Zalsburg haqida

Shahar
Zalsburg
nem. Salzburg
Yuqorida: Zalsburg universiteti va Nonnberg abbatligi; markazda — Xoenzalsburg qalʼasi va Zalsburg sobori; pastda — Getraydegasse ko‘chasi
47°48′00″ shim. k. 13°02′42″ sharq. uz.HGYaO
Mamlakat
Maqomi federal yerning maʼmuriy markazi
okrugning maʼmuriy markazi
Federal yer Zalsburg
Burgomistr Xayns Shaden
(Avstriya sotsial-demokratik partiyasi)
Tarix va geografiya
Asos solingan taxminan 700-yil
Ilk bor tilga olingan taxminan 700-yil
Avvalgi nomlari Yuvavum
Maydoni
  • 65,65 km² (1-yanvar 2018-yil)
Markazining balandligi 424 m
Iqlim turi moʻtadil
Vaqt mintaqasi UTC+1:00, yozda UTC+2:00
Aholisi
Aholisi
  • ▲155 021 kishi (1-yanvar 2020-yil)
Diniy konfessiyalar katoliklar va boshqa konfessiyalar
Rasmiy til nemis tili
Raqamli identifikatorlar
Telefon kodi +43 662
Pochta indeksi 5020, 5023, 5026, 5061, 5071, 5081 va 5082
Avtomobil kodi S
Identifikatsiya kodi 501 01
stadt-salzburg.at (nem.)
Зальцбург на карте
Зальцбург
Zalsburg
Зальцбург на карте
Зальцбург
Zalsburg
Логотип Викисклада Vikimedia Commonsdagi mediafayllar
Логотип Викигида Vikigid sayohat qo‘llanmasi

Zálsburg (nem. Salzburg Xalqaro fonetik alifbo: [ˈzalt͡sbʊɐ̯k]audiofayl haqida, bavar. Soizburg — Tuz qalʼasi) — shahar g‘arbiy Avstriyada, u shu bilan birga federal yer — Zalsburgning maʼmuriy markazidir. Avstriyada kattaligi bo‘yicha to‘rtinchi o‘rinda turadi. Undan yirik shaharlar — Vena, Grats va Lins.

Shaharning maydoni 65,65 km², aholisi — 155 416 kishi (1-yanvar 2021-yil), aholi zichligi — 2361 kishi/km²

Zalsburgning tarixiy markazi YUNESKO Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan.

Geografiya

Zalsburgdan taxminan 145 km g‘arbda Myunxen, 300 km sharqda esa Vena joylashgan. Shahar chegarasidan atigi besh kilometr naridagi davlat — Germaniya. Zalsburg dengiz sathidan 424 metr balandlikda joylashgan.

Shahar Zalsax daryosiqirg‘oqlarida, Alp tog‘larining shimoliy etagida joylashgan.

Tunda Zalsburg manzarasi

Janubdagi tog‘li manzara shimol tomonga yoyilgan tekisliklardan keskin farq qiladi. Eng yaqin Alp cho‘qqisi — Untersberg[nem.] (1972 metr) — shahar markazidan atigi bir necha kilometr masofada joylashgan. Ustida barokko uslubidagi minoralar va ko‘plab cherkovlar qad ko‘targan Eski shahar Zalsaxning chap qirg‘og‘ida joylashgan.

Iqlim

Zalsburg iqlimi (aeroport), so‘nggi 10 yil (2004—2013-yillar)
Ko‘rsatkich \ Davr Yanv Fev Mar Apr May Iyun Iyul Avg Sen Okt Noy Dek Yil
O‘rtacha eng yuqori harorat, °C 2,7 4,0 9,4 15,9 19,3 22,5 24,6 23,6 19,7 15,0 8,3 3,6 14,1
O‘rtacha harorat, °C −0,5 0,5 4,9 10,5 14,1 17,6 19,4 18,7 15,2 10,5 5,0 0,8 9,8
O‘rtacha eng past harorat, °C −3,1 −2,9 0,3 5,0 9,0 12,8 14,5 13,8 10,6 6,0 1,8 −2,1 5,5
Yog‘in miqdori (meʼyor), mm 62 39 65 65 130 172 142 164 111 70 54 47 1120

Tarix

Zalsburg panoramasi

Arxeologik qazishmalar ko‘rsatishicha, hozirgi Zalsburg o‘rnida neolitdavridayoq aholi manzilgohi mavjud bo‘lgan. Keyinchalik bu yerda keltlar manzilgohi bo‘lib, u miloddan avvalgi I asrda rimliklartomonidan bosib olingan. 45-yilda Yuvavum koloniyasi[nem.] hozirgi Zalsburg hududida tashkil etilib, Rimning Norikprovinsiyasidagi asosiy aholi punktlaridan biriga aylangan. 477-yilda rugiylar yetakchisi Odoakr qo‘mondonligidagi rugiylar, gepidlar, gotlar va gerullar, rivoyatga ko‘ra, Yuvavum shahrini egallab, avliyo Maksim va uning 50 nafar shogirdini qatl etgan.

Tungi Zalsburg

696-yilda Bavariya gersogi bu yerlarni yepiskop Rupert ga (keyinchalik avliyolar qatoriga kiritilgan) inʼom qilgan. U taxminan 700-yilda shu yerda hozirgacha saqlanib qolgan va kelajakdagi shaharning o‘zagiga aylangan ikkita monastirga asos solgan: erkaklar uchun benediktin Avliyo Pyotr abbatligi va ayollar uchun Nonnberg monastiri.

739-yilda shahar yepiskop qarorgohiga aylangan, VIII asr oxirida yepiskoplar Virgiliy va Arno davrida Alp mintaqasida xristian cherkovining missionerlik faoliyati markaziga aylangan. Shahar aynan o‘sha davrdan atrofdagi ko‘plab tuz konlari sabab Zalsburg deb ataladi. 798-yilda Zalsburg yepiskoplarining maqomi oshirilib, ular arxiyepiskoplarga aylangan.

1077-yilda shahar ustidagi tog‘da Xoenzalsburgqalʼasi barpo etilgan, keyinchalik u ko‘p marta qayta qurilgan.

Muqaddas Rim imperiyasidagi knyazlik

Eski shahar va Xoenzalsburg

1278-yilda arxiyepiskoplik Muqaddas Rim imperiyasining suveren knyazligi deb eʼtirof etilgan va asta-sekin nisbatan mustaqil ruhoniylar davlatiga aylangan. Bavariya dan to‘liq mustaqillik XIV asrdao‘rnatilgan; ayni davrda vabo epidemiyasi shahar aholisining deyarli uchdan bir qismini nobud qilgan.

Knyaz-arxiyepiskoplar hokimiyati 1803-yilgachadavom etgan, gullab-yashnagan davrlarda Zalsburg mulklari hozirgi Zalsburg federal yeri chegaralaridan ancha tashqariga cho‘zilgan.

Knyazlik eng yuksak ravnaqiga XVI asr oxiri — XVII asrboshida erishgan. Arxiyepiskoplar Volf Ditrix fon Raytenau, Markus fon Xoemes va Paris Lodron davrida shahar italiyalik meʼmorlar rahbarligida tubdan qayta qurilib, Yevropa barokko sanʼatining markazlaridan biri sifatida shuhrat qozongan. 1622-yilda shaharda universitet ochilgan, u 1810-yilda yopilib, 1963-yildayana faoliyat boshlagan. 1628-yilda shahar sobori barpo etilgan, 1767 yilda esa Myonxsberg tog‘i ostidan Yevropadagi eng qadimgi yo‘l tunnellaridan biri qazib o‘tilgan.

Hunarmandchilik va pivo tayyorlash muvaffaqiyatli rivojlangan. Ilk pivo zavodi hali 1492-yilda (Stiegl-Brauwelt pivo zavodi) ochilgan. Ammo shaharning asosiy daromad manbai tuz ishlab chiqarish va sotish bo‘lgan.

Reformatsiya yillarida Zalsburg nemis yerlaridagi katoliklikning asosiy tayanchlaridan biri edi. 1731-yilda barcha protestantlar shahardan quvilgan.

Napoleon urushlari davri

Shahar hududidagi Zalsax daryosi

Napoleon urushlari boshlanishi bilan knyazlik tugatilgan.

1803-yilda nemis davlatlarini mediatizatsiyalash jarayonida sobiq Zalsburg arxiyepiskopligi hududidan Ferdinand IIIuchun kurfyurstlik tuzilgan. U avval Toskana buyuk gersogibo‘lgan, ammo Napoleon I uning yerlarini tortib olib, bu hududda Etruriya qirolligini tashkil etgan.

1805-yilda, Presburg sulhishartlariga muvofiq, kurfyurstlikning ilgari arxiyepiskoplik tarkibiga kirgan qismi Avstriya imperiyasi tarkibiga qo‘shilgan.

1810-yilda shahar Bavariyaga berilgan, biroq 1816-yilda Vena kongressi qaroriga binoan Zalsburg Avstriya tarkibiga kirgan.

18-23-avgust 1867-yil Zalsburgda Frans Iosif va Napoleon III uchrashgan.

1938-yilda anshlyus oqibatida Zalsburgga nemis qo‘shinlari kirgan. Ikkinchi jahon urushi davomida ittifoqchilar shaharni bir necha bor bombardimon qilgan, ammo diqqatga sazovor joylarning deyarli barchasi zarar ko‘rmagan.

Zalsburg AQSH qo‘shinlari tomonidan 5-may 1945-yildaozod qilingan. Urushdan keyin u AQSH okkupatsiya zonasining markazi bo‘lgan.

Diqqatga sazovor joylar

Rezidensbrunnen favvorasi
Avliyo Pyotr qabristoni
Avliyolar Rupert va Virgiliy sobori

Eski shahar Zalsaxning chap qirg‘og‘ida, daryo bilan qoyalik Myonxsberg (Rohiblar tog‘i) va Xoenzalsburg qalʼasi joylashgan Festungsberg (Qalʼa tog‘i) orasidagi tor hududda joylashgan.

  • Rezidensplats. Eski shaharning markaziy maydoni. Uning qiyofasi XVII asrboshida italiyalik meʼmorlar rahbarligidagi shaharni qayta qurish jarayonida shakllangan.
    • Eski rezidensiya — arxiyepiskop qarorgohi. Maydonning g‘arbiy tomonida joylashgan. 1619-yildaqurilgan, hashamatli ichki bezaklari XVIII asro‘rtalarigacha yaratilgan. Uchinchi qavatda o‘rta asrlar Yevropa rangtasviri asarlari jamlangan «Rezidensiya galereyasi» muzeyi joylashgan.
    • Yangi rezidensiya. Eski rezidensiyaning ro‘parasida joylashgan. 1602-yildaqurilgan, dastlab yepiskopning mehmon uyi bo‘lgan. Yangi rezidensiya minorasida qadimiy soat (1873-yil) va 35 ta qo‘ng‘iroq (1705-yil) o‘rnatilgan. Binoda Zattler muzeyi joylashgan bo‘lib, uning asosiy eksponati Zattler tomonidan 1824—1828-yillardayaratilgan shahar panoramasidir. «Karolino-Augusteum» muzeyini Yangi rezidensiyaga ko‘chirish rejalashtirilgan.
    • Rezidensbrunnen favvorasi (Residenzbrunnen). Maydonning qoq markazida joylashgan va 1661-yilda yaratilgan.
  • Benediktinlarning Avliyo Pyotr abbatligi (Stift Sankt Peter). Avliyo Rupert tomonidan taxminan 690-yildaasos solingan, shaharning rivojlanishi shundan boshlangan. Hozirgacha erkaklar monastiri sifatida faoliyat ko‘rsatadi. 1100-yilgacha bu yerda arxiyepiskop qarorgohi joylashgan. Abbatlik Myonxsberg tog‘i etagida joylashgan. Uning ayrim qismlari va monastir sobori sayyohlar uchun ochiq.
    • Avliyo Pyotr sobori (Stiftskirche Sankt Peter) abbatlikda 1143-yilda, abbatlikning boshqa binolari esa XVII—XVIII asrlarda qurilgan. Sobor ham bu davrda barokkouslubida qayta qurilgan bo‘lsa-da, uning meʼmorchiligida roman uslubi ning ayrim xususiyatlari bugungacha seziladi. Sobor ajoyib rasmlar va ganch bezaklar bilan bezatilgan, o‘ng nefiga avliyo Rupertning muqaddas qoldiqlari dafn etilgan.
    • Katakombalar (Katakomben) abbatlik tutashgan Myonxsberg tog‘ining tik qoyasiga o‘yib ishlangan. G‘orlarda abbatlik tashkil topishidan oldin, ilk xristianlik davrida zohidlar yashagan. Qoya bilan Avliyo Pyotr soborining yon devori o‘rtasidagi tor joyda abbatlik rohiblari dafn etilgan juda kichik, ammo nihoyatda qadimiy qabriston bor.
  • Kafedral sobor (Salzburger Dom). Bu joydagi ilk ibodatxona — kichik bazilika — yepiskop Virgiliy tomonidan 774-yilda. 1200-yilda uning o‘rnida roman uslubidagi sobor qurilgan, ammo u 1598-yildabutunlay yonib ketgan. 1614—1628-yilda hozirgi bino bunyod etilib, nemis tilida so‘zlashuvchi mamlakatlardagi birinchi barokko soboriga aylangan. Sobor gumbazi 1944-yilgibombardimonlarda qulagan. Bu urush shaharning diqqatga sazovor joylariga yetkazgan yagona jiddiy zarar bo‘lgan. Soborni tiklash ishlari 1959-yilda. Sobor minoralarining balandligi 79 metr. Eshiklar oldida shahar homiylari — avliyolar Rupert va Virgiliyning qo‘llarida sobor maketi hamda tuz solingan bochka tutgan haykallari o‘rnatilgan. Soborning janubiy qismida diniy sanʼat buyumlari va arxiyepiskop kolleksiyasi namunalari namoyish etiladigan muzey bor.
  • Fransiskan cherkovi (Franziskanerkirche). Eski shahardagi uchinchi yirik ibodatxona, Avliyo Pyotr abbatligi yonida joylashgan. Asosan barokko uslubidagi cherkov meʼmorchiligida roman uslubi va gotikaelementlari ham bor. 1223-yildaqurilgan, bir necha bor qayta qurilgan.
  • Kollegienkirxe (Kollegienkirche). Sobiq universitet cherkovi, 1707-yildaqurilgan. Binoda muzey joylashgan.
  • Getraydegasse ko‘chasi (Getreidegasse). Rezidensplatsdan butun Eski shahar bo‘ylab cho‘zilgan kichik tarixiy ko‘cha. Unda V. A. Motsart tug‘ilgan uy joylashgan. Sayyohlarning sevimli sayr maskani.

Xoenzalsburg

Xoenzalsburg

Qalʼa Xoenzalsburg (Hohensalzburg) Festungsberg tog‘i cho‘qqisida, shahardan 120 metr yuqorida joylashgan. Undan Zalsburgning ajoyib manzarasi ochiladi.

Qalʼa Yevropada to‘liq saqlanib qolgan eng katta o‘rta asr qalʼalaridan biridir, maydoni 30 ming m². Qalʼaga Eski shahardan funikulyor orqali yoki piyoda chiqish mumkin.

Qalʼadan Zalsburg manzarasi

1077-yilda bu yerda roman uslubidagi qasr qurilgan, undan faqat poydevori saqlangan. U ko‘p marta qayta qurilib, mustahkamlangan va ulkan qalʼaga aylangan. Xoenzalsburg hozirgi umumiy qiyofasini XVI asrdaolgan. Butun tarixi davomida qalʼa faqat bir marta — 1525-yilda — qamal qilingan: uni isyon ko‘targan dehqonlar qurshab olgan. Qalʼa devorlari ortidagi shaharliklar 61 kunlik qamalga bardosh bergan.

  • Saroy. Eski shaharda Rezidensiya binosi qurilguncha arxiyepiskoplar qalʼa saroyida yashagan. Knyazlar xonalarining hashamatli bo‘limlari orasida Oltin xona ayniqsa eʼtiborga molik. Saroy minorasida shaharning eng qadimgi va mashhur organ cholg‘usi — «Zalsburg buqasi» joylashgan.
  • Qalʼa muzeyi. Bu yerda shahar va qalʼa tarixi, Avstriya harbiy tarixiga oid eksponatlar hamda turli davrlarga mansub katta qurol-yarog‘ kolleksiyasi namoyish etiladi.
  • Nonnberg monastiri. Avliyo Pyotr erkaklar abbatligi singari Avliyo Rupert tomonidan asos solingan ayollar monastiri. Uning birinchi bosh rohibasi avliyo Rupertning jiyani — avliyo Erentrudis bo‘lgan. Nonnberg nemis tilida so‘zlashuvchi mamlakatlardagi eng qadimgi faol ayollar monastiridir. Sayyohlar faqat monastir cherkoviga kirishi mumkin.

O‘ng qirg‘oq

Mirabelgarten bog‘i

O‘ng qirg‘oq yoki Yangi shahar XVII asr oxiri — XVIII asrboshida, chap qirg‘oqda joy yetishmay boshlagach, qurila boshlagan.

  • Bog‘ — Mirabelgarten. 1690-yilda I. fon Erlax tomonidan loyihalashtirilgan. Yevropa bog‘-park sanʼatining ajoyib namunasi. Uning hududida Yevropadagi eng chiroyli (ayrim fikrlarga ko‘ra, dunyodagi eng chiroyli) Nikoh saroyi joylashgan.
    • Mirabel saroyi, 1606-yildaqurilgan va shundan buyon bir necha bor qayta qurilgan. Hozir shahar burgomistrining qarorgohi.
    • Barokko muzeyi. Bog‘dagi oranjereya binosida joylashgan.
    • Mitti odamlar bog‘i. 1715-yilda bog‘ga 28 ta kulgili mitti odam haykali o‘rnatilgan. Keyinchalik hukmdorlar ularni haddan tashqari xunuk va jiddiylikka mos kelmaydi deb, bog‘dan olib tashlashgan, ammo so‘ng ular yana qaytarilgan. Ayrim haykallar yo‘qolgan.
Kaputsinlar tog‘idan Zalsburg manzarasi
  • Kaputsinerberg tog‘i. Daraxtlar bilan qoplangan manzarali Kaputsinlar tog‘i daryo va Yangi shahar uzra qad ko‘taradi. Balandligi 214 metr. Cho‘qqisida tomosha maydonchasi va kaputsinlar abbatligi bor. Cho‘qqidan sal nariroqda Stefan Svaygvillasi joylashgan. Shahardan tog‘ga ikkita o‘ziga xos yo‘l olib chiqadi: tog‘ yonbag‘ridagi uylar orasidan o‘tuvchi zinapoya va Iso Masihning azoblariga bag‘ishlangan kichik ibodatxonalar joylashgan burama yo‘l.
  • Motsart uyi. Motsart 1773—1780-yillardayashagan uy. 1781-yilda u Venaga ko‘chib o‘tgan, otasi esa vafotigacha shu uyda yashashda davom etgan. Hozir binoda muzey joylashgan.
  • Motsarteum. Modern uslubidagi katta bino, 1914-yildaqurib bitkazilgan. Unda musiqa universiteti, teatr-konsert zali, kutubxona va «Motsarteum» xalqaro madaniyat jamg‘armasi joylashgan.
  • Linsergasse ko‘chasi. O‘ng qirg‘oqdagi asosiy sayr ko‘chasi. Unda Avliyo Sebastyan cherkovijoylashgan bo‘lib, u 1512-yildaqurilgan. Cherkov qabristonida Paratsels, V. A. Motsartning otasi Leopold Motsart va Zalsburgning eng mashhur arxiyepiskopi Volf Ditrix fon Raytenau dafn etilgan.

Shahar atrofi

Xelbrunn saroyi
  • Xelbrunn qasri — Zalsburgdan 6 kilometr janubda joylashgan saroy va park. Arxiyepiskopning yozgi qarorgohi bo‘lgan.
    • Xelbrunn saroyi 1613—1615 yillarda italiyalik meʼmor S. Solari loyihasi asosida ilk barokko uslubida qurilgan. XVII asrga oid devor va shift rasmlari saqlangan.
    • Mexanik teatr. 1752-yilda yaratilgan bo‘lib, o‘z davrining texnika mo‘jizasi sanalgan. 256 ta mexanik shakl kichik shaharcha hayotini tasvirlaydi.
    • Mauntshloss saroyi. 1615-yildaqurilgan, ovchilik uyi sifatida ishlatilgan. 1924-yildan buyon unda Zalsburg etnografiya muzeyi joylashgan.
    • Tosh teatr. Qadimiy ochiq osmon ostidagi teatr sahnasi (1617-yil)

Madaniyat

Muzeylar

O‘ng qirg‘oqdagi Motsart uy-muzeyi
  • Rezidensiya galereyasi.
  • Yangi rezidensiya binosidagi Zattler muzeyi.
  • Motsart tug‘ilgan uydagi muzey.
  • O‘ng qirg‘oqdagi Motsart uy-muzeyi.
  • Rupertinum. Zamonaviy sanʼat muzeyi. 1983-yildaochilgan. Doimiy ekspozitsiyadan tashqari, unda zamonaviy rangtasvir va fotografiya ko‘rgazmalari ham o‘tkaziladi.
  • Kollegienkirxe cherkovi muzeyi.
  • Mirabel bog‘idagi barokko muzeyi.
  • «Tabiat uyi» muzeyi.
  • Modern sanʼat muzeyi. Myonxsberg tog‘i cho‘qqisida joylashgan. Zamonaviy rangtasvir ko‘rgazmalari.
  • Xellbrunn saroyi.
  • Xellbrunn bog‘idagi etnografiya muzeyi.
  • Stiegl-Brauwelt oilaviy pivo zavodi muzeyi.

Teatrlar va konsert zallari

Motsarteumning ichki ko‘rinishi
  • Zalsburg davlat teatri.
  • Festival majmuasi (Kichik va Katta festival teatrlari).
  • Yelizaveta sahnasi (Zalsburg aktyorlar uyi).
  • Ko‘cha teatri.
  • Toyxauz.
  • Zalsburg qo‘g‘irchoq teatri.
  • «Oval» sahnasi.
  • Motsart uyi.
  • Motsarteum.
  • Orkesterxauz.

Musiqa festivallari

Zalsburg dunyoning asosiy musiqa markazlaridan biri sifatida shuhrat qozongan. Yilning eng muhim musiqiy tadbiri, shubhasiz, Zalsburg musiqa festivali hisoblanadi.

Festival tarixi XIX asrdatashkil etilgan musiqiy bayramlarga borib taqaladi. Motsartga bag‘ishlangan ilk musiqa bayrami 1842-yildao‘tkazilgan, ammo bunday tadbirlar muntazam bo‘lmagan. Zamonaviy festivallar tarixi 1917-yildan, festival qo‘mitasi tuzilib, musiqa bayramlarini har yili o‘tkazishga qaror qilingan paytdan boshlanadi.

60-yillarning o‘rtalarida ( XX asr) Myonxsberg tog‘ining tik qoya yonbag‘rida joylashgan sobiq saroy otxonalari va ot minish maktabi keng ko‘lamda qayta qurildi. Natijada XVII asrga oid binolar Kichik va Katta festival teatrlariga aylantirildi. Qayta qurish davomida 50 mingdan ortiq m3 tog‘ jinsi qazib olindi, bu esa festival majmuasini qoya ichkarisiga chuqurroq joylashtirish imkonini berdi. Yaratilganidan beri majmua festivalning asosiy sahnasi bo‘lib qolmoqda.

Zalsburg musiqa festivali har yili iyul oxiridan avgust oxirigacha o‘tkaziladi. Dasturdan orkestr, kamera va diniy musiqa konsertlari, shuningdek opera va musiqali spektakllar joy oladi.

Shaharda Pasxa va Muqaddas Uchlik bayramlariga bag‘ishlangan yana ikkita kichikroq musiqa festivali o‘tkaziladi: Pasxa va Muqaddas Uchlik.

Zalsburg Rojdestvo yarmarkasi, har yili million sayyohni jalb etishi bilan birga, shaharning musiqa tarixi bilan ham chambarchas bog‘liq. Avstriya va butun dunyodagi eng mashhur Rojdestvo madhiyalaridan biri — «Sokin tun» Zalsburg yaqinidagi Oberndorf shaharchasida yaratilgan.

Bog‘lar

Untersberg tog‘i. Zalsburgdan ko‘rinishi
  • Mirabel;
  • Xellbrunn;
  • Aygnerpark;
  • Lenerpark;
  • Xalq bog‘i;
  • Proyshenpark;
  • Donnenbergpark;
  • Hayvonot bog‘i (Xellbrunn bog‘i yaqinida);
  • Frans Iosif
  • Doktor Xans Leyshner
  • Kurgarten
  • Klauzentor
  • Minnesxaym
  • Glanspits
  • Lenner
  • Shtels.

Aholi

2022-yil yanvar maʼlumotlariga ko‘ra, shaharda 155 416 kishi yashagan (mamlakatda 4-o‘rin). Aholi zichligi 2367 kishi/km ni tashkil etgan.

Yillar bo‘yicha aholi soni
(Manba: Avstriya statistika boshqarmasi)
186918801890190019101923193919511961197119811991200120112021
27 85833 24138 08148 94556 42360 02677 170102 927108 114129 919139 426143 978142 662145 367155 416

Transport

Zalsburg — Zam yo‘nalishida harakatlanuvchi S-Bahn elektr poyezdi

Shahar temiryo‘l orqali Vena, Myunxen, Insbruk va Syurixkabi shaharlar bilan bog‘langan. Zalsburg aeroportidan Frankfurt-Mayn, Vena, London, Amsterdam, Syurix, Dublin, Kiyevshaharlariga, shuningdek Moskva va Sankt-Peterburgga muntazam reyslar amalga oshiriladi.

Shahar markazida trolleybus va avtobus yo‘nalishlari tarmog‘i (Zalsburg avtobusi) mavjud bo‘lib, u 20 dan ortiq yo‘nalishni qamrab oladi, qatnov oralig‘i 10 daqiqani tashkil etadi. Shuningdek, S-Bahnelektr poyezdlarining to‘rtta liniyasi — S1, S2, S3 va S11 ishlaydi. Poyezdlar boshlang‘ich bekatlardan har 30 daqiqada jo‘naydi. S1 shahar atrofi yo‘nalishi sayyohlarni «Sokin tun»muzeyiga olib boradi. Muzey Oberndorf-Zalsburgshahrida, 25 daqiqalik masofada joylashgan. Ilgari Zalsburg tramvayi ham ishlagan.

Shahar orqali Österreichische Bundesbahnen temiryo‘l magistrali hamda Vena — Insbrukavtomagistrali o‘tadi. Bundan tashqari, yo‘llar mamlakatning janubiga, Karintiya tomon va g‘arbda Myunxentomon olib boradi. Venagacha poyezdda 3 soat 15 daqiqa, Myunxengacha 1 soat 30 daqiqa ketadi.

Eski shahar va Xoenzalsburg qalʼasi funikulyor orqali bog‘langan.

Iqtisodiyot

Ko‘p asrlar davomida Zalsburg va atrofdagi shaharlar iqtisodiyotining asosi tuz qazib olish, uni tozalash va sotish bo‘lgan. XV asrdan pivo tayyorlash, shuningdek konchilik va metallurgiya rivojlana boshlagan. Atrofdagi tog‘larda oltin va kumush konlari ochilgan, rux va mis konlari ham topilgan. Konlar kamayib borishi bilan XVIII-XIX asrlarda sanoat tarkibida qayta ishlash korxonalarining ahamiyati ortgan. Transport va bank sohasi jadal rivojlangan. XX asr boshida ko‘mir tanqisligi sanoatni elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun mintaqaning tog‘ daryolarida GESlar qurilishini jadallashtirgan.

Daryodan Eski shahar manzarasi

Hozirgi Zalsburg yuqori darajada rivojlangan industrial va postindustrial shahardir. Shahar va uning atrofida avtomatlashtirish, yuqori texnologiyalar, dasturiy taʼminot ishlab chiqish, telekommunikatsiya hamda multimedia sohalaridagi ko‘plab korxonalar faoliyat yuritadi. Turli ichimliklar ishlab chiqaruvchi Red Bull GmbHkonsernining bosh qarorgohi shahar yaqinida joylashgan. Federal yer markazida Yevropadagi eng yirik yuk ko‘tarish manipulyatorlari ishlab chiqaruvchi Palfinger konserni va eshik-deraza furnituralari ishlab chiqaruvchi MACOkompaniyasining bosh qarorgohlari bor. Shahar iqtisodiyotida savdo, bank faoliyati va turizm muhim o‘rin tutadi; shaharga har yili 7 milliongacha sayyoh keladi. O‘rta asrlardan beri shahar iqtisodiyotida ahamiyatini saqlab kelayotgan yagona tarmoq pivo va mineral suv ishlab chiqarishdir.

Zalsburgdagi «Xaydax» gaz ombori Avstriyadagi eng katta va Markaziy Yevropadagi ikkinchi yirik ombordir. Uning sig‘imi 2,8 mlrd m3.

Taʼlim

Universitet binosi va Xoenzalsburg qalʼasi

Zalsburgda to‘rtta universitet joylashgan:

  • Paris Lodron universiteti. Zalsburg universiteti knyaz-arxiyepiskop Paris Lodron tomonidan 1622-yildaasos solingan. 1810-yilda u Bavariya hukumati tomonidan yopilib, 1963-yilda qayta ochilgan va asoschisi sharafiga nomlangan. Shaharda diniy taʼlim anʼanalari doimo kuchli bo‘lgan. Hozir ham universitetning ilohiyot fakulteti juda nufuzli hisoblanadi.
  • «Motsarteum» musiqa universiteti. Uning ko‘plab mashhur bitiruvchilari orasida dirijyor Gerbert fon Karayan.
  • Paratsels nomidagi xususiy tibbiyot universiteti. Avstriyadagi kam sonli xususiy universitetlardan biri.
  • Politexnika universiteti.

To‘rtta universitetdan tashqari, shaharda o‘ttizdan ortiq institut, oliy maktab, akademiya va gimnaziya mavjud.

Sport

«Red Bull Zalsburg» futbol jamoasi
Vals-Sitsenxaym stadioni

Futbol jamoasi — Zalsburg (to‘liq nomi — «Red Bull Zalsburg», «Red Bull» energetik ichimliklar kompaniyasiga tegishli) mamlakatdagi eng kuchli jamoalardan biridir. U mamlakat chempioni bo‘lgan yillar — 1994, 1995 va 1997-yilda. 1994-yilda jamoa UEFA kubogifinalida o‘ynagan. Jamoaning «Vals-Sitsenxaym» stadionida 3 ta guruh bosqichi uchrashuvi o‘tkazilgan ( 2008-yilgi futbol bo‘yicha Yevropa chempionati), jumladan Rossiya terma jamoasi va Gretsiya terma jamoasi o‘rtasidagi uchrashuv ham.

Xokkey bo‘yicha shahar jamoasi — «Red Bull Zalsburg» xokkey klubi ham «Red Bull» kompaniyasiga tegishli.

1996 va 2006-yillarda shahar jahon chempionatiga mezbonlik qilgan. Musobaqa turi — velosport.

Shahar atrofi qishki sport turlari, ayniqsa tog‘ chang‘isibilan shug‘ullanish uchun ajoyib imkoniyatlar yaratadi. Zalsburg 2010-yilgi qishki Olimpiya o‘yinlariuchun mezbonlikka daʼvogarlik qilgan, ammo saylovda Kanadaning Vankuvershahriga yutqazgan. Shuningdek, u 2014-yilgi qishki Olimpiya o‘yinlariuchun daʼvogarlik qilgan, biroq bu safar Rossiyaning Sochi shahriga yutqazgan.

Shahar yaqinida «Zalsburgring» poyga trassasi joylashgan. Unda 1980—1990-yillarda mototsikl poygalari bo‘yicha jahon chempionati bosqichlari hamda DTM va STW chempionatlari o‘tkazilgan.

Qardosh shaharlar

Fransiskan cherkovining mehrob qismi

Qiziqarli maʼlumotlar

  • Musiqa sadolari. Mashhur Amerikamusiqali filmi ««Musiqa sadolari» Zalsburgda suratga olingan. Filmning boshida voqealar shahar va uning atrofida kechadi.
  • Sokin tun. Yevropadagi eng mashhur Rojdestvo madhiyasi — «Sokin tun» (Stille Nacht) 1818-yilda Zalsburg yaqinidagi Oberndorf qishlog‘ida mahalliy o‘qituvchi va ruhoniy tomonidan yaratilgan.
Zalsburg qalʼasidagi bo‘yalgan buqa yodgorligi
  • Buqa yuvuvchilar. Qadimgi Stierwascher («buqa yuvuvchilar») laqabi Zalsburg aholisiga, ehtimol, yangi so‘yilgan mol go‘shtini tez oqimli va toza Zalsax daryosida yuvish odati tufayli berilgan. Biroq rivoyatga ko‘ra, 1525-yilda dehqonlar qo‘zg‘oloni qatnashchilari Xoenzalsburg qalʼasini qamal qilganida, qalʼa himoyachilari qattiq ochlikdan aziyat chekkan. Dushmanni aldash uchun ular qolgan yagona buqani turli ranglarga bo‘yab, uni tasodifan ko‘rsatgandek qalʼa devorlari ustidan ko‘rsatishgan. Qamal ostidagilarda katta oziq-ovqat zaxirasi bor deb o‘ylagan dushmanlar chekingan. Xursand bo‘lgan aholi esa buqani tantanali ravishda daryoda yuvgan.

Siyosiy vaziyat

Kommuna burgomistri Xayns Shaden (Avstriya sotsial-demokratik partiyasi, saylov natijalariga ko‘ra 2004-yil).

Kommuna vakillari kengashi (nem. Gemeinderat) 40 o‘rindan iborat.

Adabiyotlar

  • Avstriya. — M.: Vokrug sveta, 2005. — ISBN 5-98652-008-1.
  • P. Mitrofanov. Avstriyaning qadimgi davrlardan 1792-yilgacha bo‘lgan tarixi. — Editorial URSS, 2003. — ISBN 5-354-00214-1.
  • Zalsburg va uning atrofi. Sayohat qo‘llanmasi. — M.: Polyglott, 1997. — ISBN 5-88395-036-1.
  • Herbert Rosendorfer: Salzburg für Anfänger, 2003 nymphenburger; ein hurmorvoller Stadtführer.
  • Heinz Dopsch: Kleine Geschichte Salzburgs — Stadt und Land, 2001

Havolalar

Bir necha tilda:

Nemis tilida:

Ingliz tilida:

Rus tilida