«Elektron doska» bilan o‘zaro ishlayotgan NFC funksiyali mobil telefon
NFC (ingl.near field communication — yaqin masofali aloqa, so‘zma-so‘z yaqin maydon doirasidagi aloqa) — simsiz ma’lumot uzatish imkonini beradigan, qisqa ta’sir masofasiga ega texnologiya bo‘lib, u ma’lumot almashishni bir-biridan taxminan 10 santimetr masofada joylashgan qurilmalar o‘rtasida amalga oshiradi; 2004-yilda e’lon qilingan.
Xuddi ISO 14443 standartidagi kabi, NFCda aloqa magnit maydon induksiyasi yordamida ta’minlanadi. Bunda ikkita ramkasimon antenna bir-birining yaqin maydonida joylashib, amalda havo o‘zakli transformator hosil qiladi. Standart umumiy foydalanish uchun ochiq va litsenziya talab qilmaydigan ISM band — sanoat, ilm-fan va tibbiyot uchun ajratilgan, taxminan 13,56 MGts chastotali radiodiapazonda ishlaydi; o‘tkazish polosasi kengligi deyarli 2 MGts;
Ixcham standart antennalar bilan ishlash masofasi: taxminan 10 sm;
Ikki xil aloqa rejimi mavjud: passiv va faol. Passiv rejimda aloqani boshlovchi qurilma tashuvchi maydonni hosil qiladi, maqsadli qurilma esa mavjud maydonni modulyatsiyalash orqali javob beradi. Bu rejimda maqsadli qurilma ishlashi uchun zarur energiyani tashabbuskor hosil qilgan elektromagnit maydondan olishi mumkin. Natijada maqsadli qurilma retranslyatorga aylanadi. Faol aloqa rejimida tashabbuskor ham, maqsadli qurilma ham navbatma-navbat o‘z radiochastota maydonini hosil qilib o‘zaro ishlaydi. Qurilma ma’lumot kutayotganida o‘z radiochastota maydonini o‘chiradi. Faol rejimda ikkala qurilma ham elektrquvvat manbaiga ega bo‘lishi kerak.
Ma’lumot uzatishda NFC ikki turdagi kodlashdan foydalanadi. Agar faol qurilma ma’lumotni 106 kbaud tezlikda uzatsa, o‘zgartirilgan Miller kodi 100 foizlik modulyatsiya bilan qo‘llanadi. Boshqa barcha hollarda Manchester kodlash 10 % modulyatsiya koeffitsiyenti bilan ishlatiladi.
NFC qurilmalari bir vaqtning o‘zida ma’lumotni qabul qilish va uzatish imkoniyatiga ega. Shu tufayli ular radiochastota maydonini nazorat qilib, qabul qilingan signal uzatilgan signalga mos kelmaganda ziddiyatlarni aniqlay oladi.
Tuzilishi
NFC — 10 santimetrdan oshmaydigan masofada ishlaydigan qisqa masofali simsiz aloqa texnologiyasi. NFC 13,56 MGts chastotada ishlaydi. NFC aloqasida doimo tashabbuskor va maqsadli qurilma bo‘ladi: tashabbuskor passiv maqsadli qurilmaga ta’sir ko‘rsata oladigan radiochastota maydonini faol hosil qiladi. Ikkala qurilma ham yoqilgan bo‘lsa, ular o‘rtasida NFC aloqasi ham o‘rnatilishi mumkin.
Ixchamligi va kam energiya sarflashi tufayli NFCni kichik qurilmalarda ishlatish mumkin. Smartfonlarda antenna ko‘pincha qurilmaning orqa tomoniga, qopqoq ostiga o‘rnatiladi. Ma’lumot uzatish uchun qurilmaning aynan qaysi qismini yaqinlashtirish kerakligi foydalanuvchiga tushunarli bo‘lishi uchun chip joylashgan o‘rin ko‘pincha korpusdagi maxsus yorliq bilan belgilanadi. Bu, ayniqsa, o‘lchami katta, texnologiyaning ishlash masofasi esa kichik bo‘lgan planshetlar uchun muhim[manba212 kundan beri ko‘rsatilmagan].
NFC va Bluetooth — qisqa masofali aloqa texnologiyalari bo‘lib, 2000-yillarda mobil telefonlarga joriy etilgan. NFCning Bluetoothdan asosiy ustunligi — ulanish ancha tez o‘rnatilishidir. Bluetooth qurilmasini aniqlash uchun kelishuv amallarini bajarish o‘rniga, ikkita NFC qurilmasi o‘rtasida aloqa darhol (soniyaning o‘ndan bir qismidan kam vaqt ichida) o‘rnatiladi. Biroq Bluetooth orqali ma’lumot uzatish tezligi NFC ulanishiga qaraganda ancha yuqori. Bu esa Bluetooth orqali multimedia ma’lumotlarini (rasmlar, videolar, audiofayllar va hokazolarni) uzatish imkonini beradi.
Qo‘llanish sohalari
Ichiga NFC belgisi o‘rnatilgan TecTiles yorliqlari
2019—2020-yillarda NFC texnologiyasi asosan mobil telefonlarda va planshetlarda foydalanishga yo‘naltirilgan edi. NFCdan foydalanishning uch asosiy yo‘nalishi mavjud:
«PERCo. Dostup» ilovasi yordamida smartfon orqali shaxsni aniqlashMobil kirish nazorati — kirishni boshqarish tizimlarida NFC texnologiyali smartfonlar, kalit-kartalar va beydjlardan identifikator sifatida foydalanish mumkin.
NFC-belgi — istalgan ma’lumot joylashtirilishi mumkin bo‘lgan o‘ta yupqa chip. Belgidagi ma’lumot NFC moduli mavjud har qanday qurilmada o‘qiladi.
Implantatsiya qilinadigan mikrochip. Juda kichik o‘lchami tufayli uni istalgan sirtga joylashtirish, hatto inson terisi ostiga implantatsiya qilish mumkin.
Juftlash: Bluetooth — NFCni qo‘llab-quvvatlaydigan Bluetooth 2.1 va undan yangi versiyadagi qurilmalarni ulash uchun ularni bir-biriga yaqinlashtirib, ulanishni tasdiqlash kifoya. Qurilmani izlash va ruxsat berish jarayonlari mobil telefonlarni shunchaki «bir-biriga tekkizish» bilan almashtiriladi.
NFC uchun litsenziyalashpatenti dasturi hozirda (2018-yilda) Via Licensing Corporation tomonidan ishlab chiqilmoqda. Ushbu tashkilot quyidagi kompaniyaning mustaqil bo‘linmasidir: Dolby Laboratories.
NFC — ECMA-340 va ISO/IEC 18092 standartlari asosida standartlashtirilgan ochiq platformali texnologiya. Bu standartlar NFC qurilmalari interfeysining modulyatsiya usullari, kodlash, uzatish tezligi va radiochastota tuzilishini, shuningdek, ulanishni boshlash jarayonida ziddiyatlarni boshqarish uchun zarur bo‘lgan ishga tushirish sxemalari va shartlarini — NFCning passiv hamda faol rejimlari uchun — belgilaydi. Bundan tashqari, ular ulanishni faollashtirish protokoli va ma’lumot almashish usulini ham o‘z ichiga olgan uzatish protokolini belgilaydi. NFC uchun radiointerfeys quyidagi hujjatlarda standartlashtirilgan:
ISO/IEC 18092 / ECMA-340: Yaqin maydon aloqasi interfeysi va protokoli-1 (Near Field Communication Interface and Protocol-1, NFCIP-1)
GOST R ISO/IEC 18092-2015. Axborot texnologiyalari. Tizimlar o‘rtasida telekommunikatsiya va axborot almashish. Yaqin maydon aloqasi. Interfeys va protokol (NFCIP-1)
ISO/IEC 21481 / ECMA-352: Yaqin maydon aloqasi interfeysi va protokoli-2 (Near Field Communication Interface and Protocol-2, NFCIP-2)
NFC ilgari mavjud bo‘lgan bir qancha standartlarni, jumladan ISO 14443, ISO 15693 standartlarini birlashtiradi. Shu bois NFC bilan jihozlangan telefonlar ilgari o‘rnatilgan o‘quvchi qurilmalar infratuzilmasi bilan ishlay oladi. Ayniqsa, «kartani taqlid qilish» rejimida NFC qurilmasi mavjud o‘quvchi qurilmaga hech bo‘lmaganda noyob identifikatsiya raqamini uzatishi lozim.
Bundan tashqari, NFC Forum NDEF deb ataladigan umumiy ma’lumotlar formatini belgilagan. Bu formatdan turli ma’lumot elementlarini — istalgan MIME turidagi obyektdan tortib, juda qisqa RTD hujjatlarigacha, masalan, URL manzillargacha — saqlash va uzatish uchun foydalanish mumkin.
NDEF mazmunan MIMEga juda o‘xshaydi. U «yozuvlar» deb ataladigan tuzilmalarni ifodalovchi ixcham ikkilik format bo‘lib, har bir yozuv turli toifadagi obyektni saqlashi mumkin. Kelishuvga ko‘ra, birinchi yozuvning turi butun xabarning kontekstini belgilaydi.
NFC Forum
NFC Forum — 2004-yil 18-martda quyidagi kompaniyalar tomonidan tashkil etilgan notijorat uyushma: NXP Semiconductors, Sony va Nokia. Uning maqsadi maishiy elektronika, mobil qurilmalar va shaxsiy kompyuterlarda NFCdan foydalanishni kengaytirishdir. NFC Forum texnologiyani joriy etish va standartlashtirishni qo‘llab-quvvatlab, turli qurilmalar hamda xizmatlarning o‘zaro mos ishlashini ta’minlashga intiladi. 2007-yil sentabrda NFC Forumning 130 dan ortiq a’zosi bor edi.
2010-yil oktabrda xalqaro NFC Forum tashkilotiga i-Free kompaniyasi qo‘shilib, shu tariqa NFC Forumga a’zo bo‘lgan ilk Rossiya kompaniyasiga aylandi. i-Free amalga oshirgan NFC loyihalari orasida NFC yechimlari uchun tajriba hududini yaratish ham bor. Bu loyiha Sankt-Peterburgda muvaffaqiyatli sinovdan o‘tkazildi.
2011-yil martda Google NFC Forumga asosiy a’zo (Principal Member) maqomida qo‘shildi. Bu NFC Forumdagi mavqe jihatidan ikkinchi eng yuqori a’zolik darajasidir. U kompaniyaga ishlab chiqarayotgan uskunalarining tijorat sirlarini oshkor qilmasdan, o‘z laboratoriyalarida NFC Forum standartlariga muvofiqligini tekshirish imkonini beradi.
GSMA
GSM Association (GSMA) — dunyoning 218 mamlakatidagi 700 ta mobil aloqa operatori manfaatlarini ifodalovchi xalqaro tarmoq uyushmasi.
Uyushma ikkita tashabbusni ilgari surgan:
Mobile NFC tashabbusi: jami global mobil aloqa bozorining 40 % qismini tashkil etuvchi, NFCni qo‘llab-quvvatlaydigan va ushbu texnologiya uchun ilovalar ishlab chiqishda hamkorlik qiladigan o‘n to‘rtta mobil aloqa operatori. Ular: Bouygues Télécom, China Mobile, AT&T, KPN, Mobilkom Austria, Orange, SFR, SK Telecom, Telefonica Móviles España, Telenor, TeliaSonera, Telecom Italia Mobile (TIM), Vodafone va 3 (telekommunikatsiya kompaniyasi).
13-fevral kuni, 2007 -yilda ular mobil aloqa operatorlarining NFC ekotizimiga bo‘lgan qarashlarini ifodalash maqsadida NFC texnik tavsifini e’lon qildilar.
Pay-Buy-Mobile tashabbusi mobil qurilmalarni to‘lov va kontaktsiz tizimlar bilan bog‘lash uchun Near Field Communications (NFC) texnologiyasidan foydalanishga umumjahon yondashuvini ishlab chiqishni maqsad qiladi. Hozirga qadar[qachon?] ushbu tashabbusga 30 ta mobil aloqa operatori qo‘shilgan.
StoLPaN
StoLPaN («NFC yordamida ombor logistikasi va to‘lov», Store Logistics and Payment with NFC) — Yevropakonsorsiumi bo‘lib, u Yevropa komissiyasi va Axborot jamiyati texnologiyalari dasturi (Information Society Technologies) tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi. StoLPaN yangi turdagi mahalliy simsiz interfeyslar, NFC va mobil aloqa o‘rtasidagi muvofiqlikni ta’minlash maqsadida ushbu texnologiyalarning hali foydalanilmagan imkoniyatlarini o‘rganadi.
Boshqa standartlar
NFC bilan bog‘liq boshqa standartlarga quyidagilar kiradi:
ETSI / SCP (smart-karta platformasi) — SIM-karta bilan NFC mikrosxemalari to‘plami o‘rtasidagi aloqani o‘rnatish uchun.
Single Wire Protocol — ETSI tomonidan ishlab chiqilgan, SIM-karta va NFCning fizik sath mikrosxemasi o‘rtasidagi ma’lumot almashish protokoli standarti.
GlobalPlatform[ingl.] — himoyalangan mikrosxemaning ko‘p ilovali arxitekturasini belgilash uchun.
EMVCo — EMV to‘lov ilovalariga taalluqli standartlar uchun.
Xavfsizlik jihatlari
Eksployt yordamida hujum
2012-yil 19—20-sentabrda bo‘lib o‘tgan EuSecWest xavfsizlik konferensiyasida MWR Labs kompaniyasi mobil qurilmalardagi NFC texnologiyasining zaifligini ko‘rsatuvchi eksploytni (0day) taqdim etdi. Xavfsizlik mutaxassislari NFC ulanishi orqali zararli faylni yuborib, uni qabul qilgan qurilmani to‘liq nazoratga olishga muvaffaq bo‘lishdi. Natijada «jabrlanuvchi»ning maxfiy ma’lumotlari va mablag‘lari xavf ostida qoldi. Bunday nazoratni qo‘lga kiritishning oldini olish uchun qurilma ishlab chiquvchilari NFC orqali olingan ma’lumotlarning faolligini cheklaydigan o‘zgartirishlar kiritishi kerak.
NFC aloqasining masofasi bir necha santimetr bilan cheklangan bo‘lsa-da, NFCning o‘zi ulanish xavfsizligini kafolatlamaydi. 2006-yilda avstriyalik mutaxassislar hujumlarning turli mumkin bo‘lgan turlarini tavsiflaganlar[aniqlashtirish kerak].
Yashirin tinglash
Ma’lumotlar simsiz uzatilganda radiochastota signalini antennalar yordamida tutib olish mumkin. Hujumchi signalni qaysi masofadan tinglay olishi ko‘plab omillarga bog‘liq, ammo odatda bu masofa bir necha metrdan oshmaydi. Tinglash imkoniyatiga aloqa rejimi ham katta ta’sir ko‘rsatadi. O‘z quvvat manbaiga ega bo‘lmagan, juda kuchsiz radiosignal hosil qiluvchi qurilmani tinglash quvvat manbaiga ega qurilmaga qaraganda ancha qiyin.
NFC standarti o‘z-o‘zidan yashirin tinglashdan himoya qilmaydi. Dastlabki loyihaga ko‘ra, ma’lumotlarni himoyalash uchun NFC protokollar to‘plamining yuqori qatlamlarida kriptografik algoritmlardan foydalanish kerak.
Ma’lumotlarni o‘zgartirish
Ma’lumotlarni ishdan chiqarish radioelektron kurash vositalari, ya’ni RFID signalini bostiruvchi qurilmalar yordamida nisbatan oson amalga oshiriladi. Bunday hujumning oldini olishning usuli yo‘q, biroq uning yagona oqibati aloqa o‘rnatishning imkonsiz bo‘lib qolishidir.
Hujumchi qurilmaning xabar ichidagi ma’lumotlarni ruxsatsiz o‘zgartirishi amalda qiyin, chunki qabul qiluvchi qurilmadagi induksiyalangan signalning amplitudasi va faza siljishini oldindan aytib bo‘lmaydi. RFID qabul qilgichi tashuvchi signal amplitudasi va fazasidagi keskin o‘zgarishlarga sezgir.
Retranslyatsiya hujumi (Relay attack)
NFC qurilmalari odatda ISO 14443 funksiyalarini ham qo‘llab-quvvatlagani sababli, tavsiflangan retranslyatsiya hujumini NFCga qarshi ham amalga oshirish mumkin. Buning uchun tajovuzkor o‘quvchi qurilmaning so‘rovini jabrlanuvchiga yuborishi va undan kelgan javobni real vaqt rejimida boshqa o‘quvchi qurilmaga uzatishi kerak. Maqsad — tajovuzkor o‘zini jabrlanuvchining smart-kartasi egasidek ko‘rsatishidir.