishlatiladi.
Q2
Mashinaning aylanuvchi qismlarida aylantiruvchi moment qanday o‘lchanadi?
Mashinaning aylanuvchi qismlarida aylantiruvchi momentni o‘lchash uchun dinamometr ishlatiladi.
Q3
Bir ot kuchini vattda ifodalang.
Bir ot kuchi 746 vattga teng.
Q4
Bir ot kuchini cc da ifodalang.
Bir ot kuchi 17 cc ga teng.
Q5
Aylantiruvchi moment va quvvat o‘rtasidagi bog‘lanish qanday?
Aylantiruvchi moment va quvvat o‘rtasidagi bog‘lanish shundan iboratki, quvvat aylantiruvchi moment bilan burchak tezlik ko‘paytmasiga teng.
