Planshet kompyuter

Planshet kompyuter (fransuzcha planchette — so‘zma-so‘z «kichik taxtacha»; inglizcha iboraning kalkasi — inglizcha tablet computer), elektron planshet, ko‘pincha planshet — sensorli ekranga ega, ekrandagi obyektlarga barmoq bilan tegish orqali kompyuter dasturlarini boshqarish imkonini beradigan turli elektron qurilmalarni birlashtiruvchi umumiy atama.

Apple iPad

Planshet kompyuterni qo‘l bilan tegib yoki stilus, klaviatura va sichqoncha orqali boshqarish mumkin. Ba’zi planshetlar klaviatura bilan birga sotiladi.

Turlari

Toshiba 3500 planshet noutbuki

Planshet shaxsiy kompyuter — noutbuklarning bir turi bo‘lib, Microsoft Tablet PC apparat-dasturiy platformasi 2002-yil noyabrida taqdim etilganidan keyin shakllangan. Ular sensorli ekran bilan jihozlangan va stilus yoki barmoq yordamida klaviatura va sichqoncha bilan ham, ularsiz ham ishlash imkonini beradi.

Bu turdagi shaxsiy kompyuterlarning asosiy o‘ziga xos xususiyati — IBM PC kompyuterlari bilan apparat mosligi hamda ularda mavjud to‘liq funksiyali operatsion tizimlar, masalan:

  1. Microsoft Windows NT operatsion tizimlari oilasi (Windows XP Tablet PC Edition, Windows 7).
  2. Apple Mac OS X.
  3. Linux (ushbu operatsion tizim distributivlaridan birining to‘liq ish stoli versiyasi).

Bunday operatsion tizim foydalanuvchiga istalgan dasturiy ta’minotdan xuddi stol kompyuteridagi kabi cheklovsiz foydalanish imkonini beradi.

Slate PC

Slate PC (inglizcha Slate PC) — ekrani 7–11 dyuym bo‘lgan, internet-planshetlarga raqobatchi ixcham planshet shaxsiy kompyuteri.

U IBM PC bilan mos kompyuter bo‘lib, ish stoli operatsion tizimidan (masalan, Microsoft Windows) foydalanadi. Interfeysi biroz farqlanadi: u barmoq bilan sensorli ekran orqali boshqarish va ko‘p nuqtali teginish (multitouch) imo-ishoralaridan foydalanishga mo‘ljallangan. Matn kiritishda faqat virtual klaviatura ishlatiladi, ammo nazariy jihatdan bluetooth orqali qurilmaga tashqi jismoniy klaviaturani ulash mumkin.

Konsepsiya Microsoft kompaniyasi tomonidan noutbuk ishlab chiqaruvchilari, jumladan, Hewlett-Packard bilan hamkorlikda ishlab chiqilgan.

7-yanvar 2010-yil kuni CES 2010 ko‘rgazmasida Microsoft kompaniyasining bosh ijrochi direktori Stiv Ballmer yangi mobil planshet shaxsiy kompyuter konsepsiyasini taqdim etdi. U «Slate PC» deb ataldi. Bu iste’molchilarning internet-planshetlarga, xususan, Apple iPad’ga qiziqishi kuchaygan davrga to‘g‘ri keldi. Slate PC aslida IBM PC bilan mos shaxsiy kompyuter bo‘lib, planshet shaxsiy kompyuterlar oilasiga kiradi, ammo internet-planshetlarga, ya’ni IBM PC kompyuterlariga mos kelmaydigan qurilmalarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqobatchidir.

Slate PC — Intel x86 protsessorlarida va Microsoft Windows 7 operatsion tizimida ishlaydigan planshet shaxsiy kompyuterlarining yangi turi bo‘lib, buning barcha afzalliklari hamda kamchiliklariga ega.

Asosiy afzalligi:

Quyidagi internet-planshetlarga (IBM PC kompyuterlariga mos kelmaydigan qurilmalarga) nisbatan kamchiliklari:

Ultramobil shaxsiy kompyuter

Wibrain B1 UMPC

Ultramobil shaxsiy kompyuter (inglizcha Ultra-Mobile PC), ilgari Origami Project kod nomi bilan tanilgan, kichik hajmli mobil kompyuterlarning texnik spetsifikatsiyasidir. Uni Microsoft, Intel, Samsung va boshqa kompaniyalar birgalikda ishlab chiqqan. Loyiha va qurilma prototiplari ilk bor mart oyining boshida, 2006-yilda CeBIT ko‘rgazmasida namoyish etilgan.

UMPC qurilmalari — mobil kompyuterlarning planshet shaxsiy kompyuter bilan cho‘ntak kompyuteri o‘rtasidagi turidir. Bu kam quvvat sarflaydigan Intel Pentium yoki VIA C7-M protsessorida, taxminan 1 GHz chastotada ishlaydigan kichik qurilma.

Internet-planshet

Google Nexus 9

Internet-planshet (inglizcha Internet tablet yoki Web tablet — veb-planshet) — planshet kompyuterlar turi bo‘lib, ekrani 4 dan 11 dyuymgacha; noutbuk va smartfon imkoniyatlarini birlashtiradi. Bunday qurilmalar deyarli har doim ikkita kameraga ega: ulardan biri veb-kamera sifatida, masalan, videokonferensiyalarda muloqot qilish uchun, ikkinchisi esa tasvirga olish uchun ishlatiladi. Internet-planshetlar odatda doimiy ravishda internetga — Wi-Fi yoki 3G/4G ulanishi orqali bog‘lanishi mumkin. Shu bois internet-planshetlardan veb-sahifalarni ko‘rish, veb-ilovalarni ishga tushirish va turli veb-xizmatlar bilan ishlash qulay. Internet-planshet sensorli ekran yordamida barmoq tegishiga javob beradi va jismoniy klaviatura hamda sichqoncha talab qilmaydi. Ayrim zamonaviy internet-planshetlar dasturlarni ko‘p nuqtali teginish (multitouch) imo-ishoralari bilan boshqarish imkonini beradi.

Internet-planshetlarning ayrim turlari 2000-yillarning boshidayoq paydo bo‘lgan, lekin 2010-yilda taqdim etilgan Apple iPad’dan keyin keng ommalashdi.

Bu turdagi kompyuterlarning asosiy farqi — apparat mosligining yo‘qligi, ya’ni ular IBM PC kompyuterlariga mos kelmaydi hamda ularda mobil operatsion tizimlarning odatda smartfonlarda ishlatiladigan turlari o‘rnatiladi, masalan:

Yoki bulutli xizmatlar va veb-ilovalarga yo‘naltirilgan operatsion tizimlar, masalan:

O‘rnatilgan mobil operatsion tizim foydalanuvchiga stol kompyuterida mavjud barcha dasturlardan foydalanish imkonini bermaydi. Shu cheklangan funksionalligi sabab internet-planshetlar elektron kitoblarni o‘qish qurilmalariga o‘xshaydi. Shunga qaramay, internet-planshetlar elektron kitob o‘qish qurilmalariga qaraganda ko‘proq funksiyaga ega. Ular quyidagilar uchun ishlatiladi: veb-sahifalarni ko‘rish, matnlarni o‘qish, multimedia-fayllarini ijro etish, elektron pochta bilan ishlash, tezkor xabar almashish dasturlari hamda VoIP va SIP orqali muloqot qilish, hujjatlarni va multimedia-fayllarini qisman tahrirlash.

Quyidagi belgilar internet-planshetni planshet shaxsiy kompyuterdan ajratib turadi:

Mobil internet qurilmalari

Gigabyte M528 mobil internet qurilmasi, protsessori — Intel Atom Z500

Mobil internet qurilmasi (inglizcha Mobile Internet Device, MID) — ekrani diagonal bo‘yicha 4–7 dyuym (10,2—17,8 sm) bo‘lgan, asosan veb-sahifalarni ko‘rish va veb-xizmatlar bilan ishlashga mo‘ljallangan ixcham shaxsiy kompyuterlar. Ular Intel tomonidan UMPC turkumidan alohida sinf sifatida ajratilgan; ilgari bu turkumga ekrani 4–10 dyuym (10,2—25,4 sm) bo‘lgan barcha qurilmalar kirgan. Intel ushbu toifa uchun quvvatni tejaydigan, x86 bilan mos Intel Atom protsessorlarini (45 nm texnologiyali Silverthorne yadrosi, Z5XX seriyasi) ishlab chiqqan; ularning issiqlik ajratishi 2,5 Vt dan kam.

Intel kompaniyasi bu turga har qanday shakldagi (form-faktor) qurilmalarni kiritadi. Toifaning aniq chegaralanmagani sabab unga mavjud Handheld PC qurilmalarining ayrim turlari, ba’zi cho‘ntak shaxsiy kompyuterlari va kommunikatorlar (masalan, HTC Advantage), shuningdek, ARM asosidagi boshqa ayrim qurilmalar (masalan, Nokia N810).

Elektron kitoblar

Elektron kitob (inglizcha E-book) — elektron shaklda taqdim etilgan matnli ma’lumotni ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan, tor ixtisoslashgan ixcham planshet kompyuter qurilmalarining umumiy nomi.

Bunday kompyuter qurilmalarining cho‘ntak shaxsiy kompyuterlari, planshet shaxsiy kompyuterlar yoki kichik noutbuklardan asosiy farqi — funksiyalarining cheklanganligi va avtonom ishlash vaqtining sezilarli darajada uzoqligidir.

Odatda elektron kitob o‘qish qurilmasi kamera bilan jihozlanmaydi, ammo doimo MicroSD karta uchun uyaga ega bo‘ladi hamda matnni ko‘rsatishga mo‘ljallangan monoxrom ekranga ega (qarang: elektron siyoh). Shunga qaramay, oddiy LCD ekranli modellar ham uchraydi. Zamonaviy elektron kitob qurilmalarining aksariyati matnni audiokitob tarzida ovoz chiqarib o‘qishi mumkin, shuning uchun quloqchin ulash ulagichi bilan jihozlanadi; ichki karnay esa kam uchraydi.

Tarixi

Asus kompaniyasining plansheti

Havolalar