Quruq issiq shamol

Garmsel — o‘ziga xos ob-havo turi bo‘lib, u yuqori havo harorati va havoning past nisbiy namligi, ko‘pincha mo‘tadil (6—9 m/s) yoki kuchli (10 m/s va undan yuqori) shamol bilan tavsiflanadi. Kunduzi garmsel vaqtida havoning nisbiy namligi 30 % dan kam (ba’zan 10—15 % gacha, hatto undan ham past) bo‘ladi, havo harorati esa 25—30 °C dan yuqori (ba’zan 40 °C va undan ham yuqori) bo‘ladi. U ko‘pincha chala cho‘llarda va cho‘llarda kuzatiladi, biroq dasht hududlarida ham (ayniqsa qurg‘oqchilik paytida).

Xususan, MDH hududida garmsel Kaspiybo‘yi va Qozog‘iston, shuningdek, Ukrainaning janubiga xos. Ba’zan o‘rmon-dasht va hatto o‘rmon hududlarida ham kuzatilishi mumkin. Rossiyada Altay, Zabaykalye va Stavropol o‘lkalari, Astraxan, Saratov, Samara, Orenburg, Qo‘rg‘on va Omsk viloyatlari, Buryatiya, Dog‘iston, Qalmoqiston va Tatariston respublikalarida garmsel muntazam kuzatiladi. Ba’zan Volgograd viloyatining janubida ham uchraydi. Shimoli-g‘arbda garmsel juda kam kuzatiladi.

Havo harorati yuqori bo‘lganda garmsel tuproqdan, o‘simliklar yuzasidan va suv havzalaridan suvning jadal bug‘lanishiga sabab bo‘ladi. Bu donli va mevali ekinlar hosilining zararlanishiga, o‘simliklarning nobud bo‘lishiga olib kelishi mumkin. Garmsel vaqtida havo haroratining yuqoriligi va namlikning pastligi, odatda, tropik kelib chiqishli havo massalarining kuchli qizigan yer yuzasi ustida mahalliy o‘zgarishi (isishi) hamda antisiklonlarda havoning pastga yo‘nalgan harakati natijasidir. Tropik havo massalari quyidagi mintaqalardagi cho‘llar ustida shakllanadi: Afrika, Kichik Osiyo, Arabiston, Eron, O‘rta Osiyo; ular bilan birga garmsel Rossiya va Qozog‘istonning o‘rmon-dasht hududlarigacha yetib boradi, ko‘pincha esa chala cho‘l va dashtlarga kirib keladi.

Garmseldan himoyalanishda ihota o‘rmonzorlari, tuproqni sug‘orish va melioratsiya tadbirlari qo‘llanadi.

Garmselning yuzaga kelishi

Rossiya va unga qo‘shni mamlakatlar hududida garmsel, odatda, bahorda yuzaga keladi. Bu hodisa Rossiyaning Yevropa qismi ustida joylashgan siklonning janubiy iliq sektori bilan Uraldan sharqdagi antisiklonning o‘zaro ta’siriga bog‘liq. Xuddi shu jarayonlar, biroq siklonning sovuq sektorida, Rossiya Yevropa qismining markazi va shimolida may oyidagi sovuqlarga sabab bo‘ladi[manba 1044 kundan beri ko‘rsatilmagan].

Garmsel xavfli tabiiy hodisa sifatida

Garmsel xavfli gidrometeorologik tabiiy hodisalardan biridir. Garmsel — donli ekinlar gullashi, don to‘lishi va pishishi davrida yuz beradigan, havo harorati yuqori va namligi past bo‘lgan shamol. Garmselni xavfli tabiiy hodisa deb hisoblash mezonlari: shamolning maksimal tezligi 7 m/s va undan yuqori, havo harorati 25,0°C dan yuqori, nisbiy namlik esa 30 % dan oshmagan bo‘lishi; bunday sharoitlar donli ekinlar gullashi, don to‘lishi va pishishi davrida ketma-ket uch kun yoki undan ortiq vaqt ichida, hech bo‘lmaganda, kuzatuv muddatlaridan bittasida qayd etilishi kerak. Garmsel haqidagi xabarlarda ushbu davrning boshlanish sanasi, davomiyligi hamda davr mobaynida suv bug‘i bilan to‘yinishning maksimal defitsiti ko‘rsatiladi.

Qiziqarli faktlar

4-iyunda, 2014-yili Rossiyaning bir qator ommaviy axborot vositalari «Meteonovosti» internet loyihasiga tayanib, go‘yoki Moskvada so‘nggi 60 yil ichida ilk bor garmsel qayd etilgani haqida xabar berdi. Ammo aslida poytaxtda 2—4-iyun kunlari kunduzi (VDNX meteorologiya stansiyasi ma’lumotlariga ko‘ra) havo harorati +27…+29°, nisbiy namlik 18…23 % va kuchsiz shamol tezligi 0—3 m/s bo‘lgan. Demak, garmsel mezoni shamol tezligi bo‘yicha bajarilmagan (u kamida 8 m/s bo‘lishi kerak). O‘sha kuni «Gismeteo» internet loyihasi mutaxassisi poytaxt mintaqasida garmsel unchalik kam kuzatilmasligini, avvalgi holat 2010-yilda qayd etilganini tushuntirgan.

Adabiyotlar