| Viloyat | |
| Sirdaryo viloyati | |
|---|---|
| o‘zb. Sirdaryo viloyati / Сирдарё вилояти | |
| | |
| 40°25′ sh. k. 68°40′ sh. u.HGYO | |
| Mamlakat | |
| Tarkibiga kiradi | 8 tuman (rayon) va viloyat ahamiyatidagi 5 ta shahar |
| Ma’muriy markazi | Guliston |
| Viloyat hokimi | Akmal Azimjonovich Mahmudaliyev |
| Tarix va geografiya | |
| Tashkil etilgan sana | 16-fevral 1963 |
| Maydoni |
5276 km²
|
| Balandligi | |
| • Eng yuqori | 650 m |
| • O‘rtacha | 400 m |
| • Eng past | 230 m |
| Vaqt mintaqasi | UTC+5 |
| Eng yirik aholi punkti | Guliston |
| Boshqa yirik aholi punktlari | Sirdaryo, Shirin, Yangiyer |
| Aholisi | |
| Aholi soni |
860 900 kishi (2021)
|
| Aholi zichligi | 160 kishi/km² (10-o‘rin) |
| Millatlar | o‘zbeklar, qozoqlar, ruslar, tatarlar va boshqalar |
| Rasmiy til | o‘zbek tili |
| Raqamli identifikatorlar | |
| Qisqartmasi | UZ-SI |
| Kodi ISO 3166-2 | UZ-SI |
| Avtomobil raqamlari kodi | 20 |
|
|
|
| Rasmiy veb-sayt | |
|
|
|
Sirdaryo viloyati (o‘zb. Sirdaryo viloyati / Сирдарё вилояти) — ma’muriy-hududiy birlik, O‘zbekiston Respublikasi tarkibiga kiradi. Ma’muriy markazi — Guliston.
Tarixi
Sirdaryo viloyati hududi turli davrlarda Ahamoniylar imperiyasi, Qang‘ davlati, Eftaliylar davlati, Turk xoqonligi, G‘arbiy Turk xoqonligi, Arab xalifaligi, Somoniylar, Qoraxoniylar, Xorazmshohlar davlatlari, Chig‘atoy ulusi, Amir Temur imperiyasi, Temuriylar, Shayboniylar va Ashtarxoniylar davlatlari tarkibida bo‘lgan.
Rossiya imperiyasi tarkibida
Tarkibida: O‘zbekiston SSR
O‘zbekiston SSR tashkil etilganida hozirgi Sirdaryo viloyati hududi Toshkent viloyati tarkibiga kirgan.
Hozirgi Sirdaryo viloyati hududining bir qismi ilgari Janubiy Qozog‘iston viloyati (Qozog‘iston SSR) tarkibida bo‘lgan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 13-fevral 1956-yildagi «Qozog‘iston SSR bilan O‘zbekiston SSR o‘rtasidagi chegarani qisman o‘zgartirish to‘g‘risida»gi farmoniga binoan bu yerlar Samarqand viloyatiga (O‘zbekiston SSR) berilgan.
16-fevral 1963-yilda ushbu hududda Sirdaryo viloyati tashkil etilib, markazi Yangiyer shahri bo‘lgan. Uning tarkibiga Jizzax shahri va Jizzax tumani (Samarqand viloyatidan), Kirov va Paxtaorol tumanlari (Qozog‘iston SSRdan berilgan), Yangiyer va Guliston, Sirdaryo, Guliston va Yangiyer tumanlari (Toshkent viloyatidan) kiritilgan.
26-noyabr 1963-yilda viloyat markazi Yangiyerdan Guliston shahriga ko‘chirildi.
1964-yilda Jetisay, Zomin, Ilichevsk, Forish tumanlari tashkil etildi, 1966-yilda — Yangiyer, 1967-yilda — Mirzacho‘l va Paxtakor, 1970-yilda — Voroshilov va Do‘stlik, 1971-yilda — Oqoltin, 1973-yilda esa — Oktyabr.
1971-yilda Jetisay, Kirov va Paxtaorol tumanlari Chimkent viloyatiga (Qozog‘iston SSR) o‘tkazildi.
1971-yilda viloyatga bo‘ysunuvchi shahar maqomini Sirdaryo shahri, 1972-yilda esa Shirin shahri olgan.
1973-yilda Jizzax, Do‘stlik, Zomin, Mirzacho‘l, Oktyabr, Paxtakor, Forish tumanlari va Jizzax shahri yangi tashkil etilgan Jizzax viloyatiga o‘tkazildi.
1975-yilda Yangiyer tumani nomi Xovos tumani deb o‘zgartirildi.
1977-yilda Komsomol tumani tashkil etilgan, 1979-yilda esa Mehnatobod tumani tashkil etilgan.
1988—1990-yillarda o‘sha davrda tugatilgan Jizzax viloyati hududlari Sirdaryo viloyati tarkibida bo‘lgan.
Geografiyasi
Umumiy maydoni — 4.28 ming km². Sirdaryo viloyati O‘zbekistonning markaziy qismida, Sirdaryo daryosining chap sohilida joylashgan.
Shimolda Maqtaorol va Sariog‘och tumanlari (Janubiy Qozog‘iston viloyati, Qozog‘iston), janubda — Istaravshan va Zafarobod tumanlari (Sug‘d viloyati, Tojikiston), g‘arbda — Jizzax viloyati, sharqda esa — Toshkent viloyati bilan chegaradosh.
Iqlimi
Iqlimi odatiy kontinental va qurg‘oqchil. Mirzacho‘l viloyatning katta qismini egallaydi. Yillik yog‘in miqdori tekisliklarda 130-360 mm, tog‘oldi hududlarida esa 440-620 mm oralig‘ida bo‘ladi.
Viloyatning janubi-sharqida yozda bir necha kun davomida quruq issiq shamollar esadi va ekinlarga zarar yetkazuvchi chang bo‘ronlari kuzatiladi. Iliq davr 247 kun davom etadi, yil davomida musbat haroratlar yig‘indisi 5000-5900°C ni tashkil etadi.
Aholisi
Viloyat aholisi 2019-yilda — 878 599 kishi bo‘lgan. Eng yirik shahar — Guliston (aholisi 54 000 kishi). Viloyatning boshqa shaharlari — Yangiyer, Sirdaryo, Shirin va Baxt.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy mamlakatlar bilan do‘stlik aloqalari qo‘mitasining rasmiy veb-saytida Sirdaryo viloyatidagi milliy ozchilik vakillarining 1-yanvar 2017-yil holatiga ko‘ra soni haqida quyidagi ma’lumotlar e’lon qilingan:
- ozarbayjonlar — 2 853 kishi
- qozoqlar — 112 951 kishi
- qirg‘izlar — 16 721 kishi
- tojiklar — 80 104 kishi
- ruslar — 23 306 kishi
Ma’muriy-hududiy bo‘linishi

Sirdaryo viloyati 8 ta tuman va viloyat ahamiyatidagi 3 ta shahardan iborat. 8 ta tuman:
- Oqoltin tumani (markazi — Sardoba shaharchasi);
- Boyovut tumani (markazi — Boyovut shaharchasi);
- Guliston tumani (markazi — Dehqonobod shaharchasi);
- Xovos tumani (markazi — Xovos shaharchasi);
- Mirzaobod tumani (markazi — Navro‘z shaharchasi);
- Sardoba tumani (markazi — Paxtaobod shaharchasi);
- Sayxunobod tumani (markazi — Sayxun shaharchasi);
- Sirdaryo tumani (markazi — Sirdaryo shahri.
Viloyat ahamiyatidagi 3 ta shahar:
Iqtisodiyoti
Qishloq xo‘jaligi
Viloyat iqtisodiyotining asosini qishloq xo‘jaligi, xususan, paxta va bug‘doy yetishtirish tashkil etadi. Bu yerda qishloq xo‘jaligi maqsadlarida o‘rganilgan minglab gektar qo‘riq yerlar mavjud.
Hududda sug‘orish uchun mos infratuzilma mavjud. So‘nggi bir necha yil ichida nasos stansiyalari va boshqa sug‘orish inshootlari qurilgan.
Paxta va bug‘doydan tashqari, viloyatda chorva ozuqasi, sabzavotlar, qovun, qovoq, kartoshka, makkajo‘xori, turli mevalar va uzum yetishtiriladi. Viloyatda qoramolchilik ham muvaffaqiyatli rivojlangan.
Paxtani qayta ishlash sanoatini takomillashtirish, qishloq xo‘jaligi ishlab chiqarishini ikki baravar oshirish, spirt va aroq ishlab chiqarish korxonalarini qurish hamda jem, pomidor sharbati va ketchup ishlab chiqarish rejalashtirilgan. Mahsulotlarning bir qismi eksport qilinadi.
Sanoati
Sanoat qurilish materiallari va sug‘orish uskunalarini ishlab chiqarish, paxta xomashyosini qayta ishlash kabi tarmoqlarga asoslanadi.
Energetikasi
- Sirdaryo IES — O‘zbekistondagi eng yirik elektr stansiyalaridan biri bo‘lib, mamlakat elektr energiyasining uchdan bir qismini ishlab chiqaradi. Sanoatni rivojlantirishning asosiy maqsadi — eksportga yo‘naltirilgan ishlab chiqarish. Po‘lat sim va gibrid mahsulotlarni ishlab chiqish hamda ishlab chiqarish rejalari mavjud.
- Farhod GES (GES-16) — Sirdaryo daryosida (Shirin shahri yaqinida) joylashgan gidroelektr stansiya. U quyidagi me’mor loyihasi asosida qurilgan: I. Yu. Karakis.
Transporti
- Temiryo‘llarning umumiy uzunligi — 400 km.
- Avtomobil yo‘llarining umumiy uzunligi — 2000 km.
Rahbariyat
Viloyat hokimi
Mirzayev G‘afurjon G‘aniyevich (12.2016-hozirgacha)
Hozirgi vaqtda Viloyat hokimi Mahmudaliyev Akmal Azimjonovich 2022-yildan
O‘rinbosarlar
- Karimov Anvar Rasulovich,
- Hojimatov Abdug‘affor Tillaboyevich,
- Sobirov Komiljon Erkinovich,
- Madirimov Daniyor Mamatsaliyevich,
- Nosirov Otabek O‘rolovich,
- Mo‘minov Erkin Akmalovich,
- Mamadaminov O‘lmasjon Yarmahammatovich.
Avvalgi hokimlar
- Haydarov Ravshan Haydarovich (11.2002-11.2004),
- Jalolov Abdurahim Abdurahmonovich (11.2004-09.2009),
- Ashurmatov Oybek Shodmonqulovich (09.2009-12.2016).