Virusli infeksiya

Virusli kasalliklar
Virusli kasalliklar
KXT-11	1D9Z
KXT-10-KM	B34.9, B34 va A94
KXT-9-KM	066.9 va 060-066.99
MeSH	D014777
	Vikimedia omboridagi mediafayllar

Virusli kasalliklar — yuqumli kasalliklar va o‘smalar, ularning qo‘zg‘atuvchilari — turli viruslar.

Virusli infeksiyalarning umumiy qonuniyatlari har qanday infeksion jarayonda kuzatiladigan qonuniyatlarga mos keladi. Asosiy xususiyat — sitotropizm va majburiy hujayra ichidagi parazitizm bo‘lib, bu viruslarni barcha jihatdan (metabolik, energetik va ekologik) mezbon hujayraga qaram qilib qo‘yadi. Odatda, DNK-viruslar odam hujayrasining yadrosida, RNK-viruslar esa sitoplazmada ko‘payadi. Istisnolarga poksviruslar (ularning DNKsi sitoplazmada ko‘payadi), shuningdek, ortomiksoviruslar va D gepatiti virusi (ularning RNKsi hujayra yadrosida ko‘payadi) kiradi.

Klinik va laboratoriya ko‘rinishlari

Virusli kasalliklarning klinik belgilari bir oilaga mansub viruslarning turli turlarida ham sezilarli farq qilishi mumkin. Quyidagi jadvalda klinik jihatdan eng muhim viruslar keltirilgan.

Urug‘ yoki tur	Oila	Yuqish mexanizmi	Kasalliklar	Davolash	Oldini olish	Laboratoriya diagnostikasi
Adenovirus	Adenoviridae	havo-tomchi yo‘li (asosan) fekal-oral yo‘l jinsiy yo‘l kontakt yo‘li (ko‘z infeksiyalari)	o‘tkir isitma bilan kechuvchi faringit faringokonyunktival isitma epidemik keratokonyunktivit bolalardagi gastroenterit	yo‘q	yo‘q	viruslarni neytrallash gemagglutinatsiya reaksiyasi immunoferment tahlil
Koksaki viruslari	Picornaviridae	fekal-oral va havo-tomchi yo‘llari	Koksaki infeksiyasi	yo‘q	yo‘q	hujayra kulturasi, antitanalarni aniqlash
Epshteyn–Barr virusi	Herpesviridae	so‘lak	infeksion mononukleoz Berkitt limfomasi	yo‘q	yo‘q	antitanalarni aniqlash immunoflyuoressent tahlil immunoferment tahlil nuklein kislotani aniqlash
A gepatiti virusi	Picornaviridae	fekal-oral yo‘l	o‘tkir gepatit	immunoglobulin (kontaktdan keyingi profilaktika)	emlash immunoglobulin (kontaktdan keyingi profilaktika) oziq-ovqatning zararlanishini oldini olish	antitanalarni aniqlash
B gepatiti virusi	Hepadnaviridae	barcha biologik suyuqliklar (qon, sperma, so‘lak, ona suti va boshqalar)	o‘tkir gepatit surunkali gepatit jigar sirrozi gepatotsellyulyar karsinoma	immunoglobulin adefovir entekavir Pegasis lamivudin	emlash immunoglobulin (perinatal va kontaktdan keyingi profilaktika)	virus antigenlarini aniqlash antitanalarni aniqlash nuklein kislotani aniqlash
C gepatiti virusi	Flaviviridae	qon (jinsiy yo‘l bilan)	o‘tkir gepatit surunkali gepatit jigar sirrozi gepatotsellyulyar karsinoma	Pegasis ribavirin	yo‘q	antitanalarni aniqlash nuklein kislotani aniqlash
birinchi turdagi oddiy gerpes virusi	Herpesviridae	so‘lak va shikastlangan sohalar bilan bevosita kontakt	birlamchi gerpesvirus infeksiyasi (gingivostomatit (bolalarda), tonzillit va faringit (kattalarda), keratokonyunktivit) yashirin (latent) gerpesvirus infeksiyasi (lab gerpesi (herpes labialis))	atsiklovir famsiklovir foskarnet pensiklovir	yo‘q	immunoflyuoressent tahlil immunoperoksidaza usuli nuklein kislotani aniqlash
ikkinchi turdagi oddiy gerpes virusi	Herpesviridae	jinsiy yo‘l vertikal yo‘l (onadan bolaga)	birlamchi gerpesvirus infeksiyasi yashirin (latent) gerpesvirus infeksiyasi aseptik meningit	atsiklovir famsiklovir foskarnet pensiklovir sidofovir	shikastlangan sohalar bilan kontaktdan saqlanish xavfsiz jinsiy aloqa	hujayra kulturasi immunoflyuoressent tahlil immunoperoksidaza usuli nuklein kislotani aniqlash
Sitomegalovirus	Herpesviridae	ko‘z yoshi siydik sperma so‘lak qin ajralmasi ona suti platsenta orqali qon	infeksion mononukleoz inklyuzion sitomegaliya	gansiklovir sidofovir foskarnet	yo‘q	antitanalar va nuklein kislotani aniqlash
odam gerpesvirusining 8-turi	Herpesviridae		Kaposhi sarkomasi ko‘p o‘choqli Kastleman kasalligi birlamchi ekssudativ limfoma	ko‘plab davolash usullari o‘rganilmoqda	yo‘q	nuklein kislota va antitanalarni aniqlash
OIV	Retroviridae	jinsiy yo‘l qon ona suti	OIV infeksiyasi	antiretrovirus terapiyasi	zidovudin (perinatal davrda) qon tarkibiy qismlarini skrining tekshiruvidan o‘tkazish xavfsiz jinsiy aloqa	nuklein kislotani aniqlash antigenlarni (p24) aniqlash antitanalarni aniqlash
Gripp virusi	Orthomyxoviridae	havo-tomchi yo‘li	gripp (Rey sindromi)	amantadin^{[282 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]} rimantadin^{[282 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]} zanamivir oseltamivir	grippga qarshi profilaktik vaksina amantadin^{[282 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]} rimantadin^{[282 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]}	gemagglutinatsiya reaksiyasi antigenlarni aniqlash
Qizamiq virusi	Paramyxoviridae	havo-tomchi yo‘li	qizamiq infeksiyadan keyingi ensefalomiyelit	yo‘q	QPK vaksinasi	antitanalarni aniqlash
Epidemik parotit virusi	Paramyxoviridae	havo-tomchi yo‘li	epidemik parotit	yo‘q	QPK vaksinasi	antitanalarni aniqlash
Odam papillomavirusi	Papillomaviridae	bevosita kontakt	epiteliy giperplaziyasi (so‘gallar, hiqildoq papillomasi, so‘galli epidermodisplaziya) 55+ (qo‘l panjalari/oyoq panjalari) 30+ (anogenital/og‘iz/nafas yo‘llari) ayrim xavfli o‘smalar (bachadon bo‘yni saratoni, yassi hujayrali saratonlar)	suyuq azot lazerli bug‘latish (vaporizatsiya) sitotoksik preparatlar interferon^{[282 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]} sidofovir	odam papillomavirusiga qarshi vaksina zararlangan to‘qima bilan kontaktdan saqlanish xavfsiz jinsiy aloqa	ko‘zdan kechirish antigenlarni aniqlash nuklein kislotani aniqlash
Paragripp virusi	Paramyxoviridae	havo-tomchi yo‘li	krup pnevmoniya bronxiolit «shamollash»	yo‘q	yo‘q	antitanalarni aniqlash
Poliomiyelit virusi	Picornaviridae	fekal-oral yo‘l	poliomiyelit	yo‘q	poliomiyelitga qarshi vaksina	antitanalarni aniqlash
Quturish virusi	Rhabdoviridae	hayvon tishlashi havo-tomchi yo‘li	quturish	ta’sirdan keyingi profilaktika	ta’sirdan oldingi va keyingi profilaktika	morfologik tekshiruv (o‘limdan keyin)
Odam respirator-sinsitial virusi	Paramyxoviridae	havo-tomchi va alimentar yo‘llar	bronxiolit va unga qo‘shilgan pnevmoniya grippsimon sindrom	(ribavirin)^{[282 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]}	qo‘llarni yuvish kontaktdan saqlanish palivizumab yuqori xavf guruhidagi kishilar uchun	antitanalar va antigenlarni aniqlash
Qizilcha virusi	Togaviridae	havo-tomchi yo‘li	qizilcha tug‘ma qizilcha	yo‘q	QPK vaksinasi	antitanalarni aniqlash
Suvchechak virusi	Herpesviridae	havo-tomchi yo‘li	suvchechak o‘rab oluvchi temiratki	suvchechak: atsiklovir famsiklovir valatsiklovir o‘rab oluvchi temiratki: atsiklovir famsiklovir	suvchechakka qarshi vaksina varitsella-zoster immunoglobulini	hujayra kulturasi antigenlar va nuklein kislotani aniqlash

Adabiyotlar

Harvey R. A., Champe P. C., Fisher B. D. . Lippincott’s Illustrated Reviews: Microbiology. 2-nashr. — Filadelfiya: Lippincott Williams & Wilkins, 2007. — ix + 438 bet. — (Lippincott’s Illustrated Reviews turkumi). — ISBN 0-7817-8215-5.