Suv toshqini haqida

Yangi Orlean, Luiziana, «Katrina» dovuli paytidagi suv toshqini, 2005-yil.
AQShning Viskonsin shtatidagi Kroufish daryosida 2008-yilda yuz bergan suv toshqini oqibatlari.

Suv toshqini — suvning daryo, ko‘l, suv omboridagi sathi ko‘tarilishi oqibatida katta hududning suv ostida qolishidir. Bu hodisa quyidagilarga moddiy zarar yetkazadi: iqtisodiyot, ijtimoiy soha va tabiiy muhit.

Suv toshqinlari G‘arbiy Yevropada — Dunay, Sena, Rona, Po kabi daryolarida, shuningdek, Yanszi va Xuanxe daryolarida — Xitoyda, Missisipi va Ogayo daryolarida — AQShda ham ro‘y beradi. Sobiq SSSR hududida ham yirik suv toshqinlari kuzatilgan: Dnepr (1931-yil), Volga (1908-yil va 1926-yil) hamda Komsomolsk-na-Amure (2013-yil).

Suv toshqinlarining turlari

Qirg‘oqlaridan toshgan Reyn, Kyoln, 1983-yil.

Mavsumiy suv ko‘tarilishi

  • Mavsumiy suv ko‘tarilishi — daryolarda odatda tekisliklardagi qorning bahorda erishi yoki yog‘ingarchilik natijasida yuzaga keladigan, vaqti-vaqti bilan takrorlanib turadigan va nisbatan uzoq davom etadigan suv sathi ko‘tarilishidir. Bunda pastqam hududlar suv ostida qoladi. Kuzda tuproq namlikka haddan tashqari to‘yinib, qattiq qishda chuqur muzlagani sababli uning suv shimish xususiyati sezilarli kamaygan bo‘lsa, mavsumiy suv ko‘tarilishi halokatli tus olishi mumkin.

Qisqa muddatli suv toshishi

  • Qisqa muddatli suv toshishi — kuchli yomg‘irlar, jala yomg‘irlar, ba’zan esa iliq ob-havoda qorning tez erishi sababli daryo sathining keskin, nisbatan qisqa muddatga ko‘tarilishidir. Mavsumiy suv ko‘tarilishidan farqli ravishda, bunday toshqinlar bir yilda bir necha marta takrorlanishi mumkin. Qisqa davom etadigan, ammo juda kuchli jala tufayli yuzaga keladigan to‘satdan suv toshqinlari ayniqsa xavflidir. Bunday jalalar qishda ham havo ilishi oqibatida kuzatilishi mumkin.

Daryo o‘zanida suv oqimiga to‘siqlar paydo bo‘lishi

  • Muz tiqilishi — bahorgi muz ko‘chishi daryo o‘zanining tor joylari va burilishlarida oqimni to‘sib, muz to‘plangan joyda hamda undan yuqorida suv sathini ko‘taradi. Bunday toshqinlar qish oxiri yoki bahor boshida sodir bo‘ladi. Sababi janubdan shimolga oqadigan yirik daryolar bir vaqtning o‘zida muzdan xalos bo‘lmaydi. Janubda muzdan ochilgan qismlardan kelayotgan suv oqimi shimolda to‘plangan muz tufayli to‘siladi va buning oqibatida suv sathi ko‘pincha sezilarli ko‘tariladi. Muz tiqilishidan kelib chiqadigan toshqinlar daryoda suv sathining yuqori, ammo nisbatan qisqa muddatga ko‘tarilishi bilan ajralib turadi.
  • Mayda muzlar tiqilishi — qishki muz qoplami shakllanishi paytida daryo o‘zanining tor joylari va burilishlarida suv ichida hosil bo‘ladigan bo‘sh muzlarning yig‘ilib, o‘zanni to‘sishi va ayrim joylarda suv sathini asosiy daryo o‘zanidagidan yuqori ko‘tarishidir. Bunday toshqinlar qish boshida yuzaga keladi; suv sathining ko‘tarilishi muz tiqilishidagidan pastroq bo‘lsa-da, toshqin uzoqroq davom etadi.

Shamol ta’sirida suvning ko‘tarilishi

  • Shamol ta’siridagi suv ko‘tarilishi — kuchli shamol ta’sirida yirik daryolarning dengizga quyilish qismlarida, dengiz qirg‘oqlarining shamolga ro‘para sohillarida, katta ko‘llar va suv omborlari qirg‘oqlarida suv sathining ko‘tarilishidir. Bunday toshqinlar davriy takrorlanmasligi, kam uchrashi, suv sathining sezilarli ko‘tarilishi hamda odatda qisqa davom etishi bilan ajralib turadi. Ushbu turdagi suv toshqinlari Leningrad shahrida (1824 va 1924-yillarda) hamda Niderlandiyada (1953-yilda) kuzatilgan.

Suv toshqinlarining boshqa turlari

Suv toshqinlarining kamroq uchraydigan turlariga suv ombori yoki boshqa suv havzasidan suvning toshib chiqishi kiradi. Bu gidrotexnika inshootlari (to‘g‘onlar, dambalar va hokazo) bosimga bardosh berolmay yorilganda, suv omboridan favqulodda suv chiqarilganda yoki zilzilalar, ko‘chkilar, tog‘ jinslarining qulashlari va hokazolar natijasida hosil bo‘lgan tabiiy to‘g‘on buzilganda yuz beradi. Bunda yorib chiqqan suv to‘lqini paydo bo‘lib, ulkan suv massalari boshqarib bo‘lmaydigan tarzda oqadi, katta hududlarni suv ostida qoldiradi va yo‘lidagi binolar hamda boshqa inshootlarni vayron qiladi yoki shikastlaydi. Shunga qaramay, bunday suv toshqini juda qisqa davom etadi.

Suv toshqinlarini yetkazadigan zarariga ko‘ra tasniflash

Suv toshqini, Darvin, Shimoliy hudud, Avstraliya, 2008-yil.

Past darajadagi (kichik) toshqinlar

Asosan tekislik daryolarida kuzatiladi. Aholining odatiy hayot tarzini deyarli buzmaydi, ammo oz miqdorda moddiy zarar yetkazadi. Taxminan har 5—10 yilda bir marta takrorlanadi.

Yuqori darajadagi (katta) toshqinlar

Qirg‘oqlaridan toshgan Berounka daryosi, g‘arbiy Chexiya, 2002-yil.

Sezilarli moddiy zarar yetkazadi, daryo vodiylarining nisbatan katta maydonlarini qamrab oladi. Aholining xo‘jalik faoliyati va kundalik turmushini jiddiy izdan chiqaradi. Odamlarni qisman evakuatsiya qilishga to‘g‘ri kelishi mumkin. Har 20—25 yilda bir marta takrorlanadi.

Favqulodda yirik toshqinlar

Katta moddiy zarar yetkazib, butun daryo havzalarini qamrab oladi. Ayrim aholi punktlarini suv bosadi. Xo‘jalik faoliyatini falaj qiladi va aholining odatiy turmush tarzini keskin buzadi. Aholini ommaviy evakuatsiya qilish hamda muhim xo‘jalik obyektlarini himoya qilishni talab etadi. Har 50—100 yilda bir marta takrorlanadi.

Halokatli toshqinlar

Insonlar halok bo‘lishiga, tuzatib bo‘lmaydigan ekologik zararga va katta moddiy talafotlarga sabab bo‘ladi; bir yoki bir necha suv tizimi doirasidagi ulkan hududlarni qamrab oladi. Ko‘plab aholi punktlari, sanoat korxonalari va muhandislik kommunikatsiyalari suv ostida qoladi. Xo‘jalik va ishlab chiqarish faoliyati butunlay to‘xtaydi, aholining turmush tarzi vaqtincha o‘zgaradi. Yuz minglab aholini evakuatsiya qilish va muqarrar yuz beradigan gumanitar falokat oqibatlarini bartaraf etish butun jahon hamjamiyati ishtirokini talab qiladi. Bir mamlakat muammosi butun dunyo muammosiga aylanadi. Agar shahar suv toshayotgan daryoga yaqin va unchalik baland bo‘lmagan joyda joylashgan bo‘lsa, odatda uni ham suv bosadi. Har 100—200 yilda bir marta takrorlanadi.

Suv toshqinlarining sabablari

Suv toshqini, Estergom, Vengriya, 1-aprel 2006-yil.

Uzoq davom etadigan yomg‘irlar

Uzoq davom etadigan yomg‘irlar suv toshqinlarining asosiy sabablaridan biridir. Ular ko‘proq nam iqlimli hududlarda yoz yoki kuz faslida kuzatiladi. Davomli yog‘ingarchilik daryo va ko‘llarning qirg‘oqlaridan toshib chiqishiga, buning oqibatida esa yo‘lidagi barcha hududlarni suv bosishiga olib keladi.

Qorning erishi

Qorning jadal erishi, ayniqsa yer muzlagan bo‘lsa, yo‘llarni suv bosishiga sabab bo‘ladi. Bunday toshqinning kuchi ko‘p omillarga bog‘liq bo‘lib, juda kichikdan halokatli darajagacha yetishi mumkin. Ko‘pincha boshqa omillar bilan birgalikda yuzaga keladi.

Sunami

Dengiz qirg‘oqlari va orollarda sunamidan keyin, okeandagi zilzilalar yoki vulqon otilishi natijasida paydo bo‘lgan to‘lqin qirg‘oqbo‘yi hududlarini suv ostida qoldirganda ham suv toshqini sodir bo‘lishi mumkin. Bunday toshqinlar Yaponiya qirg‘oqlari va Tinch okeanidagi boshqa orollarda tez-tez uchraydi. Ko‘l va qo‘ltiqlarda esa yirik ko‘chkilar natijasida shunday to‘lqinlar paydo bo‘lishi mumkin.

Suv havzasi tubining ko‘tarilishi

Suv toshqinining yana bir sababi suv havzasi tubining ko‘tarilishidir. Har bir daryo sayozliklar, quyilish joylari va deltalarda asta-sekin cho‘kindilarni to‘playdi. Bunday holatda suv toshqini jarayon boshlangandan bir necha yil o‘tib yuz beradi, sekin rivojlanadi, ammo uni oson bashorat qilish va tubni chuqurlashtirish hamda tozalash ishlari bilan bartaraf etish mumkin.

To‘g‘on yoki suv omborining yorilishi

Bunday toshqin yuqori oqimdagi suv ombori yoki to‘g‘on (shu jumladan tabiiy to‘g‘on) muayyan sabablarga ko‘ra, masalan, zilzila oqibatida, kuchli suv bosimiga bardosh berolmaganda yuz beradi. Suv omboridan biror sabab, masalan, ombordagi suv toshqini tufayli inshootni chetlab o‘tuvchi yo‘l orqali favqulodda suv chiqarilishi ham bunga sabab bo‘lishi mumkin. Bunday suv toshqini nihoyatda kuchli va vayronkor bo‘lib, vodiyda yo‘liga duch kelgan narsalarni og‘irligidan qat’i nazar oqizib ketadi. Suv oqimining vayronkor kuchi bir tekis bo‘lmaydi va hatto sunamidan ham kuchliroq hamda xavfliroq bo‘lishi mumkin. Ammo odatda u qisqa davom etadi.

Inson omili

Har qanday inson xato qilishi mumkin. Yomg‘ir suvlarini chiqarish kanalizatsiyasi noto‘g‘ri o‘rnatilgani sababli ham suv toshqini yuz berishi mumkin.

Boshqa tabiiy sabablar

Suv toshqinlariga bo‘ronli suv ko‘tarilishlari, shamol ta’sirida suvning qaytishi va ko‘tarilishi hodisalari, seyshlar (seiches), shuningdek, daryo o‘zanini to‘sib qo‘yadigan ko‘chkilar ham sabab bo‘lishi mumkin.

Qo‘shimcha omillar

Shahar sharoitida yomg‘ir suvi kanalizatsiyasi tizimining tiqilib qolishi qo‘shimcha salbiy omildir. Masalan, kuchli yomg‘irlar yoki qor jadal eriganda bu butun shahar tumanlarini suv bosishiga olib kelishi mumkin.

Suv toshqinlarini prognoz qilish

Ulkan to‘lqin, Asturiya, Ispaniya, 4-mart 2014-yil.

Yaqinlashib kelayotgan suv toshqini haqida oldindan ma’lumotga ega bo‘lish aholini ogohlantirish va tegishli ehtiyot choralarini ko‘rish imkonini beradi. Masalan, fermerlar suv toshqini xavfini bilib, chorva mollarini pastqam joylardan olib chiqishlari mumkin. Kommunal xizmatlar esa toshqin paytida ta’minot uzilib qolsa, oziq-ovqat va zarur materiallarni tarqatish uchun favqulodda zaxira yaratishi mumkin. Yirik suv toshqini xavfi tug‘ilganda aholini xavfli hududlardan evakuatsiya qilish tashkil etilishi mumkin.

Daryolarning toshishini yetarlicha aniq prognoz qilish uchun uzoq muddatli kuzatuvlar davomida daryo oqimi va uning yog‘ingarchilikka bog‘liqligi haqidagi uzoq yillik kuzatuvlar kerak. Prognoz tuzishda quyidagi joriy ko‘rsatkichlar ham inobatga olinadi: suv omborlaridagi suv sathi, grunt suvlari sathi va suv bilan to‘yingan suvli qatlamlar.

Yog‘ingarchilik haqidagi meteorologik radiolokatsiya stansiyalari ma’lumotlari va umumiy prognozlash usullari yaqinlashayotgan suv toshqinlarini bashorat qilish uchun juda muhimdir. Ko‘p yillik kuzatuv ma’lumotlari mavjud hududlarda suv toshqinining shiddati va suv sathining ko‘tarilish balandligini yetarlicha uzoq muddat oldindan katta aniqlik bilan prognoz qilish mumkin. Toshqinlarni prognozlash xizmati, odatda, daryoning muhim nuqtalari uchun kutilayotgan eng yuqori suv sathi va unga taxminan qachon yetishini ma’lum qiladi. Shuningdek, suv toshqinlarining kutilayotgan takrorlanish davrlari ham hisoblanishi mumkin. Ko‘pgina mamlakatlarda shahar hududlarini suv bosish xavfini baholashda «yuz yillik toshqin» (ingl. 100-year flood) — bir asr davomida yuz berish ehtimoli taxminan 63 % bo‘lgan hodisa — mezon sifatida qo‘llanadi.

AQSh Milliy meteorologiya xizmatining Tontondagi (Massachusets) bo‘linmasi ma’lumotlariga ko‘ra, umumiy qonuniyat shundan iboratki, bir soatda 22 mm yog‘in yog‘sa, shahar hududlarining katta qismini tashkil etadigan suv o‘tkazmaydigan yuzalarda suv xavfli darajada to‘plana boshlaydi. AQSh meteorologiya xizmatining ko‘plab bo‘linmalari yog‘ingarchilikni baholash bo‘yicha qo‘llanmalar chiqaradi. Ularda to‘satdan yuz beradigan suv toshqini yoki keng ko‘lamli suv bosishi boshlanishi uchun qancha yog‘in yog‘ishi kerakligi ko‘rsatiladi.

Shuningdek, vertolyot va sun’iy yo‘ldoshlar yordamida suratga olish ishlari bajariladi. Bu tasvirlardagi ranglarga qarab muz qalinligini aniqlash, so‘ng fizik hisob-kitoblar orqali daryodagi suv qancha ko‘tarilishini, qayerda, qachon va qancha vaqt davom etishini baholash imkonini beradi.

Suv toshqini haqida ogohlantirish xizmatlari quyidagi qarorlarni qabul qilishi lozim:

  • Suv toshqini xavfi darajasini oshirish yoki o‘zgartirish hamda tegishli xizmatlarga bu haqda xabar berish;
  • Zarurat bo‘lganda aholini suv toshqini xavfidan ogohlantirish.

Joriy xavf darajasini o‘zgartirish haqidagi qaror quyidagilarni o‘z ichiga olgan ma’lumotlar majmuasi asosida qabul qilinishi kerak:

  • Prognoz ma’lumotlarining ishonchliligi va ular asosida ko‘rib chiqilayotgan davrda vaziyat qanday rivojlanishi mumkinligini baholash;
  • Aholining ogohlantirishga tegishli ravishda javob qaytarishi uchun zarur bo‘lgan vaqt;
  • Xavf to‘g‘risida qaror qabul qilingandan aholini ogohlantirishgacha o‘tadigan vaqt;
  • Asossiz ogohlantirishlardan qochish zarurati, chunki ular katta xarajatlarga olib kelishi va keyingi ogohlantirishlar samaradorligini pasaytirishi mumkin;
  • Suv toshqini haqidagi ogohlantirish bekor qilinib, ko‘p o‘tmay yana e’lon qilinadigan vaziyatlardan qochish zarurati.

Suv toshqinidan ogohlantiruvchi milliy xizmatlar

Buyuk Britaniyada suv toshqinlaridan ogohlantirish uchun Atrof-muhit agentligi (ingl. Environment Agency), «Uels tabiiy resurslari» tashkiloti hamda Shotlandiya atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi (ingl. Scottish Environment Protection Agency) mas’uldir. Ular o‘z hududlarida xavf darajasi va yordam ko‘rsatishning texnik imkoniyatlariga qarab suv toshqini xatari haqida ogohlantirishi kerak.

Qo‘shma Shtatlarda Milliy meteorologiya xizmati keng ko‘lamli suv bosishi va daryolarning mavsumiy toshishi yuzasidan kuzatuv xabarlari hamda ogohlantirishlar chiqaradi. Suv toshqini bir-ikki kun ichida yuz berishi mumkin bo‘lsa, kuzatuv xabarlari, toshqin va suv bosishi muqarrar bo‘lganda esa ogohlantirishlar tarqatiladi. Har ikki turdagi xabar alohida okruglar yoki daryo bo‘yidagi muayyan hududlar uchun berilishi mumkin. Kuchli jala yoxud to‘g‘on yorilishi sababli to‘satdan suv bosishi kutilganda maxsus ogohlantirish (ingl. flash flood warning).

Suv toshqinlarining oldini olish usullari

Shahridagi suv toshqini: Eshvill, Shimoliy Karolina, 1916-yil iyul.

Daryolarda suv toshqinlariga qarshi kurashishning eng samarali usuli daryo oqimini suv omborlari qurish orqali tartibga solishdir. Ular daryo oqimini bir maromga keltirib, yozda suv miqdorini ko‘paytiradi, bahorda esa kamaytiradi. Dengiz qirg‘oqlarida suv toshqinlaridan himoyalanish uchun to‘suvchi dambalar quriladi. Yana bir usul daryo sayozliklari va boshqa sayoz joylarni chuqurlashtirishdir. Daryolarda muz erishi paytidagi toshqinlardan himoyalanish uchun ko‘pincha dinamit (yoki boshqa portlovchi modda)dan foydalaniladi. Modda daryoning muayyan joylarida portlatilib, muz uyumlarini parchalaydi, suvning erkin oqishiga imkon yaratadi va uni kerakli tomonga yo‘naltirishga yordam beradi.

Rossiyadagi suv toshqinlari tarixi

Shahridagi suv toshqini: Biysk, 72 soatdan ortiq davom etgan g‘ayrioddiy uzoq yomg‘irlar tufayli yuz bergan, 2006-yil.

Krasnodar o‘lkasidagi suv toshqinlari

Bu hududda suv toshqini deyarli har yili sodir bo‘ladigan tabiiy ofatdir , uning ko‘lami ob-havo sharoitiga bog‘liq. Biroq sabablar ko‘pincha ijtimoiy omillarda, jumladan, qayirlar va suvni muhofaza qilish zonalarida qurilish olib borilishi hamda ayrim joylari qalin o‘simliklar bilan qoplangan daryo o‘zanining chiqindilar bilan ifloslanishida yotadi. Halokatli voqealardan biri — 2012-yilda Krasnodar o‘lkasida yuz bergan suv toshqini.

Moskvadagi suv toshqinlari

Tarixiy manbalarga ko‘ra, Moskva shahrida Moskva daryosi tez-tez toshgan (odatda bahorda, ba’zan yozda ham) va shaharga katta talafot keltirgan. Masalan, 1496-yilgi solnomada qahraton qish, qalin qor va ulkan suv toshqini haqida yozilgan. 1518-yil iyulida va 1566-yil avgustida uzoq davom etgan tinimsiz yomg‘irlar oqibatida suv toshqinlari yuz bergan. XVII asrda bahorda uch marta suv toshgani qayd etilgan: 1607, 1655-yilda (bu paytda Kremlning janubiy devoriga zarar yetgan va ko‘plab uylar vayron bo‘lgan) hamda 1687-yilda (daryo ustidagi 4 ta suzuvchi ko‘prikni suv oqizib ketgan). XVIII asrda oltita toshqin tilga olinadi: 1702, 1703, 1709, 1778, 1783 va 1788-yillarda; 1783-yilgi toshqinlarda Katta Tosh ko‘prigi tayanchlari shikastlangan. 1788, 1806, 1828 va 1856-yillardagi toshqinlarda Novodevichiy monastiri minorasi hamda ayrim binolarning devorlariga suv sathi belgilari qo‘yilgan. Moskva daryosida yuz bergan eng yirik suv toshqinlaridan biri 1908-yilda sodir bo‘lgan: o‘shanda suvning maksimal sarfi 2860 m³/s ni tashkil etgan. Daryodagi suv odatdagi yozgi sathidan 8,9 m baland ko‘tarilgan, Kreml yonidagi qirg‘oqbo‘yi hududlarda suv chuqurligi 2,3 m ga yetgan. Daryo bilan Suv chiqarish kanali qo‘shilib, kengligi 1,5 km bo‘lgan yagona o‘zanni hosil qilgan. Shaharning 16 km² hududi suv ostida qolgan. 1926-yilgi toshqinda suvning maksimal sarfi 2140 m³/s, past suv sathidan ko‘tarilishi esa 7,3 m bo‘lgan. Keyingi va so‘nggi yirik suv toshqini 1931-yilda sodir bo‘lgan (suv sathi 6,8 m ga ko‘tarilgan). Hozir Moskva daryosi havzasining yuqori qismida Istra, Mojaysk, Ruza va Ozyornoye suv omborlari qurilgan bo‘lib, ular daryo oqimini tartibga soladi. Bundan tashqari, shahar hududida daryo o‘zani ayrim joylarda kengaytirilgan, keskin burilishlar to‘g‘rilangan, qirg‘oqlar granit devorlar bilan mustahkamlangan. Shundan keyin shahar ichidagi suv toshqinlari deyarli sezilmaydigan bo‘ldi.

Suv toshqinlari Yauza daryosida ham bahorgi suv ko‘tarilishi va yozgi kuchli yomg‘irlar paytida tez-tez yuz bergan. Hozirgi Elektrozavodskaya, Bolshaya Semyonovskaya, Bakuninskaya ko‘chalari hamda Preobrajenskaya, Rusakovskaya, Rubtsovskaya va Semyonovskaya qirg‘oqbo‘yi ko‘chalari ayniqsa ko‘p va kuchli zarar ko‘rgan. Yauzadagi toshqinlarga kesimi yetarli bo‘lmagan, g‘ishtdan yasalgan ravoqli quvur shaklidagi ko‘priklar ham qo‘shimcha sabab bo‘lgan. Bahorgi yirik toshqinlar 1951-yilda (suv Glebov ko‘prigi yaqinida 3,28 m ko‘tarilgan), 1952-yilda (2,74 m), 1955-yilda (2,04 m) va 1957-yilda (2,25 m) kuzatilgan. Eski ko‘priklar o‘rniga baland temir-beton ko‘priklar, qirg‘oqlar bo‘ylab esa temir-beton devorlar qurilgan (ular maksimal toshqin sathidan 0,5 m balandroq qilib mo‘ljallangan).

Eng ko‘p hollarda Moskva shahri Neglinnaya daryosi g‘isht quvur ichiga o‘tkazilganidan keyin (avval XIX asrning birinchi yarmida daryo quyilishidan Samotyok maydonigacha bo‘lgan qismda, 1911—12-yillarda esa Samotyok maydonidan yuqorida) toshqinlardan aziyat chekkan. Quvurlar atigi 13,7 m³/s suvni o‘tkazishga mo‘ljallangan edi; shu sababli deyarli har yili kuchli jala paytida suv yer ostidan toshib chiqib, Samotyok va Trubnaya maydonlari hamda Neglinnaya ko‘chasini suv bosgan. 1949-yilda Neglinnaya ko‘chasida suv sathi 1,2 m ko‘tarilgan. 1960-yilda kuchli jaladan keyin Neglinnaya ko‘chasi shiddat bilan oqayotgan suv oqimiga aylangan. 25-iyun 1965 kungi jaladan keyin Neglinnaya ko‘chasi bilan Raxmanovskiy tor ko‘chasi kesishmasida ko‘l hosil bo‘lgan; 25 ga maydon suv ostida qolgan. 1966-yilda Neglinnaya ko‘chasi hamda Trubnaya va Samotyok maydonlarini suv biroz kamroq, ikki marta — 8 va 22-iyun kunlari bosgan; 1973-yilda bu holat 7 va 9-avgustda, shuningdek, 1974-yilda ham kuzatilgan. Hozir suvni 66,5 m³/s hajmda o‘tkazishga mo‘ljallangan yangi quvur yotqizilgan. Biroq Moskvada jala yomg‘irlarning kuchayishi yana jiddiy suv toshqinlariga olib kelmoqda: 26-iyun 2005-yil Neglinnaya ko‘chasi atrofida va 9-iyun 2006-yil Entuziastlar shossesida binolarning birinchi qavatlari suv ostida qolgan.

Suv bosishi boshqa kichik daryolarda ham kuzatilgan: Xapilovka, Ribinka, Presnya va boshqalarda. Bunga ham kuchli jalalar va suv quvurlari kesimining yetarli emasligi sabab bo‘lgan (hozir katta kesimli quvurlar yotqizilgan).

Sankt-Peterburgdagi suv toshqinlari

Sankt-Peterburgni suv toshqinlaridan himoyalash inshootlari majmuasining shimoliy tomondan ko‘rinishi (Sestroretsk yaqinida). 2005-yil.

Sankt-Peterburgdagi suv toshqinlari bir qancha omillar ta’sirida yuzaga keladi: Boltiq dengizi da paydo bo‘ladigan siklonlar va asosan g‘arbiy shamollar suvni haydab keluvchi to‘lqin hosil qilib, uni Neva daryosining quyilish joyiga yo‘naltiradi. U yerda sayozlik va Neva qo‘ltig‘ining torayishi sababli suv sathi yanada ko‘tariladi. Suv toshqinlariga seyshlar (seiches), shamol ta’siridagi suv ko‘tarilishi va boshqa omillar ham hissa qo‘shadi. Shu sababli toshqinlar yiliga bir martadan sal ko‘proq kuzatiladi, ba’zan suv bir necha metrga ko‘tariladi. Hujjatlarda qayd etilgan eng vayronkor toshqin 1691-yilda yuz bergan: o‘shanda Nevadan suv sathi 762 santimetrga ko‘tarilgan. Shahar barpo etilganidan keyingi eng vayronkor toshqin esa 1824-yilda sodir bo‘lgan (421 santimetr).

Adabiyotlar

Havolalar