
Shelf muzliklari yoki Muz to‘siqlari — suvda suzib turadigan yoki qisman dengiz tubiga tayanadigan muzliklar, ular qirg‘oqdan dengiz tomon siljiydi va chetiga qarab yupqalashib, tik uziladigan qirra bilan tugaydigan muz plitasi shaklida bo‘ladi.
Shelf muzliklari quruqlikdagi muzlik qoplamlarining davomidir; kamroq hollarda ular dengiz muzi ustida qor to‘planishi yoki aysberglar uyumining qor va muz bilan birikishi natijasida hosil bo‘ladi.
Shelf muzligi odatda materik muz qalqonidan oqib tushadigan muzliklar va muz oqimlari dengiz qo‘ltig‘iga quyiladigan joylarda shakllanadi. Bir butun muz maydoniga qo‘shilgan muzliklar ochiq dengiz tomon siljiydi va dengiz tubi bo‘ylab harakatlanib, muz suvda suzadigan holatga o‘tishi uchun yetarli chuqurlikka yetadi. Shu tarzda shakllangan shelf muzligi maydoni qo‘ltiqni to‘ldirguncha kattalashishda davom etadi. Qo‘ltiq qanchalik katta bo‘lmasin, muzlik uning chegarasidan tashqariga chiqqach, qo‘ltiq og‘zining tutib turuvchi ta’siridan mahrum bo‘lgan old qismi barqarorligini yo‘qotib, ochiq okean kuchlari ta’siriga nisbatan zaiflashadi. Muzlik asta-sekin qo‘ltiqning ikki chekka nuqtasini tutashtiruvchi chiziq bo‘ylab sinib ajraladi; bu hodisa muzlikning «buzoq tashlashi» (calving), ya’ni undan muz bo‘laklarining uzilib chiqishi deb ataladi. Shelf muzligi ostidan erishi natijasida ham muz yo‘qotadi va shu jarayonda okeanlar tubi ustidan harakatlanadigan sovuq tub oqimlari hosil bo‘ladi. Bu oqimlar keyinchalik suv yuzasiga ko‘tarilib, tropik suvlarni kislorod bilan boyitadi. Muzlik yuzasiga qor yog‘ishi natijasida uning qalinligi ortsa-da, umumiy hisobda u ochiq dengiz tomon yupqalashib boradi. Muz to‘sig‘i — muzlikning dengizga qaragan cheti — taxminan 180 m qalinlikda bo‘lib, dengiz sathidan 20—30 metr baland ko‘tariladi. Shelf muzi yuzasida qoldirilgan buyum okeanga yaqinlashgani sari asta-sekin pastga tushib boradi.
Shelf muzliklari yuqori geografik kengliklardagi yirik qirg‘oqbo‘yi qo‘ltiqlarida uchraydi va ulardagi muz asosan yog‘gan qordan hosil bo‘ladi. Ba’zan bunday muzning qalinligi 200 metrga yetishi mumkin.

Shelf muzliklarining barqarorligi bir-biriga bog‘liq ko‘plab tabiiy jarayonlar ta’sirida belgilanadi. Asosiy omillar jumlasiga muz oqimining dinamikasi, muzlik qalinligida shikastlanishlar paydo bo‘lishi, aysberglarning uzilib ajralishi (kalving), relyefdagi tayanch nuqtalari bilan o‘zaro ta’sir va dengiz muzi bilan tutashuv kiradi. Bu jarayonlarga tashqi omillar ham ta’sir qiladi: okean oqimlari va suv haroratining ko‘tarilishi muzlikning pastdan erishini kuchaytiradi; atmosferadagi anomal hodisalar (shamollar, haroratning o‘zgarishi) esa muzlik yuzasining erishiga va erigan suv havzachalarining hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
Antarktidadagi shelf muzliklari
Antarktida hududidagi shelf muzliklari — muzning ulkan massalari bo‘lib, ularning bir qismi shelf ustida yotadi, qolgan qismi esa suvda suzib turadi.
Masalan, Ross shelf muzligi (Ross to‘sig‘i) Ross dengizining yarmini egallaydi, tik qirra hosil qilib tugaydi va taxminan uchburchak shaklidagi muz plitasidan iborat. Uning qalinligi old chetidagi muz to‘sig‘i yaqinida 183 metrdan quruqlikka qaragan qismida 1 300 metrgacha o‘zgaradi. Maydoni taxminan 487 000 km² bo‘lib, bu Ispaniya maydonidan katta va Fransiya maydoniga deyarli teng.
Muzlik suvda suzadi, suv ko‘tarilishi va suv qaytishi ta’sirida ko‘tarilib-pasayib turadi.
Shelf muzining yirik bo‘laklari uzilib, aysberglarga aylanadi.

Eng yirik shelf muzliklari
- Ronne shelf muzligi
- Filxner shelf muzligi
- Ross shelf muzligi (Ross to‘sig‘i)
- Bellinsgauzen shelf muzligi
- G‘arbiy shelf muzligi
- Lazarev shelf muzligi
- Larsen shelf muzligi
- Sheklton shelf muzligi
Adabiyotlar
- Muzliklar, muz massalari // Katta sovet ensiklopediyasi : 66 jildda (65 jild va 1 qo‘shimcha jild) / bosh muharrir O. Yu. Shmidt. — M. : Sovet ensiklopediyasi, 1926—1947.
- Rossiya Federatsiyasining federal qonuni № 50-ФЗ «Antarktidada Rossiya fuqarolari va Rossiya yuridik shaxslari faoliyatini tartibga solish to‘g‘risida», 5-iyun 2012-yil.