| Subprovinsiya darajasidagi shahar | |
| Xanchjou | |
|---|---|
| xit. 杭州 | |
| | |
| 30°15′00″ sh. k. 120°10′03″ sh. u.HGYO | |
| Mamlakat |
|
| Provinsiya | Chjetszyan |
| Mer | Yao Gaoyuan |
| Tarixi va geografiyasi | |
| Maydoni |
|
| Balandligi | 19 m |
| Aholisi | |
| Aholisi |
|
| Raqamli identifikatorlar | |
| Telefon kodi | 0571 |
| Pochta indekslari | 310000 |
| Avtomobil davlat raqami kodi | 浙A |
|
|
|
| Rasmiy sayt | |
|
|
|
Xanchjou (xit. 杭州, pinyin Hángzhōu; u lahjasi 杭州 [ɦaŋ tsei]) — subprovinsiya darajasidagi shahar bo'lib, Xitoy Xalq Respublikasining provinsiyasi bo'lgan Chjetszyan poytaxtidir.
Tarixi
Dastlabki markazlashgan imperiyalar davrida bu yerlar Kuaytszi (会稽郡) okrugidagi Syantan (钱唐县) uyezdi tarkibiga kirgan. Okrug ma'muriyati joylashgan hudud — hozirgi Suchjou.
Suy imperiyasi davrida, 589-yilda Xanchjou (杭州) viloyati tashkil etildi. Bu yerda qal'a devorlari va xandaq bilan o'ralgan shahar barpo qilindi. Szinkoudan bu yerlargacha uzunligi 800 li bo'lgan kanal qazildi. Natijada Xanchjou asta-sekin suv va quruqlik transport yo'llarining muhim chorrahasiga aylana boshladi. Suy imperiyasi o'rnini Tan imperiyasi egallaganidan keyin ismlarga qo'yilgan tabu amaliyoti sababli uyezd nomidagi «tan» iyeroglifi xuddi shunday talaffuz qilinadigan boshqa iyeroglif bilan almashtirildi. Natijada uyezd nomi 钱塘 shaklida yozila boshlandi.
Besh sulola va o'n podsholik davrida, Keyingi Lyan imperiyasi hukmronligi ostida, 922-yilda Syantan, Yanguan va Fuchun uyezdlari hududlarining bir qismidan Syantszyan (钱江县) uyezdi tashkil etildi. 923-yilda Syan Lyu Uye davlatiga asos soldi va Syantanni uning poytaxti qildi.
Xitoy yerlari Sun imperiyasi tarkibida birlashtirilgach, Xanchjou viloyati qayta tashkil etildi. 979-yilda Syantszyan uyezdi Jenxe (仁和县) deb qayta nomlandi. 1129-yilda jurchjenlar hujumi ostida Sun sulolasi saroyi janubga chekinganida, Xanchjou viloyatining maqomi oshirilib, u Linan boshqarmasiga (临安府) aylantirildi. 1132-yilda mamlakat poytaxti shu yerga ko'chirildi.
Mo'g'ullar istilosidan keyin, 1278-yilda bu yerda Yuan imperiyasining Xanchjou mintaqasi (杭州路) tashkil etildi. 1366-yilda bu hududlarni Chju Yuanchjan boshchiligidagi qo'zg'olonchilar egalladi. Yangi Min imperiyasi tarkibida mintaqalar boshqarmalar deb qayta nomlandi va shu tariqa Xanchjou boshqarmasi (杭州府) paydo bo'ldi.
Sin imperiyasi davrida, 1860-yillarda shahar bir muddat taypin qo'zg'olonchilari qo'lida bo'lgan. 1895-yilda Simonoseki shartnomasi shartlariga ko'ra, Xanchjou chet elliklarga savdo qilishga ruxsat etilgan «ochiq port» deb e'lon qilindi. Xanchjouda monarxiya davri 1911-yil 5-noyabrda mahalliy garnizon qo'zg'olon ko'tarishi bilan yakunlandi. Sinxay inqilobidan keyin Xitoyning ma'muriy-hududiy tuzilishi isloh qilindi va 1912-yilda Xanchjou boshqarmasi tugatildi.
Xanchjou boshqarmasi tugatilganidan keyin Syantan va Jenxe uyezdlari negizida Xan uyezdi (杭县) tashkil etildi va u Chjetszyan provinsiyasi ma'muriyati joylashgan hududga aylandi. 1927-yilda Xan uyezdining shaharlashgan qismi rasman alohida Xanchjou shahriga (杭州市) ajratildi.
Xitoy–Yaponiya urushi vaqtida, 1937-yil 24-dekabrda Xanchjou yapon qo'shinlari tomonidan egallandi va 1945-yilda Yaponiya taslim bo'lguniga qadar yaponlar istilosi ostida qoldi.
Xitoydagi fuqarolar urushi davrida Xanchjou 1949-yil may oyida kommunistlar qo'shinlari tomonidan egallandi.
XXR tashkil etilgach, dastlab Xanchjou shahri va Xan uyezdi bir vaqtda mavjud bo'lib qoldi. 1951-yil dekabrda Xan uyezdi Xanchjou yurisdiksiyasiga o'tkazildi, ammo 1952-yil noyabrda yana Chjetszyan provinsiyasi ma'muriyatiga bo'ysundirildi. 1957-yilda Xan uyezdi yana Xanchjou yurisdiksiyasiga o'tkazildi. 1958-yil aprelda Xan uyezdi tugatilib, uning hududida Xanchjou shahar atrofi tumani (杭州市郊区) tashkil etildi.
1958-yil dekabrda Syaoshan va Fuyan uyezdlari Xanchjou yurisdiksiyasiga o'tdi.
1960-yil yanvarda Xanchjou shahar atrofi tumani tugatilib, uning o'rniga Syantan birlashgan kommunasi (钱塘联社) tashkil etildi.
1960-yil iyunda Tunlu va Linan uyezdlari Xanchjou yurisdiksiyasiga o'tkazildi. 1960-yil avgustda Fuyan uyezdi Tunlu uyezdiga qo'shildi.
1961-yil martda Linan uyezdidan sobiq Yuyxan uyezdining yerlari ajratib olindi. Ular Syantan birlashgan kommunasi yerlari bilan birlashtirilib, 1961-yil aprelda bu hududda Yuyxan uyezdi qayta tashkil etildi. 1961-yil dekabrda esa Tunlu uyezdidan sobiq Fuyan va Sindeng uyezdlari hududlarini o'z ichiga olgan Fuyan uyezdi ajratildi.
1963-yilda Szyande va Chunan uyezdlari Xanchjou yurisdiksiyasiga o'tkazildi.
1988-yilda Syaoshan uyezdi uyezd darajasidagi shaharga aylantirildi.
1990-yilda Fuchunszyan daryosining janubiy qirg'og'ida Gaosin yuqori texnologiyali sanoatni rivojlantirish zonasi (高新技术产业开发区) tashkil etildi. U qisqacha «Gaosin zonasi» (高新区) deb ataladi.
1994-yilda Fuyan va Yuyxan uyezdlari uyezd darajasidagi shaharlarga aylantirildi.
1996-yilda Linan uyezdi uyezd darajasidagi shaharga aylantirildi.
1997-yilda Syaoshan uyezd darajasidagi shahar hududidan ajratilgan yerlarda yangi Binszyan tumani tashkil etildi.
2001-yil 2-fevralda Yuyxan uyezd darajasidagi shahar shahar bo'ysunuvidagi tumanga aylantirildi.
2002-yilda Syaoshan uyezd darajasidagi shahar shahar bo'ysunuvidagi tumanga aylantirildi.
2003-yilda Gaosin zonasi Binszyan tumaniga qo'shildi.
XXR Davlat kengashining 2014-yil 13-dekabrdagi qaroriga ko'ra, Fuyan uyezd darajasidagi shahar shahar bo'ysunuvidagi tumanga aylantirildi.
2017-yil sentabrda Linan uyezd darajasidagi shahar shahar bo'ysunuvidagi tumanga aylantirildi.
Ma'muriy-hududiy bo'linishi
Xanchjou shahar okrugi quyidagilardan iborat: 10 ta tuman, 1 uyezd darajasidagi shahar va 2 ta uyezd.
| Xarita | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Maqomi | Nomi | Iyerogliflar | Pinyin | Aholisi (2010) |
Maydoni (km²) |
| Tuman | Shancheng | 上城区 | Shàngchéng qū | ||
| Tuman | Syacheng | 下城区 | Xiàchéng qū | ||
| Tuman | Szyangan | 江干区 | Jiānggàn qū | ||
| Tuman | Gunshu | 拱墅区 | Gǒngshù qū | ||
| Tuman | Sixu | 西湖区 | Xīhú qū | ||
| Tuman | Binszyan | 滨江区 | Bīnjiāng qū | ||
| Tuman | Syaoshan | 萧山区 | Xiāoshān qū | ||
| Tuman | Yuyxan | 余杭区 | Yúháng qū | ||
| Tuman | Fuyan | 富阳区 | Fùyáng qū | ||
| Tuman | Linan | 临安区 | Lín'ān qū | ||
| Uyezd darajasidagi shahar | Szyande | 建德市 | Jiàndé shì | ||
| Uyezd | Tunlu | 桐庐县 | Tónglú xiàn | ||
| Uyezd | Chunan | 淳安县 | Chún'ān xiàn | ||
Iqtisodiyoti



Xanchjou Xitoydagi eng yirik elektron tijorat markazidir (2015-yilda bu yerda Xitoyning ilk transchegaraviy elektron tijorat kompleks tajriba zonasi ochilgan). 2022-yil yakunlariga ko'ra, Xanchjoudagi transchegaraviy elektron tijorat kompleks tajriba zonasidan eksport hajmi 101,3 milliard yuanni (14,73 milliard AQSh dollarini) tashkil etdi. Bu o'tgan yilga nisbatan 18,75 % ga ko'p. Shaharda transchegaraviy elektron tijorat bilan shug'ullanuvchi sotuvchilar soni esa 100 ming kishidan oshdi.
Xanchjouda quyidagi yirik Xitoy kompaniyalari joylashgan: Alibaba Group (elektron tijorat), Geely Holding Group / Geely Automobile va Leapmotor (avtomobillar va butlovchi qismlar), Wahaha Group va Nongfu Spring (ichimliklar), Hailiang Group (rangli metallar, ko'chmas mulk va moliyaviy xizmatlar), Hikvision va Dahua Technology (videokuzatuv tizimlari), Huadong Medicine va Holley Group (farmatsevtika), Hengyi Petrochemical va Rongsheng Petrochemical (neft-kimyo sanoati), Zhejiang Construction Investment Group (qurilish, infratuzilma va qurilish texnikasi ishlab chiqarish), Zhejiang Communications Technology (qurilish va infratuzilma), Jason Furniture (yumshoq mebellar), Windey (shamol turbinalari), Cainiao va BEST Inc. (logistika), Loong Air (havo transporti), Greentown China (ko'chmas mulk), DeepSeek, Manycore va BrainCo (axborot texnologiyalari), Unitree Robotics va Deep Robotics (robototexnika), Ant Group (moliyaviy xizmatlar), shuningdek, yirik mintaqaviy banklar — China Zheshang Bank va Bank of Hangzhou.
Sanoat
Shaharda Hengyi Petrochemical neft-kimyo zavodi, First Applied Material, Transfar Zhilian va Xinan Chemical kimyo zavodlari, Zhongce Rubber Group shina zavodi, Sanofi, Huadong Medicine va Holley Group farmatsevtika fabrikalari, Dongfeng Motor Corporation yuk avtomobillari zavodi, Dongfeng Yulon Motor yengil avtomobillar zavodi, Wanxiang Qianchao avtomobil butlovchi qismlari zavodi, Futong Group kabel zavodi, Sanhua Holding klapanlar zavodi, Otis Electric Elevator liftlar zavodi, Zhefu Holding energetika uskunalari zavodi, Zhejiang Railway Equipment tunnel qazish komplekslari ishlab chiqarish zavodi, CHINT Solar quyosh panellari zavodi, Supor idish-tovoq va oshxona anjomlari zavodi, Silan Microelectronics, Sunny Optical Technology va China Aerospace Science and Technology Corporation kompaniyasining 9-ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi.
Transport

- Xanchjou xalqaro aeroporti (Syaoshan) 1997-yilda foydalanishga topshirilgan bo'lib, Xitoyning eng gavjum o'nta aeroporti qatoriga kiradi. Xitoy, G'arbiy Yevropa, Janubi-Sharqiy va Janubiy Osiyo, Afrika hamda Shimoliy Amerikaning o'nlab shaharlariga yo'lovchi reyslari mavjud.
- Sharqiy temiryo'l vokzali 2013-yil iyulda foydalanishga topshirilgan. O'sha vaqtda u mamlakatdagi eng yirik temiryo'l uzeli edi.
- Xanchjou metropoliteni 2012-yilda ishga tushirilgan.
2023-yil dekabrda yuqori tezlikdagi temiryo'l Xanchjou–Nanchan liniyasi foydalanishga topshirildi. 2024-yil iyulda uzunligi 260 km bo'lgan yangi yuqori tezlikdagi temiryo'l ishga tushirildi: Xanchjou–Venchjou.
Ilm-fan va ta'lim
Buyuk Britaniyaning Nature jurnali reytingiga ko'ra, 2022-yil holatida Xanchjou dunyoning ilmiy-tadqiqot markazlari orasida 19-o'rinni egallagan. 2023-yilda shaharda Amazon kompaniyasining elektron tijorat bo'yicha o'quv markazi ochilgan.
Madaniyati
Xanchjouda joylashgan muzey — Xitoy milliy choy muzeyi.
Folklor
Xitoyda shunday maqol bor: «Osmonda jannat, yerda esa Suchjou va Xanchjou bor» (xit. soddalashtirilgan yozuvda 上有天堂,下有苏杭, Palladiy transkripsiyasida shan yu tyantan, sya yu Su-Xan).
Sport
Xanchjouda 2022-yilgi yozgi Osiyo o'yinlari bo'lib o'tgan.
Diqqatga sazovor joylar
- Chaoshan manzarali hududi
Shu yerda tug'ilgan mashhur shaxslar
Birodarlashgan shaharlar
Xanchjou quyidagi shaharlar bilan birodarlashgan:
|
Galereya
- Sixu ko'lidagi Leyfen minorasi (pagoda)
- Xanchjoudagi choy plantatsiyalari
- Xanchjoudagi eski uylar (1938-yil, moybo'yoq, Chen Chenbo)
- Xanchjouda Marko Polo haykali
Havolalar
- Xanchjou — 行政区划网 saytida hudud, aholi soni va ma'muriy-hududiy bo'linishdagi o'zgarishlar tarixi haqida ma'lumot (xit.)