Ishqalanish — sirtning o‘z yuzasi bo‘ylab harakatlanayotgan jism harakatiga qarshi ta’sir qiladigan kuchidir. Agar avtomobilingizni tezlashtirmasangiz, uning asta-sekin to‘xtab qolishiga aynan ishqalanish kuchlari sabab bo‘ladi. Atrofimizda ishqalanish kuchlari ta’sir qiladigan ko‘plab misollarni ko‘ramiz. Bu shunday hodisaki, u bilan yashash ba’zan qiyin, lekin usiz yashash ham imkonsiz. Ushbu maqolada biz ishqalanishni, uning bizga qanday yordam berishini va qanday zarar yetkazishini ko‘rib chiqamiz. Keling, avvalo uning afzalliklaridan boshlaymiz.
Ishqalanish kuchlarining afzalliklari
Ishqalanish kuchining ahamiyatini faqat u yo‘qolib qolsa chinakamiga tushunamiz. Shuning uchun keling, ishqalanish kuchi bo‘lmagan dunyoni tasavvur qilaylik. Bu kuchsiz siz umuman yura olmas edingiz. Karavotdan birinchi qadam tashlashingiz bilan sirpanib yiqilib tushardingiz. Tasavvur qiling, kimdir butun polga yog‘ surtib qo‘ygan. Ishqalanish kuchi bo‘lmagan dunyo bundan ham ancha yomon bo‘lardi. Yurishni-ku qo‘ya turaylik, siz avtomobil yoki velosipeddan ham foydalana olmas edingiz, chunki harakatlanishga yordam beradigan g‘ildirak aynan ishqalanish kuchidan foydalanadi. Yo‘l bilan g‘ildirak orasidagi ishqalanish transport vositasining harakatlanishiga sabab bo‘ladi. Ishqalanish kuchlarisiz esa siz bir joyda qolib, faqat g‘ildiraklarni aylantirgan bo‘lardingiz.
Tasavvur qiling, ishqalanish kuchi bo‘lmaganiga qaramay, ko‘p sirpanib yiqilgandan keyin oxiri sinfxonangizga yetib oldingiz. Sinfxonadagi vaziyat bundan ham yomonroq bo‘lardi. Kitoblaringizni sumkangizdan chiqarib ololmaysiz, chunki ular barmoqlaringiz orasidan sirpanib tushib ketaverardi. Ruchka va qalam yozishi uchun ruchka yoki qalam uchi bilan qog‘oz orasida ishqalanish kuchi bo‘lishi kerak. Eng yomoni bu ham emas: o‘qituvchining doskasi va bo‘ri ham ishlamas edi. O‘qituvchi butun mavzuni faqat og‘zaki tushuntirishiga to‘g‘ri kelardi!
Bu kuchsiz dunyo sportlarsiz dunyo ham bo‘lardi. Kriket to‘pini aylantirib yoki burib uloqtirish barmoqlar bilan to‘p orasidagi ishqalanish kuchi tufayli mumkin. Ishqalanishsiz sport orzuga aylanib qolardi. Haqiqatan ham, ishqalanishsiz dunyo dahshatli tushga o‘xshaydi. Aslida esa ishqalanish bu hikoyaning haqiqiy qahramonidir.
Ishqalanishning kamchiliklari
Ishqalanish zarur bo‘lsa-da, ba’zan haddan tashqari ortiqcha bo‘lishi mumkin. Ko‘p mashina va mexanizmlar aynan ishqalanish kuchi tufayli ta’mir va texnik xizmat ko‘rsatishga muhtoj bo‘ladi. Vaqt o‘tishi bilan qismlar orasidagi ishqalanish mashinadagi yeyilish va eskirishning asosiy sabablaridan biriga aylanadi. Shuning uchun velosipedingiz ta’mirga muhtoj bo‘lsa, kimni ayblashni bilasiz.
Ishqalanish kuchi ko‘plab jarohatlarga ham sabab bo‘ladi. Siz yiqilganda tanangizning yerga tegib turgan qismi yiqilish davomida sirtga ishqalanadi. Yara va qon chiqishiga ham ishqalanish kuchi sabab bo‘ladi. Ishqalanish bo‘lmaganda, bu muz ustida sirpanishga o‘xshar edi: siz shunchaki sirpanib ketaverardingiz.
Ishqalanish avtomobillarimiz va boshqa transport vositalarining sekinlashishiga ham sabab bo‘ladi. Harakatlanayotganingizda siz turli manbalardan keladigan ishqalanish kuchlarini his qilasiz: siz bilan yer orasidagi ishqalanish, shuningdek, siz harakatlanayotgan havo bilan sizning orangizdagi ishqalanish kuchi. Ishqalanish kuchi bo‘lmaganda, velosiped pedalini bir yoki ikki marta aylantirsangiz, uzoq vaqt to‘xtamasdan ketaverardingiz. Demak, biz harakatlanayotganimizda, harakatimizga qarshi ta’sir qiluvchi ishqalanish kuchini yengish uchun juda ko‘p energiya sarflaymiz.
Xulosa
Ishqalanish kuchi ko‘p noqulaylik tug‘dirsa ham, biz bilgan hayot usiz imkonsiz bo‘lardi. Osmono‘par binolarning mustahkam turishida yoki kitob sahifalarini varaqlashimizda ishqalanish qanday yordam berishini ham unutmaslik kerak. Xulosa qilib aytganda, ishqalanish bizni ko‘p energiya sarflashga majbur qiladi, jarohatlar orqali og‘riq keltiradi va mashinalarimizni eskirtadi. Ammo ishqalanishsiz hayot yashashga arzimaydigan hayot bo‘lardi. Kundalik hayotimizda ishqalanish kuchini yengish uchun sarflaydigan energiyamiz — albatta to‘lashga arziydigan narxdir.
