Batareyadan foydalanish

Batareyalar asosan elektr ta’minoti uzilib qolganida zaxira quvvat (backup power) beradi. Uyda batareyalar odatda elektr jihozlariga ulanadi, shunda elektr o‘chib qolsa ham qurilmalar quvvat olishda davom etadi. Masalan, kommunal xizmatlar (utilities) kunning turli vaqtlarida mijozlardan turlicha tarif (rates) olishi mumkin. Batareyalardan foydalangan holda mijozlar energiya ehtiyojini boshqarishi mumkin: arzon vaqtlarida energiyani to‘plab (storing), qimmat vaqtlarida esa uni sarflaydi (discharging). Batareyalar quyosh va shamol energiyasini saqlashi va eng ko‘p kerak bo‘lgan paytda energiyani berishi mumkin. Keling, ushbu maqolada batareyalarning qo‘llanilishi va foydalanish usullarini ko‘rib chiqamiz.

Batareyalarning qo‘llanilish sohalari (Applications of Batteries)

Ko‘plab qurilmalarni ishlata oladigan kichik, ammo zarur komponentlardan biri — batareyalardir. U kundalik hayotimizdagi asosiy qismlardan biriga aylandi. Ayrim batareyalar qayta zaryadlanadi (rechargeable) va deyarli barcha sohalarda qo‘llanadi. Batareyalarning ayrim qo‘llanilish sohalari quyidagilar:

Uy (House)
Sog‘liqni nazorat qiluvchi qurilmalar (Health Instruments)
Tibbiyot (Medical)
Logistika va qurilish (Logistics and construction)
Yong‘in xavfsizligi va favqulodda holatlar (Firefighting and Emergency)
Harbiy soha (Military)

Batareyalardan foydalanish (Uses of Batteries)

Uyda batareyadan foydalanish (Battery Use in Home)

Uyda ishlatadigan bir qancha gadjetlarimiz batareyaga bog‘liq. Masalan, pultlar (remote controls) va fonarlar (torches) bir martalik (disposable) batareyalar bilan ishlaydi. Mobil telefonlar, qo‘lda ushlab o‘ynaladigan video o‘yin konsollari (handheld video game consoles), raqamli fotoapparatlar (digital cameras) va boshqa ko‘plab qurilmalar qayta zaryadlanadigan batareyalardan foydalanadi, masalan ishqoriy (alkaline) batareyalar. Noutbuklar (laptops) kabi ko‘p quvvat talab qiladigan qurilmalar esa litiy batareyalari (lithium batteries) kabi ilg‘or batareyalar bilan quvvatlanadi.

Sog‘liqni nazorat qiluvchi qurilmalarda batareyadan foydalanish (Battery Use in Health Instruments)

Turli sog‘liq qurilmalarida batareyadan foydalanishning ko‘plab yo‘llari bor. Sun’iy a’zolar (artificial limbs), insulin nasoslari (insulin pumps), eshitish apparatlari (hearing aids) va klapan (valve) faoliyatini qo‘llab-quvvatlovchi qurilmalar (valve assistance devices) batareya yordamida ishlaydigan asboblar jumlasidandir. Simobli batareyalar (mercury batteries) foto yoritish o‘lchagichlari (photographic light metres) va maishiy qurilmalardagi real vaqt soatlari (real-time clocks) kabi elektron qurilmalarda foydali hisoblanadi.

Tibbiyot sohasida batareyadan foydalanish (Battery Use in Medical Sector)

“Batareyalar tibbiyot sohasida juda keng qo‘llanadi. EKG yurak monitori (ECG heart monitor) batareyaga ulanadi, shunda uni bemor bilan birga ko‘chirish mumkin bo‘ladi va u bemorning hayotiy ko‘rsatkichlarini (vitals) doim ko‘rsatib turishi uchun har doim YOQIQ (ON) holatda bo‘ladi. Kasalxonalarda litiy-ion (lithium-ion) va nikel-kadmiy (nickel-cadmium) kabi qayta zaryadlanadigan batareyalar tez-tez ishlatiladi.”

Logistika va qurilishda batareyadan foydalanish (Battery Uses in Logistics and Construction)

Yonilg‘i yonishi (combustion) tor va yopiq ish joylarida xavfli bo‘lishi mumkin, chunki u paytda chiqindi gazlar (exhaust fumes) va uglerod(II)-oksid (carbon monoxide) hosil bo‘ladi. Shu sababli forkliftlar (forklifts) kabi uskunalarni quvvatlantirish uchun og‘ir yuklamaga mo‘ljallangan batareyalar (heavy-duty batteries) qo‘llanadi. Avtomobillarda ishlatiladigan batareyalar odatda qo‘rg‘oshin-kislotali (lead-acid) batareyalardir.

Yong‘in o‘chirish va favqulodda javob xizmatlarida batareyadan foydalanish (Battery Use in Firefighting and Emergency Response)

Favqulodda javob berishda muhim bo‘lgan radiolarda batareyalar ishlatiladi. Bu radiolarda katta zaryadni saqlash uchun yirik batareyalar talab etiladi. Batareyalar EKG qurilmalarida, chiroqlarda (flashlights), hatto metall va yong‘in detektorlarida (metal and fire detectors) ham ishlatiladi. Bu vositalar har kuni inson hayotini saqlab qoladi.

Harbiy operatsiyalarda batareyalardan foydalanish (Batteries Uses in Military Operations)

Energiya zichligi (energy density) va quvvat zichligi (power density) yuqori bo‘lgan batareyalar harbiy operatsiyalarda keng qo‘llanadi. Aloqa uchun ishlatiladigan radiolar batareyalar bilan ishlaydi. Infraqizil ko‘zoynaklar (infrared goggles) va turli dala qurilmalari (field devices) ham batareya orqali quvvatlanadi. Litiy batareyalar (lithium batteries) qurilmalarga ancha uzoq xizmat muddatini beradi, kumush oksidli batareyalar (silver oxide batteries) esa raketalar (missiles) va suvosti kemalarida (submarines) ishlatiladi.

Transport vositalarida batareyadan foydalanish (Battery Use in Vehicle)

Transportda ko‘pincha elektromobil batareyalari (electric-vehicle batteries — EVs) ishlatiladi. Elektromobillarning elektr dvigatellari (electric motors) aynan shu batareya bilan quvvatlanadi. Elektromobil batareyalari odatda qayta zaryadlanadigan bo‘ladi. Elektromobillarda ko‘pincha litiy-ion (lithium-ion) batareyalari qo‘llanadi.

Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ (Frequently Asked Questions – FAQs)

Quyosh energiyasini batareyalarda saqlash mumkinmi? (Can solar energy be stored in batteries?)

Ha, quyosh energiyasini batareyalarda saqlash mumkin.

Elektromobillarda odatda qaysi turdagi batareya ishlatiladi? (Which type of battery is usually used in electric vehicles?)

Odatda elektromobillarda litiy-ion batareyalari ishlatiladi.

Batareya nima? (What is a battery?)

Odatda batareya kerakli darajadagi kuchlanishni (voltage) hosil qilish uchun ketma-ket (series) yoki parallel (parallel) ulanishlarda joylashtirilgan bitta yoki bir nechta elementlardan (cells) iborat bo‘ladi. Batareyalarda sodir bo‘ladigan kimyoviy reaksiyalar zanjirda elektronlar oqimini (flow of electrons) yuzaga keltiradi.

Ko‘chma elektrokardiogramma (EKG) yurak monitori ishlashi uchun batareya kerakmi? (Does a portable Electrocardiogram (ECG) heart monitor need a battery to operate?)

Ha.

Batareyalarning ayrim qo‘llanilish sohalarini sanab bering? (List some applications of batteries?)

Batareyalarning qo‘llanilish sohalari:

Uy (House)
Sog‘liqni nazorat qiluvchi qurilmalar (Health Instruments)
Tibbiyot (Medical)
Logistika va qurilish (Logistics and construction)
Yong‘in xavfsizligi va favqulodda holatlar (Firefighting and Emergency)
Harbiy soha (Military)