Massiv jismning gravitatsion kuchi ta’sirida erkin tushayotgan jism boshdan kechiradigan tezlanish gravitatsiya tufayli tezlanish (acceleration due to gravity) deb ataladi va g bilan belgilanadi; u SI tizimida m/s2 birligida o‘lchanadi. g ning qiymati massiv jismning massasi va radiusiga bog‘liq bo‘lib, turli jismlarda turlicha bo‘ladi. Oydagi g qiymati doimiy (o‘zgarmas)dir.
Oydagi gravitatsiya tufayli tezlanish
Oydagi gravitatsiya tufayli tezlanish (acceleration due to gravity) yoki Oydagi g qiymati 1.625 m/s2 ga teng.
Oydagi gravitatsiya tufayli tezlanishni hisoblash
Gravitatsiya tufayli tezlanish formulasi quyidagicha beriladi:
Bu yerda,
- G — umumjahon gravitatsiya doimiysi (universal gravitational constant), G = 6.674×10-11m3kg-1s-2.
- M — massiv jismning massasi, kg birligida o‘lchanadi.
- R — massiv jismning radiusi, m birligida o‘lchanadi.
- g — gravitatsiya tufayli tezlanish, m/s2 birligida o‘lchanadi.
Oyning massasi 7.35×1022 kg.
Oyning radiusi 1.74×106 m
Qiymatlarni formulaga qo‘ysak, quyidagiga ega bo‘lamiz:
Demak, Oydagi g qiymati: g = 1.625 m/s2.
Gravitatsiya tufayli tezlanish ham tezlanish birligi (unit of acceleration)ga amal qiladi.
Umid qilamizki, siz Oydagi g qiymatini, shuningdek gravitatsiya tufayli tezlanishning formulasi, ta’rifi, hisoblanishi va SI birliklari haqida ham bilib oldingiz.
Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Gravitatsiya tufayli tezlanish uchun 9.8 m/s2 qiymati nimani anglatadi?
Gravitatsiya tufayli tezlanishning 9.8 m/s2 qiymati shuni anglatadiki, erkin tushayotgan jismning tezligi har bir sekundda 9.8 m/s ga o‘zgaradi.
Q2
Massa gravitatsiya tufayli tezlanishga ta’sir qiladimi?
Gravitatsiya tufayli tezlanish jism massasiga bog‘liq emas.
Q3
Ikki jism orasidagi tortishish kuchini hisoblash formulasi qanday?
Agar m1 va m2 — d masofa bilan ajralgan ikki massa bo‘lsa, umumjahon gravitatsiya qonuniga (universal law of gravitation) ko‘ra, ularning orasidagi tortishish kuchi:
F = Gm1m2/d2
Q4
Erkin tushish (free fall) nima?
Erkin tushish — jism faqat Yerning gravitatsiyasi ta’siri ostida harakatlanadigan holat deb ta’riflanadi. Tashqi kuch ta’sir qilayotganligi sababli, harakat tezlanishli bo‘ladi.
Q5
Oydagi g qiymati qancha?
Oydagi gravitatsiya tufayli tezlanish Yer dagi qiymatining oltidan biriga teng. U 1.625 m/s2 ga teng.
