| Shahar | |
| Urganch | |
|---|---|
| o‘zb. Urganch / Урганч | |
| 41°33′ sh. k. 60°38′ sh. u.HGЯO | |
| Mamlakat |
|
| Viloyat | Xorazm |
| Tarixi va geografiyasi | |
| Asos solingan | 1646 |
| Ilk bor tilga olingan | XVII asr |
| Avvalgi nomlari |
Yangi Urganch |
| Shahar maqomini olgan yil | 1929 |
| Maydoni | 70 km² |
| Markazining dengiz sathidan balandligi | 103 m |
| Iqlim turi | keskin kontinental |
| Vaqt mintaqasi | UTC+5:00 |
| Aholisi | |
| Aholi soni | 155 700 kishi (2025) |
| Millatlar | o‘zbeklar, ruslar, qoraqalpoqlar, ukrainlar, turkmanlar, tatarlar va boshqalar |
| Diniy mansublik | musulmonlar-sunniylar, xristianlar va boshqalar |
| Rasmiy til | o‘zbek tili |
| Raqamli identifikatorlar | |
| Telefon kodi | +998 6222 |
| Pochta indeksi | 220100 |
| xorazm.uz | |
Urganch (o‘zb. Urganch / Урганч) — O‘zbekistonning shimoli-g‘arbida joylashgan shahar. U O‘zbekiston Respublikasi tarkibidagi Xorazm viloyatining ma’muriy markazidir. Shahar Amudaryoning janubiy sohilida, voha hududida, qadimiy Ko‘hna Urganch shahri yaqinida (hozirgi Turkmaniston hududida) joylashgan. U mintaqaning muhim transport, sanoat, madaniyat va ta’lim markazidir.
Zamonaviy Urganch XIX asr oxirida Xon-Yob kanali qurilishi davomida Rossiya tayanch punkti sifatida mustahkamlangan. Shahar savdo va hunarmandchilik markazi sifatida tez rivojlanib, Xorazm viloyatining muhim markazlaridan biriga aylangan. Bugungi kunda Urganchda oziq-ovqat, mashinasozlik va to‘qimachilik sanoati korxonalari, shuningdek, yirik oliy ta’lim muassasalari va ilmiy tashkilotlar faoliyat yuritmoqda.
Urganch qadimiy Xiva shahriga yo‘l olgan sayyohlar uchun asosiy kirish darvozasi hisoblanadi. Xiva — YUNESKOning Jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan va Urganchdan 30 km uzoqlikda joylashgan. Shahar orqali avtomobil va temir yo‘llar o‘tadi, xalqaro aeroport faoliyat ko‘rsatadi.
Geografiyasi
Shahar O‘zbekistonning g‘arbida, Xorazm viloyatining markaziy qismida, Turkmaniston bilan chegaraga yaqin joylashgan. Ushbu geografik o‘rin Urganchni mintaqaning muhim transport va madaniy markaziga aylantiradi. Shahar poytaxtdan 968 km g‘arbda joylashgan (poytaxt — Toshkent), daryo sohilidan 6 km g‘arbda (daryo — Amudaryo, pristan — Cholish), shuningdek, Shovot kanali bo‘yida joylashgan.
Tarixi
Milodiy XVII asrda Amudaryoning chap sohilidagi Urganchdan ko‘chib kelgan aholi tomonidan Yangi Urganch (Novourganch) shahri barpo etilgan (o‘sha eski shahar xarobalari o‘rnida keyinchalik Ko‘hna Urganch paydo bo‘lgan). 1929-yilda shahar Urganch deb qayta nomlangan.
16–22-oktabr kunlari (1979-yil) Donald Knut va Andrey Yershov tashabbusi bilan, SSSR Fanlar akademiyasi hamda O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi ko‘magida Urganch shahrida «Zamonaviy matematika va uning tatbiqlaridagi algoritmlar» mavzusida, 1100 yilligi nishonlangan «algoritm» atamasiga bag‘ishlangan xalqaro simpozium bo‘lib o‘tgan. Simpozium ochilgan kuni al-Xorazmiy yodgorligiga tamal toshi qo‘yilgan. Shaharda al-Xorazmiy nomidagi xiyobon va olim haykali ham mavjud.
Aholisi
| Yil | 1926 | 1939 | 1959 | 1970 | 1976 | 1991 | 2014 |
| Aholi soni, ming kishi |
5 | 22 | 44 | 76 | 91 | 130 | 137,3 |
Infratuzilmasi
Shaharda yem-xashak o‘rish mashinalari ishlab chiqarish, paxta tozalash, moy ekstraksiyalash, ekskavatorlarni ta’mirlash va shinalarni ta’mirlash zavodlari, ipak yigirish va tikuvchilik fabrikalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chiqarish ham yo‘lga qo‘yilgan.
Shaharda faoliyat yurituvchi muzey — O‘zbekiston zamonaviy san’at muzeyi.
Transporti
Shaharda Turkmanobod — Beyneu yo‘nalishidagi temir yo‘l stansiyasi mavjud. Urganch shahar transporti avtobuslar, trolleybuslar va yo‘nalishli taksilardan iborat. Markaziy Osiyoda o‘ziga xos bo‘lgan trolleybus liniyasi Urganch bilan Xiva o‘rtasida qatnaydi.
Urganch aeroporti xalqaro maqomga ega bo‘lib, barcha turdagi yo‘lovchi havo kemalarini qabul qila oladi. Toshkent, Moskva («O‘zbekiston havo yo‘llari», «Sibir»), Sankt-Peterburg, Parij, Rim, Milan shaharlariga muntazam, shuningdek, sayyohlar uchun charter reyslari amalga oshiriladi.
- Odilbek Shonazarovich Sapayev,
- Frunze Sharipov (22-oktabr 2018-yildan Urganch tumanida hokim vazifasini bajaruvchi),
- Shuhrat Abdullayev (3-dekabr 2018-yildan).
Shaharda tug‘ilgan mashhurlar
- German, Anna Viktoriya — sovet va polyak qo‘shiqchisi, RSFSR xalq artisti.
- Rahimova, Sevinch Hamroyevna — o‘zbekistonlik karatechi, Yozgi Osiyo o‘yinlari chempioni.
- Gatsunayev, Nikolay Konstantinovich — sovet yozuvchisi, shoiri, tarjimoni va etnografi.
- Kolodyajniy, Viktor Viktorovich — rossiyalik mahalliy boshqaruv va xo‘jalik arbobi.
- Alixo‘jayev, O‘lmas Safoyevich — teatr va kino aktyori.
- Vragov, Vladimir Nikolayevich — sovet va rossiyalik matematik, fizika-matematika fanlari doktori, professor, 1993–1997-yillarda Novosibirsk davlat universiteti rektori.
Qardosh shaharlar
Adabiyotlar
- Pilyavskiy V. Urganch va Mizdaxqon — Moskva, 1947. (Turkum: «SSSR xalqlari me’morchiligi durdonalari»).