Anemiya - bu qizil qon tanachalari (eritrotsitlar) soni yoki qondagi gemoglobin miqdori me'yordan past bo'lgan holat. Gemoglobin qizil qon hujayralari ichida joylashgan va kislorodni to'qimalarga olib yuradigan oqsildir. Anemiya bilan og'rigan odamlarda to'qimalar etarli darajada kislorod olmaydi, bu esa turli xil sog'liq muammolariga olib kelishi mumkin.
Anemiyaning sabablari
Anemiyaning sabablari juda ko'p. Ulardan ba'zilari quyidagilardir:
Temir tanqisligi: Temir gemoglobin ishlab chiqarish uchun zarur bo'lgan mineraldir. Temir tanqisligi bo'lgan odamlarda gemoglobin ishlab chiqarish kamayadi va anemiya rivojlanadi. Bu temir tanqisligi, oziqlanish etishmovchiligi, qon yo'qotish, homiladorlik, emizish, parazitar infeksiyalar yoki ba'zi dorilar kabi sabablarga ko'ra yuzaga kelishi mumkin.
Vitamin B12 yoki foliy kislotasi etishmovchiligi: B12 vitamini va foliy kislotasi qizil qon hujayralarining kamolotga etishi uchun zarurdir. Bu vitaminlar yetishmaydigan odamlarda qizil qon tanachalari odatdagidan kattalashib, ishlamay qoladi va kamqonlik rivojlanadi. Vitamin B12 yoki foliy kislotasi etishmovchiligi, oziqlanish etishmovchiligi, ichak kasalliklari, oshqozon jarrohligi, vegan dietasi yoki ba'zi dorilar kabi sabablarga ko'ra paydo bo'lishi mumkin.
O'roqsimon hujayrali anemiya: Bu genetik kasallik. O'roqsimon hujayrali anemiya bilan og'rigan odamlarda gemoglobin odatdagidan farqli tuzilishga ega va qizil qon tanachalari o'roq shaklini oladi. O'roqsimon qizil qon hujayralari qon tomirlarining tiqilib qolishiga va to'qimalarning shikastlanishiga olib keladi.
Aplastik anemiya: Bu suyak iligi qizil qon hujayralari ishlab chiqarishni to'xtatadigan yoki kamaytiradigan holat. Aplastik anemiya bilan og'rigan odamlarda qon hujayralari soni kamayadi va ular infeksiyalar, qon ketish va organlar etishmovchiligiga qarshi zaif bo'ladi. Aplastik anemiya radiatsiya, kimyoviy moddalar, dorilar va viruslar sababli yuzaga kelishi mumkin.
Gemolitik anemiya: Bu qizil qon tanachalari odatdagidan tezroq parchalanadigan holat. Gemolitik anemiya bilan og'rigan odamlarda suyak iligi qizil qon hujayralarining yo'qolishini qoplay olmaydi va anemiya rivojlanadi. Gemolitik anemiya genetik kasalliklar, infeksiyalar, dori-darmonlar yoki toksinlar kabi sabablarga ko'ra yuzaga kelishi mumkin.
Anemiya belgilari
Anemiya belgilari odamdafarq qilishi mumkin. Ammo, odatda, quyidagi alomatlar kuzatilishi mumkin:
- Charchoqlik
- Zaiflik
- Bosh aylanishi
- Bosh og'rig'i
- Nafas qisilishi
- Sovuq qo'llar va oyoqlar
- Tirnoqlarning sinishi
- Soch to'kilishi
- Tilda yonish
- Ishtahaning yo'qolishi
- Ovqat hazm qilish muammolari
Anemiyani qanday aniqlash mumkin?
Anemiya - qonda qizil qon tanachalari (eritrotsitlar) yoki gemoglobin deb ataladigan kislorod tashuvchi oqsil miqdori kamayib ketadigan holat. Anemiyani qon tekshiruvi bilan aniqlash mumkin. Qon testlari qizil qon tanachalari sonini, gemoglobin miqdorini, qizil qon tanachalarining hajmi va shaklini o'lchaydi. Anemiya sababiga qarab, shifokorlar boshqa testlarni buyurishi mumkin.
Masalan, temir tanqisligi kamqonligi bo'lgan odamlarda temir, foliy kislotasi va B12 vitamini miqdori tekshiriladi. Bundan tashqari, qon yo'qotish yoki yo'qligini aniqlash uchun najasda yashirin qon testi o'tkazilishi mumkin.
Anemiyani davolash
Anemiyani davolash anemiya sababiga qarab farq qiladi. Ammo, umuman olganda, quyidagi davolash usullari qo'llanilishi mumkin:
Temir qo'shimchasi: Temir tanqisligi kamqonligi bo'lgan odamlarga temir moddasi bo'lgan dorilar beriladi. Bundan tashqari, temirga boy dietaga e'tibor qaratish lozim.
Vitamin B12 yoki foliy kislotasi qo'shimchasi: B12 vitamini yoki foliy kislotasi tanqisligi kamqonligi bo'lgan odamlarga ushbu vitaminlarni o'z ichiga olgan dori-darmonlar yoki ukollar beriladi. Bundan tashqari, ushbu vitaminlarga boy parhezni iste'mol qilishga ehtiyot bo'lish kerak.
Qon quyish: Og'ir anemiya yoki qon yo'qotishi bo'lgan odamlar qon yoki qizil qon tanachalarini quyishlari mumkin.
Suyak iligi transplantatsiyasi: aplastik anemiya yoki o'roqsimon hujayrali anemiya kabi genetik kasalliklarga chalingan odamlar tegishli donordan suyak iligi transplantatsiyasini olishlari mumkin.
Immunosupressiv dorilar: autoimmun kasalliklar tufayli qizil qon hujayralarining parchalanishini oldini olish uchun immunosupressiv dorilar berilishi mumkin.
Infektsion davolash: infektsiyalar tufayli qizil qon hujayralarining parchalanishini oldini olish uchun antibiotiklar yoki antiviral preparatlar berilishi mumkin.
Anemiya jiddiy sog'liq muammolariga olib kelishi mumkin bo'lgan kasallikdir. Shuning uchun anemiya belgilari sezilganda shifokorga murojaat qilish va kerakli tahlillarni o'tkazish kerak. Anemiyani erta tashxislash va davolash asoratlarning oldini olish va hayot sifatini yaxshilash uchun muhimdir.
