To‘lqin uzunligi — masofa bo‘lib, u fazodagi bir-biriga eng yaqin joylashgan ikkita nuqtani ajratadi. Bu nuqtalarda tebranishlar aynan bir xil fazada.

To‘lqin uzunligini quyidagicha ham ta’riflash mumkin:

• to‘lqinning tarqalish yo‘nalishida joylashgan va tebranish jarayonining fazalari ${\displaystyle 2\pi }$ga farq qiladigan nuqtalar orasidagi masofa sifatida; bu ta’rif ayniqsa uzatish liniyalariga nisbatan o‘rinlidir;
• to‘lqin fronti tebranish jarayonining bir davriga teng vaqt ichida bosib o‘tadigan yo‘l sifatida;
• to‘lqin jarayonining fazoviy davri sifatida.

Masalan, suvda bir maromda tebranayotgan qalqovich hosil qilgan to‘lqinning uzunligi — muayyan vaqtda radial yo‘nalishda o‘lchangan ikkita qo‘shni to‘lqin cho‘qqisi orasidagi masofadir.

To‘lqin uzunligi chastota, amplituda, boshlang‘ich faza, tarqalish yo‘nalishi va qutblanishbilan bir qatorda to‘lqinning asosiy xususiyatlaridan biri hisoblanadi. To‘lqin uzunligini belgilash uchun yunon alifbosidagi λ (lambda)harfi ishlatiladi; uning o‘lchov birligi — metr ([m]).

Odatda to‘lqin uzunligi bir jinsli, deyarli bir jinsli yoki mahalliy jihatdan bir jinsli muhitdagi garmonik yoxud kvazigarmonik (masalan, so‘nuvchi yoki tor polosali modulyatsiyalangan) to‘lqin jarayonlari uchun qo‘llanadi. Biroq garmonik bo‘lmagan, ammo fazo va vaqt bo‘yicha davriy o‘zgaradigan hamda spektrida garmonikalar to‘plami mavjud bo‘lgan to‘lqin jarayoni uchun ham o‘xshash tarzda to‘lqin uzunligini aniqlash mumkin. Bunda to‘lqin uzunligi spektrdagi asosiy (eng past chastotali, fundamental) garmonikaning to‘lqin uzunligiga teng bo‘ladi.

To‘lqin — fazo va vaqtda rivojlanadigan (tarqaladigan) tebranish jarayonidir. Shu sababli to‘lqin jarayonida o‘zgaradigan fizik kattalik fazoviy koordinatalar va vaqtning funksiyasi (ya’ni fazo-vaqt funksiyasining o‘ziga xos turi) hisoblanadi. To‘lqin jarayoni, jumladan, davriy (masalan, garmonik) bo‘lishi mumkin. Tebranish davri ${\displaystyle T}$[s] (davriy tebranish jarayoni takrorlanadigan vaqt oralig‘i; uning o‘lchov birligi — soniya). Shunga o‘xshash tarzda, to‘lqin uzunligi ${\displaystyle \lambda }$ [m] ham to‘lqin jarayonining fazoviy davrisifatida qaraladi. Burchak chastota ${\displaystyle \omega =2\pi f=2\pi /T}$ [radian/s] biror qo‘zg‘almas nuqtada tebranish fazasida necha radianlik o‘zgarish yuz berishini ko‘rsatadi (buning uchun 1 s vaqt oralig‘i olinadi; qattiq jismda nuqtalar to‘plami ko‘riladi). Shu kattalikka «fazoviy burchak chastotasi» ${\displaystyle k=2\pi /\lambda }$ [radian/m] mos keladi. U to‘lqin soni deb ataladi va to‘lqinning tarqalish yo‘nalishida bir-biridan 1 m masofada joylashgan ikkita nuqtadagi tebranish fazalari necha radianga farq qilishini ko‘rsatadi. Demak, bir-biridan ${\displaystyle \lambda }$ [m] masofada joylashgan ikki nuqtadagi fazalar farqi esa quyidagiga teng: ${\displaystyle 2\pi }$.

To‘lqin uzunligini faza tezligi ${\displaystyle v}$ va chastota ${\displaystyle f}$bilan bog‘lovchi munosabatni ta’rifning o‘zidan keltirib chiqarish mumkin. To‘lqin uzunligi to‘lqinning fazoviy davriga, ya’ni fazasi o‘zgarmas bo‘lgan nuqta tebranishning ${\displaystyle T}$ davriga teng vaqt ichida «bosib o‘tadigan» masofaga teng. Demak,

${\displaystyle \lambda =vT=\frac{v}{f}=\frac{2\pi v}{\omega }.}$

Bu munosabatlar tabiati qanday bo‘lishidan qat’i nazar, akustik, elektromagnit va boshqa barcha to‘lqinlar uchun universaldir.

«To‘lqin uzunligi — chastota» universal munosabati akustikada ham to‘liq amal qiladi. Faqat bu yerda ${\displaystyle v}$ deganda elastik to‘lqin tarqalayotgan muayyan muhitdagi (havo, qattiq jism) tovush tezligi tushuniladi. Masalan, havodagi tovush to‘lqinining uzunligi chastota bilan quyidagicha bog‘langan:

${\displaystyle \lambda =\frac{332+0.6\mathrm{\Theta }}{f}}$,

bu yerda ${\displaystyle \mathrm{\Theta }}$ — Selsiy darajasidagi harorat, ${\displaystyle f}$ — Gs dagi chastota, to‘lqin uzunligi esa ${\displaystyle \lambda }$ metrlarda olinadi. Ma’lumki, vakuumda elektromagnit to‘lqinlardan farqli ravishda tovush to‘lqinlari bo‘lishi mumkin emas.

De Broyl to‘lqinlariga kvant mexanikasida ham muayyan to‘lqin uzunligi mos keladi. Energiyasi ${\displaystyle E}$ va impulsi ${\displaystyle p}$bo‘lgan zarracha uchun:

• chastota: ${\displaystyle f=\frac{E}{h},}$
• to‘lqin uzunligi: ${\displaystyle \lambda =\frac{h}{p},}$

bu yerda ${\displaystyle h}$ — Plank doimiysi.

• De Broyl to‘lqinlari / V. I. Grigoryev // Veshin — Gazli. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1971. — (Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov ; 1969—1978, j. 5).
• To‘lqin uzunligi // Debitor — Evkalipt. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1972. — (Katta sovet ensiklopediyasi : [30 jildda] / bosh muharrir A. M. Proxorov ; 1969—1978, j. 8).