Yo‘llarni qiyalatish — egri yo‘llarda tashqi chet ichki chetdan balandroq qilib quriladigan hodisa bo‘lib, bu transport vositalariga xavfsiz burilish uchun zarur bo‘lgan markazga intilma kuchni ta’minlaydi. Endi markazga intilma kuch nima ekanini eslab olaylik. Bu kuch jism aylana bo‘ylab harakatlanganda uni aylana markazi tomon tortadi yoki itaradi va natijada burchakli yoki aylana harakati yuzaga keladi. Keyingi bo‘limlarda yo‘lning qiyalik burchagi va yo‘llarni qiyalatishda ishlatiladigan atamalarni ko‘rib chiqamiz.

Bu mavzuda yana bir atama — qiyalangan burilish ishlatiladi. Qiyalangan burilish transport vositasi ichki tomonga og‘gan holda yo‘nalishini o‘zgartiradigan burilish sifatida ta’riflanadi. Transport vositasi qaysi burchak ostida og‘sa, shu burchak qiyalik burchagi deb ataladi. Bu og‘ish bo‘ylama va gorizontal o‘qlar bo‘yicha sodir bo‘ladi.

Qiyalik burchagi

Massasi ‘m’ bo‘lgan transport vositasi radiusi ‘r’ bo‘lgan qiyalangan yo‘lda ‘v’ tezlik bilan harakatlanayotganini tasavvur qilaylik. ϴ — qiyalik burchagi bo‘lsin, yo‘l bilan transport vositasining shinalari orasida esa ishqalanish kuchi f ta’sir qilsin.

Yuqoriga yo‘nalgan umumiy kuch = Pastga yo‘nalgan umumiy kuch

NcosΘ = mg + fsinΘ

Bu yerda,

NcosΘ: normal reaksiya kuchining vertikal o‘q bo‘ylab yo‘nalgan tarkibiy qismlaridan biri

mg: transport vositasining vertikal pastga yo‘nalgan og‘irlik kuchi

fsinΘ: ishqalanish kuchining vertikal o‘q bo‘ylab yo‘nalgan tarkibiy qismlaridan biri

demak, mg = NcosΘ – fsinΘ (1-tenglama)

mv²/r = NsinΘ + fcosΘ (2-tenglama)

Bu yerda,

NsinΘ: normal reaksiya kuchining gorizontal o‘q bo‘ylab yo‘nalgan tarkibiy qismlaridan biri

fcosΘ: ishqalanish kuchining gorizontal o‘q bo‘ylab yo‘nalgan tarkibiy qismlaridan biri

(1-tenglama va 2-tenglamani bo‘lgandan so‘ng)

demak,

Ishqalanish kuchi

demak,

Yuqorida qiyalik burchagi uchun ifoda keltirilgan.