
Seyshel orollari (seysh. Sesel [seˈsel], ingl. Seychelles, Xalqaro fonetik alifbo: ]fayl haqida; frans. Seychelles [sɛˈʃɛl]), rasmiy nomi — Seyshel Respublikasi (seysh. Repiblik Sesel [repibˈlik seˈsel], ingl. Republic of Seychelles [rɪˈpʌblɪk ɒv seɪˈʃɛlz], frans. République des Seychelles [ʁe.py.bˈlik de sɛˈʃɛl]) — orol davlat bo‘lib, Sharqiy Afrikada joylashgan. U Hind okeanining g‘arbiy qismida, ekvatordan sal janubroqda, taxminan 1600 km narida — Afrika materigidan sharqda hamda Madagaskarning shimolida joylashgan.
Respublika tarkibiga 115 ta orol kiradi, ulardan faqat 33 tasida aholi yashaydi. Davlatning maydoni 459 km². Eng yirik orol — Mae (157,3 km²). Unda mamlakat poytaxti — Viktoriya va mamlakatdagi yagona xalqaro aeroport joylashgan. Boshqa yirik orollar — Siluet, Praslen, La-Dig. Ko‘plab kichik marjon orollari ham bor. Seyshel orollari Respublikasi Afrikadagi aholisi eng kam mamlakatdir. 2023-yilgi baholarga ko‘ra, mamlakat aholisi 97 617 kishini tashkil etadi. Seyshel orollarining madaniyati va jamiyati fransuz, britan va afrika ta’sirlarining o‘ziga xos uyg‘unlashgan qorishmasi bo‘lib, keyinchalik unga xitoy va hind madaniyati unsurlari ham qo‘shilgan. Mamlakat quyidagi xalqaro tashkilotlarga a’zo: BMT, Afrika Ittifoqi, Janubiy Afrika taraqqiyot hamjamiyati (SADC), Frankofoniya hamda Millatlar Hamdo‘stligi.
Seyshel orollari — Afrikadagi aholisi yuqori daromadli yagona mamlakat. Iqtisodiy jihatdan Seyshel orollari Afrikaning eng boy davlati bo‘lib, aholi jon boshiga nominal YAIM va xarid qobiliyati pariteti (XQP) bo‘yicha YAIM ko‘rsatkichlari eng yuqori, inson taraqqiyoti indeksi bo‘yicha esa ikkinchi o‘rinda ( Mavrikiydan keyin).
Etimologiyasi
Orollarni portugaliyalik dengizchilar 1505-yilda kashf etib, «Yetti opa-singil» deb atashgan. Keyinchalik orollar Fransiya nazoratiga o‘tgan va 1742-yilda fransuz gubernatori Bertran Fransua Mae, Laburdonne grafining sharafiga qayta nomlangan. Biroq 1756-yildayoq orollar Jan Moro de Seshel — qirol Lyudovik XVning moliya vaziri sharafiga yana qayta nomlangan. 1794-yilda arxipelag inglizlar tomonidan egallangan va nomining inglizcha shaklini olgan — ingl. Seychelles.
Tarixi
1502-yilda Vasko da Gama, o‘sha paytda admiral bo‘lgan dengizchi, bu hududdan suzib o‘tar ekan, keyinchalik Amirant orollari deb atalgan orollarni Admirallar orollari deb belgilagan; portugaliyalik xaritashunoslar esa o‘zlarining navigatsiya xaritalariga ilk bor bugungi Mae oroli bo‘lgan katta Ilya Ganaa orolini tushirishgan. Orollarga bundan ham oldin arab dengizchilari kelganidan dalolat beruvchi izlar saqlanib qolgan (IX—X asrlarga oid qabrlar Siluet orolida, Frigit (Fregat) orolidagi qoyatosh yozuvlari). O‘sha davrda arxipelagda aholi yashamagan. Keyingi ikki asrdan ortiq vaqt davomida Seyshel orollari faqat qaroqchilar uchun boshpana bo‘lib xizmat qilgan.

Arxipelagga yevropaliklardan birinchi bo‘lib inglizlar tushgan: 1609-yilda kapitan A. Sharpey ekspeditsiyasi uni batafsil o‘rganib, tavsiflab bergan. Praslen va Mae orollaridagi dastlabki doimiy manzilgohlarni fransuzlar barpo etgan. 1756-yildan ular plantatsiyalarda dolchin, qalampirmunchoq va vanil yetishtira boshlagan. Aynan shu vaqtda orollar Fransiya moliya vaziri Jan-Moro de Seshel nomi bilan atala boshlangan.
Fransuz mustamlakachilari Seyshel orollariga qullarni Madagaskardan va Sharqiy Afrikadan olib kelgan. 1794-yilda arxipelagni Buyuk Britaniya egallagan. XIX asr o‘rtalaridan (1835-yilda qullik bekor qilingach) Britaniya orollarga ko‘chib kelishni rag‘batlantirgan. Orollarga savdo bilan shug‘ullanuvchi hindlar yoki kokos plantatsiyalarida ishlovchilar kelgan. 1814-yilda Parij shartnomasiga muvofiq, Seyshel orollari rasman Britaniya mulkiga aylangan.
1840-yilda orollar ma’muriy jihatdan Buyuk Britaniyaning Mavrikiy mustamlakasiga biriktirilgan va u yerdan xitoyliklar ko‘chib kela boshlagan. 1903-yilda Seyshel orollari Buyuk Britaniyaning alohida toj mustamlakasi bo‘lgan. Shu davrda orollarga ko‘chib kelganlarning bir qismi Arabistondan edi.
1965-yilda Buyuk Britaniya Seyshel orollaridan Aldabra, Farkuar, Derosh va boshqa ayrim orollarni ajratib olgan. Ular Chagos arxipelagi bilan birga Britaniyaning Hind okeanidagi hududiga qo‘shib yuborilgan.

25-aprel 1974-yilda bo‘lib o‘tgan parlament saylovlarida mamlakat parlamentidagi ko‘pchilik o‘rinni Demokratik partiya qo‘lga kiritgan, bosh vazir lavozimini esa Jeyms Menchem egallagan. 29-iyun 1976-yilda Seyshel orollari Buyuk Britaniyadan mustaqilligini e’lon qilganda, u mamlakat prezidenti bo‘lgan.
5-iyun 1977-yilda qurolli davlat to‘ntarishi natijasida hokimiyat tepasiga Seyshel orollari xalqining birlashgan partiyasi (SXBP) kelgan. Partiya marksistik va sotsialistik qarashlarni qo‘llab-quvvatlagan. 1978-yilda SXBP Seyshel orollari xalqining taraqqiyot fronti (STF) deb qayta nomlangan va sotsializm uning mafkuraviy asosi deb e’lon qilingan. 1979-yilgi konstitutsiyaga muvofiq, respublikada bir partiyali tizim o‘rnatilgan, qishloq xo‘jaligi yerlari egalaridan musodara qilinib, jamoaviy dehqonchilik va baliqchilik xo‘jaliklari tashkil etilgan.
Mamlakatda davlat to‘ntarishiga ko‘plab urinishlarning oldi olingan: yangi hokimiyatning dastlabki 2,5 yilidayoq shunday 3 ta urinish sodir bo‘lgan, keyinchalik 1982, 1986 va 1987-yillarda ham urinib ko‘rilgan. 1981-yilda ham shunday urinish bo‘lib o‘tgan (unga mashhur yollanma jangchi Mayk Xoar boshchilik qilgan).
1977-yildan Seyshel orollarini STF rahbari Frans-Alber Rene uzluksiz boshqargan (u 1979, 1984[ingl.], 1989, 1993, 1998[ingl.] va 2001[ingl.] yillarda prezident etib saylangan). 1991-yilda u va uning partiyasi erkin saylovlar o‘tkazishga rozi bo‘lib, marksizmdan ham voz kechgan. 2004-yilda Rene prezidentlikdan o‘z ixtiyori bilan ketib, vakolatini vitse-prezident Jeyms Mishelga topshirgan. Mishel 2006[ingl.] va 2011[ingl.] yillarda qayta saylangan. 2015-yilda prezidentlikka saylangan[ingl.] Denni For.
1993-yilda ikkinchi urinishdan so‘ng yangi konstitutsiya qabul qilindi; unda oldingi siyosatdan voz kechish, ko‘ppartiyaviylik, xususiylashtirish, bozor iqtisodiyoti va offshor faoliyat belgilab qo‘yildi.
2020-yilgi prezidentlik saylovida[ingl.] g‘alabani muxolifatdagi Milliy partiya rahbari[ingl.] Uovel Ramkalavan qo‘lga kiritgan.
Geografiyasi
Geologik tuzilishiga ko‘ra, Seyshel orollari granit va marjon orollarga bo‘linadi. Granit guruhidagi 42 ta orolning umumiy maydoni taxminan 243,7 km² bo‘lib, ularga Mae (155 km², butun arxipelagning eng baland nuqtasi — 905 m), Praslen (45 km²), La-Dig, Siluet va boshqalar kiradi. Granit guruhidagi barcha orollar Maedan 50—70 km dan uzoq bo‘lmagan masofada joylashgan. Arxipelagdagi aholi manzilgohlarining aksariyati va asosiy iqtisodiy faoliyat shu orollar qirg‘oqlarida jamlangan.
Granit orollarining ichki qismlarida noyob pandanuslar, daraxtsimon qirqquloqlar va palma turlari ustun bo‘lgan o‘rmonlar saqlanib qolgan. Sohilbo‘yi pasttekisliklarida tabiiy o‘simliklar qoplami ancha oldin kokos palmasi va boshqa ekinlar bilan almashtirilgan.
Marjon orollar — yassi atollar bo‘lib, ularning umumiy maydoni taxminan 211,3 km². Ular okean sathidan atigi 4—8 m balandlikka ko‘tariladi. Orollarni tashkil etuvchi ohaktoshlar mussonlar olib keladigan namlikni deyarli ushlab turolmaydi, shu sababli atollarda qurg‘oqchilik tez-tez kuzatiladi. Ekvatorial iqlim sharoitida (yil bo‘yi +26 — +28 °C) yupqa ohaktoshli tuproqlarda faqat kokos palmasi o‘sadi.
Seyshel orollari uzoq vaqt davomida boshqa yerlardan ajralib qolganligi sababli u yerdagi o‘simlik va hayvonot dunyosida endemik turlar — faqat shu arxipelagda uchraydigan qushlar, sudralib yuruvchilar va o‘simliklar ulushi juda yuqori.
Iqlimi
| Ko‘rsatkich \\ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 33,3 | 33,4 | 33,5 | 33,8 | 33,5 | 32,6 | 31,1 | 31,4 | 33,0 | 32,4 | 34,4 | 33,4 | 34,4 |
| O‘rtacha maksimal t, °C | 29,9 | 30,5 | 31,1 | 31,5 | 30,7 | 29,2 | 28,4 | 28,6 | 29,2 | 29,9 | 30,2 | 30,3 | 30,0 |
| O‘rtacha harorat, °C | 27,1 | 27,6 | 28,0 | 28,2 | 28,0 | 26,8 | 26,1 | 26,2 | 26,7 | 27,1 | 27,1 | 27,1 | 27,2 |
| O‘rtacha minimal t, °C | 24,6 | 25,2 | 25,4 | 25,5 | 25,7 | 24,9 | 24,2 | 24,2 | 24,6 | 24,7 | 24,4 | 24,4 | 24,8 |
| Mutlaq minimal t, °C | 21,4 | 20,6 | 22,1 | 22,3 | 21,6 | 20,9 | 20,4 | 19,6 | 20,2 | 20,5 | 21,5 | 20,0 | 19,6 |
| Yog‘in miqdori (me’yor), mm | 394 | 234 | 184 | 185 | 161 | 99 | 95 | 84 | 161 | 173 | 175 | 292 | 2237 |
| Manba: Ob-havo va iqlim | |||||||||||||
Tashqi siyosati
Tabiati

Seyshel palmasi faqat Seyshel orollarida o‘sadi, uning mevasi 20 kg keladi. Mahalliy aholi aynan shu meva Odam Ato va Momo Havo uchun taqiqlangan meva bo‘lganiga ishonadi. Seyshel palmalari o‘sadigan go‘zal «Valle-de-Me» bog‘i ham bor.
Seyshel orollarida ulkan Aldabra toshbaqalari uchraydi (Aldabrachelys gigantea). Ayrimlari uzoq umr ko‘radi (150 yil) va vazni 250 kg dan oshadi.
Palma oroli (Praslen) — Seyshel arxipelagidagi kattaligi bo‘yicha ikkinchi orol. Bu yerda noyob qushlar — Seyshel kichik qora vaza to‘tiqushi (Coracopsis nigra barklyi) va bulbul sayroqi qushi yashaydi. Ayniqsa, Qushlar oroli mashhur: har yili bu yerga juda ko‘p ko‘chib yuruvchi qushlar uya qurish uchun uchib keladi.
Seyshel orollari qonunchiligiga ko‘ra, har bir kishi istalgan plyajda, jumladan, barcha mehmonxonalar plyajlarida ham bepul va to‘siqsiz dam olishi mumkin.
Aholisi

Seyshel orollari Respublikasi Afrikadagi aholisi eng kam mamlakat bo‘lib, 2023-yilgi baholarga ko‘ra, unda 97 617 kishi yashaydi.
O‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi — 74 yil (2011).
Aholining yillik o‘sishi — 0,97 % (tug‘ilish koeffitsiyenti — bir ayolga 1,92 tug‘ilish).
Etnik tarkibi: asosan fransuz-afrika kelib chiqishiga ega mulatlar, shuningdek, yevropaliklar, qora tanlilar, hindlar, xitoyliklar, arablar.
Tillar:
kreol tili (fransuz tili asosida) — 91,8 %, ingliz tili (rasmiy) — 4,9 %, boshqa tillar — 3,3 % (2002-yilgi aholi ro‘yxatiga ko‘ra).
Xalqaro fransuz tilida so‘zlashuvchi mamlakatlar tashkiloti (XFT) ma’lumotlariga ko‘ra, 2018-yilda Seyshel orollari aholisining 53 % i fransuz tilini bilgan.
Dinlar: katoliklar (qarang: Seyshel orollarida katoliklik) 82,3 %, anglikanlar 6,4 %, yettinchi kun adventistlari — 1,1 %, boshqa xristianlar 3,4 %, hinduiylar 2,1 %, musulmonlar — 1,1 %, xristian bo‘lmagan boshqa din vakillari — 1,5 %, diniy qarashini aniqlamaganlar, agnostiklar va ateistlar — 2,1 % (2002-yilgi aholi ro‘yxatiga ko‘ra).
15 yoshdan katta aholining savodxonlik darajasi — 92 % (2002-yilgi aholi ro‘yxatiga ko‘ra).
Davlat tuzumi
Seyshel orollari — prezidentlik respublikasi. Prezident — davlat va hukumat rahbari bo‘lib, aholi tomonidan 5 yilga saylanadi; yana bir muddatga qayta saylanishi mumkin.
Milliy assambleya — bir palatali parlament bo‘lib, 35 nafar deputatdan iborat (25 nafari aholi tomonidan saylanadi, yana 10 nafari esa saylovda kamida 10 % ovoz olgan partiyalarga mutanosib ravishda tayinlanadi).
2020-yil oktabrida bo‘lib o‘tgan parlament saylovlari natijasiga ko‘ra, Milliy assambleyada quyidagi siyosiy partiyalar vakillik qiladi:
- Seyshel demokratik ittifoqi (ilgari Demokratik partiya) — o‘ng markazchi, parlamentda 25 o‘rin;
- Birlashgan Seyshel orollari (ilgari Seyshel xalqining taraqqiyot fronti) — so‘l markazchi, parlamentda 10 o‘rin;
- Seyshel milliy partiyasi — o‘ng markazchi, parlamentda vakillik qilmaydi.
Seyshel orollarining qurolli kuchlari: quruqlik qo‘shinlari, dengiz patrul xizmati (harbiy-dengiz kuchlari bo‘linmasi va aviatsiya bo‘linmasi), milliy gvardiya. Harbiy xizmat shartnoma asosida. Davlat budjetining mudofaaga sarflanadigan qismi — 3 %.

Seyshel orollari rasman Chagos arxipelagiga da’vogarlik qiladi (Britaniyaning Hind okeanidagi hududi).
Ma’muriy bo‘linishi
Seyshel orollari Respublikasi ma’muriy jihatdan yigirma beshta okrugga bo‘linadi (ingl. va frans. district), ularning barchasi Ichki Seyshel orollarida, ya’ni «granit orollar»da joylashgan. «Tashqi orollar» (Marjon orollar; ingl. Coralline Seychelles, frans. Îles Eloignées, seysh. Zil Elwannyen Sesel; ingl. Outer Islands, frans. Îles Extérieures, seysh. Zil Eloigne Sessel) esa okruglarga bo‘linmagan bo‘lib, ma’muriy jihatdan hech bir okrug tarkibiga kirmaydigan hududdir.
Iqtisodiyoti

Seyshel orollari iqtisodiyoti sayyohlarga xizmat ko‘rsatish (ish bilan bandlarning 30 % i, YAIMning 25 % dan ortig‘i va valyuta tushumlarining qariyb 75 % i) hamda baliqchilikka asoslangan (konservalangan va muzlatilgan baliq asosiy eksport tovaridir). Bu yerda kokos yong‘og‘i, dolchin va vanil (eksport uchun), batat, maniok (tapioka), banan, choy yetishtiriladi. Parrandachilik ham rivojlangan.
YAIM shakllanishida turli iqtisodiy tarmoqlarning hissasi: xizmat ko‘rsatish sohasi — 33,5 %, sanoat — 16,4 %, qurilish — 9 %, savdo, restoran va mehmonxona biznesi — 9,2 %, transport va aloqa — 28,6 %, qishloq xo‘jaligi va baliqchilik — 3,3 %. Mamlakat iqtisodiyoti tashqi zarbalarga nihoyatda ta’sirchan. U nafaqat turizmga, balki importga ham bog‘liq: ishlab chiqarishning birlamchi va ikkilamchi omillari umumiy hajmining 90 % dan ortig‘i chetdan keltiriladi. Turizm sohasidagi har qanday pasayish tezda YAIM qisqarishiga, valyuta tushumlarining kamayishiga va budjet muammolariga olib keladi.
Asosiy eksport mahsulotlari: konservalangan tunets balig‘i; krevetkalar.
Asosiy import mahsulotlari: hayvonlar va oziq-ovqat mahsulotlari (ularning 53 % ini mahalliy korxonalar uchun xomashyo sifatida keltiriladigan muzlatilgan tunets tashkil etadi), neft mahsulotlari, sanoat tovarlari, transport vositalari va ularning qismlari, kimyo sanoati mahsulotlari, 1 % i ichimliklar va tamaki.
1972-yilda Seyshel xalqaro aeroporti ochilgan. Respublikaning milliy aviakompaniyasi 1978-yilda tashkil etilgan: Air Seychelles.
Mamlakat xalqaro Afrika, Karib va Tinch okeani mamlakatlari (AKT) tashkilotiga a’zo. Qashshoqlik darajasi va ijtimoiy ko‘rsatkichlar jihatidan mamlakat Afrikadagi eng yaxshi natijalarga ega.
Seyshel orollari offshor markaz sifatida tanilgan. Seyshel qonunchiligi, xususan, Seyshel Respublikasi Xalqaro tijorat kompaniyalari to‘g‘risidagi qonun orollarda xalqaro korporatsiyalarni ro‘yxatdan o‘tkazishga ruxsat beradi (bunday kompaniyalar Seyshel orollarida soliq to‘lashga majbur emas). 1995-yildan xalqaro biznes kompaniyalari ro‘yxatdan o‘tkazib kelinmoqda (2014-yil holatiga ko‘ra, Seyshel orollarida 140 mingdan ortiq xalqaro biznes kompaniyasi ro‘yxatdan o‘tgan). Seyshel orollari Rossiya Moliya vazirligining offshor hududlar ro‘yxatiga 42-raqam bilan kiritilgan.
Madaniyati
Seyshel orollari madaniyatining shakllanishiga orollarni boshqargan fransuzlar va inglizlar, shuningdek, Afrika, Hindiston, Madagaskardan kelgan ko‘chmanchilar ham ta’sir ko‘rsatgan.

Amaliy san’at mahsulotlari quyidagilardan tayyorlanadi: palma tolalari va toshbaqa kosalari ( Mae), shuningdek, Seyshel palmasi ( Praslen).
Seyshel orollari adabiyoti turli tillardagi, jumladan, seyshel kreol tilidagi, shuningdek, fransuz va ingliz tillaridagi asarlarni o‘z ichiga oladi. Mamlakat tashqarisida tanilgan birinchi seyshellik yozuvchi Antuan Abel bo‘lib, u uchala tilda ham ijod qilgan.
Ommaviy axborot vositalari
Davlat teleradiokompaniyasi — Seychelles Broadcasting Corporation[ingl.] (ingliz tilidan — «Seyshel teleradioeshittirish korporatsiyasi») tarkibiga SBC TV telekanali, Radyo Sesel va Paradise FM radiokanallari kiradi.
Mamlakatda barcha rasmiy tillarda bir nechta gazeta nashr etiladi. Asosiy nashrlar orasida kundalik Seychelles Nation[ingl.] (ingliz tilidan — «Seyshel millati») gazetasi, «Ofishl gazett» axborotnomasi (Official Gazette — «Rasmiy gazeta»), har oylik «Pipl» jurnali (The People — «Xalq»), shuningdek, katolik «Leko dez il» jurnali (L’echo des Iles — «Orollar aks-sadosi»).
Ta’lim
2018-yilgi AQSH Markaziy razvedka boshqarmasining «Jahon faktlari kitobi» ma’lumotlariga ko‘ra, Seyshel Respublikasi Afrikadagi eng yuqori savodxonlik darajasiga ega mamlakatdir. 95,9 % (erkaklarning 95,4 % i, ayollarning 96,4 % i) — bu 15 yoshdan katta aholining o‘qish va yozishni biladigan qismidir.
Seyshel orollarida 68 ta maktab 4 ta orolda joylashgan va bitta oliy ta’lim muassasasi — Seyshel orollari universiteti[manba ko‘rsatilmaganiga 1281 kun bo‘lgan].
Sport
Seyshel orollari Olimpiya o‘yinlari va Hamdo‘stlik o‘yinlari assotsiatsiyasi 1979-yilda tuzilgan va Xalqaro olimpiya qo‘mitasi tarkibiga kiradi. Seyshel orollari yozgi Olimpiya o‘yinlarida 1980-yilgi Moskva Olimpiadasidan boshlab qatnashib keladi, biroq hozirgacha birorta olimpiya medalini qo‘lga kiritmagan. Bundan tashqari, 1924-yilda Seyshel orollarida tug‘ilgan Anri Doban de Siluet Parijdagi Olimpiya o‘yinlarida Buyuk Britaniya terma jamoasi tarkibida qatnashgan. Qishki Olimpiya o‘yinlarida mamlakat ishtirok etmaydi.
Seyshel orollaridagi futbol turnirlari haqida dastlabki ma’lumotlar 1936-yilga taalluqli. Seyshel futbol federatsiyasi 1979-yilda tashkil etilgan. O‘sha vaqtdan buyon orollarda muntazam milliy chempionat o‘tkaziladi. 1986-yilda mamlakat FIFA va Afrika futbol konfederatsiyasiga (CAF) a’zo bo‘lgan. Seyshel orollari milliy terma jamoasi Afrika va dunyodagi eng kuchsiz jamoalardan biri hisoblanadi. Uning eng katta yutug‘i — Hind okeani orollari o‘yinlarida 2011-yilda erishilgan g‘alaba.
XXI asrda Seyshel orollarida plyaj futboli jadal rivojlana boshlagan. 2015-yilda Rosh-Kaymanda mamlakat Afrika Millatlar kubogiga mezbonlik qilgan, 2025-yilda esa poytaxt Viktoriyada jahon chempionati o‘tkazilgan. Bu Afrika hududida o‘tgan ilk shunday chempionat bo‘lgan.
Fotogalereya
- Viktoriya porti
- Mae oroli
- Mae oroli
- «Koko-de-mer» — Seyshel palmasi mevalari (Praslen)
- Ulkan toshbaqalar (Dipsochelys hololissa), Kuzen oroli
Havolalar
- Seyshel orollari Respublikasining rasmiy veb-sayti (ingl.)
- Seyshel orollari axborot agentligi (rasmiy hukumat agentligi)
- Ivanova O. Ya. Seyshel orollari. Ma’lumotnoma. / Rossiya Fanlar akademiyasi Afrika instituti. — Moskva: Rossiya Fanlar akademiyasining Sharq adabiyoti nashriyoti, 2000. — ISBN 5-02-018200-1
- Seyshel orollari. Ensiklopediya. // Dunyo bo‘ylab. Murojaat sanasi: 21-fevral 2011-yil. Arxivlangan 22-avgust 2011-yil.
- Seychelles manbasidan, BBC News (ingl.)
- Seyshel orollari havolalar katalogida Curlie (dmoz)
Vikimedia ombori: Atlas: Сейшельские Острова