Kam energiya sarflaydigan Bluetooth simsiz texnologiyasi (ingl. Bluetooth Low Energy, Bluetooth LE, BLE, shuningdek Bluetooth Smart nomi bilan ham tanilgan) — 2009-yil dekabrda chiqarilgan asosiy spetsifikatsiyaning bir versiyasi bo‘lib, unda belgilangan simsiz texnologiya — Bluetooth (tarkibiga kiritilgan Bluetooth 4.0), uning eng muhim afzalligi — energiya sarfining eng yuqori, o‘rtacha va kutish rejimidagi ko‘rsatkichlari juda pastligidir.
Kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasidan foydalanadigan qurilmalar oldingi avlod Bluetooth qurilmalariga qaraganda kamroq energiya sarflaydi. Ko‘p hollarda bunday qurilmalar bitta kichik tanga shaklidagi batareyada qayta quvvatlanmasdan bir yildan ortiq ishlashi mumkin. Shunday qilib, masalan, uzluksiz ishlaydigan kichik datchiklardan (masalan, harorat datchigi, elektron narx yorliqlari,…) va mobil telefon yoki cho‘ntak shaxsiy kompyuteri (PDA) kabi boshqa qurilmalar bilan aloqa qiluvchi vositalardan) foydalanish mumkin.
Bluetooth spetsifikatsiyasining ushbu yangi versiyasi keng turdagi ilovalarni qo‘llab-quvvatlash imkonini beradi hamda sog‘liqni saqlash, jismoniy tarbiya va sport, xavfsizlik tizimlari hamda uy ko‘ngilochar qurilmalarida qulay foydalanish uchun yakuniy qurilma o‘lchamini kichraytiradi.
Tarixi
12-iyun 2007-yil kuni Bluetooth SIG quyidagini e’lon qildi: Wibree Bluetooth spetsifikatsiyasining bir qismiga aylanadi va Bluetooth’ning juda kam energiya sarflaydigan texnologiyasi (ULP Bluetooth) sifatida joriy etiladi. Natijada ZigBee texnologiyasidan foydalanadigan sxemalardagiga qiyoslanadigan darajada kam energiya sarflaydigan va akkumulyator quvvatida ancha uzoq ishlaydigan simsiz texnologiya yaratilishi kerak edi.ZigBee.
20-aprel 2009-yil kuni Bluetooth SIG kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasini qo‘shimcha protokol steki sifatida taqdim etdi. U Bluetooth’ning boshqa mavjud protokol steklari bilan to‘liq mos edi. Avvalgi nomlar, masalan, Wibree va ULP Bluetooth (Ultra Low Power) o‘rniga kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasining qabul qilingan nomi (Bluetooth low energy).
17-dekabr 2009-yil kuni Bluetooth SIG kam energiya sarflaydigan Bluetooth simsiz texnologiyasi Bluetooth asosiy spetsifikatsiyasining 4.0-versiyasidagi muhim xususiyat sifatida qabul qilinganini e’lon qildi.
Kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasini asosiy spetsifikatsiyaga integratsiya qilish 2010-yil boshida yakunlandi. Ushbu texnologiya qo‘llangan birinchi qurilma iPhone 4S bo‘lib, u 2011-yil oktabrda chiqarilgan. Boshqa ishlab chiqaruvchilar 2012-yilda Bluetooth Smart Ready qurilmalarini taqdim etdilar.
Konfiguratsiyalar
Kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasi kamroq energiya sarflagan holda uzoq muddatli aloqani ta’minlaydi hamda datchiklar kabi kichik qurilmalarni mobil qurilmalar bilan shaxsiy tarmoqlar (PAN) doirasida bog‘laydi.
Bluetooth 4.0 (va undan keyingi versiyalar) spetsifikatsiyasi amalda ikkita simsiz texnologiyani belgilaydi: BR/EDR (standartning birinchi versiyasidan boshlab rivojlanib kelayotgan klassik Bluetooth) va BLE (Bluetooth Low Energy — kam energiya sarflaydigan Bluetooth).
BLE qo‘llangan qurilmalar quyidagi ikki turdan biri bo‘lishi mumkin: ikki rejimli BR/EDR/BLE (Bluetooth Smart Ready deb ataladi) — klassik Bluetooth qurilmalariga mos keladi; yoki bir rejimli BLE (Bluetooth Smart).
Bluetooth qurilmasining asosiy qismlari quyidagilardan iborat:
- Ilova (ingl. application) — oxirgi foydalanuvchi uchun foydali bo‘lgan ishlash mantiqini amalga oshiradi;
- Yetakchi qurilma, xost (ingl. host) — Bluetooth protokol stekining yuqori darajalarini taqdim etadi;
- Kontroller (ingl. controller) — Bluetooth’ning quyi darajalariga javob beradi.
Tijoriy mahsulotlarda odatda quyidagi apparat yechimlaridan biri qo‘llanadi:
- SoC — ilova, xost va kontrollerni bitta chipda birlashtirgan tizim. U datchiklar kabi ixcham va arzon qurilmalarda qo‘llanadi;
- Ikki chipli yechim: bunda ilova va xost kontrollerga UART, USB, SDIO va shu kabi interfeyslar orqali HCI protokoli. Bunday konfiguratsiya, masalan, mobil qurilmalarda qo‘llanishi mumkin;
- Ikki chipli yechim: bunda ilova aloqa qurilmasiga (xost va kontrollerga) xususiy protokol orqali ulanadi.
Bluetooth LE protokol steki

Ilova darajasi — protokol stekining eng yuqori darajasidir.
Xost darajasi quyidagi darajalarni o‘z ichiga oladi:
- GAP (Generic Access Profile) — umumiy foydalanish profili,
- GATT (Generic Attribute Profile) — umumiy atributlar profili,
- L2CAP (Logical Link Control and Adaptation Protocol) — mantiqiy kanalni boshqarish va moslashtirish protokoli,
- ATT (Attribute Protocol) — atributlar protokoli,
- SM (Security Manager) — xavfsizlik menejeri,
- HCI (Host Controller Interface) — xost-kontroller interfeysi, xost tomonidagi qismi,
Xost kontroller bilan HCI protokoli orqali bog‘langan. Kontroller darajasi quyidagi qatlamlarni o‘z ichiga oladi:
- HCI — kontroller tomonidagi xost-kontroller interfeysi,
- LL (Link Layer) — kanal darajasi,
- PHY — fizik daraja.
Shuningdek qarang: Bluetooth protokol steki.
Profillar
Bluetooth standarti protokol va profil tushunchalarini aniq farqlaydi. Protokollar spetsifikatsiyaning ajralmas qismi bo‘lib, Bluetooth protokol stekining alohida darajalaridagi “gorizontal” qismlarni tashkil etadi. Profillar esa funksionallikning “vertikal” kesimlaridir. Ular majburiy bo‘lishi mumkin (Generic Access Profile yoki GAP, Generic Attribute Profile yoki GATT), shuningdek, muayyan qurilmaga xos bo‘lishi mumkin (masalan, Find Me Profile, Proximity Profile). Ishlab chiqaruvchilar o‘z profillarini ham belgilashlari mumkin. Masalan, iBeacon va Apple Notification Center Service xizmatining egasi — Apple.
Texnik ma’lumotlar
| Texnik spetsifikatsiya | Klassik Bluetooth | Kam energiya sarflaydigan Bluetooth |
|---|---|---|
| Radiochastota | 2.4 ГГц | |
| Masofa | 100 м | <100 м |
| Havo orqali ma’lumot uzatish tezligi | 1-3 Мб/с | 1 Мб/с |
| O‘tkazish qobiliyati | 0.7-2.1 Mb/s | 0.27 Mb/s |
| Tobe qurilmalar | 7 | Oldindan belgilanmagan; amalga oshirilishiga bog‘liq |
| Xavfsizlik | 64/128 bit va foydalanuvchi belgilaydigan ilova darajasi | 128 bitli AES Counter Mode CBC-MAC rejimi va foydalanuvchi belgilaydigan ilova darajasi bilan |
| Ishonchlilik | Chastotani adaptiv tarzda tez almashtirish, FEC, tezkor ACK | Chastotani adaptiv tarzda tez almashtirish, kechiktirilgan tasdiqlash (Lazy Acknowledgement), 24 bitli ortiqcha siklik kod (CRC), xabar yaxlitligini 32 bitli tekshirish |
| Kechikish (ulanmagan holatdan) | Odatda 100 мс | 6 мс |
| Ma’lumot uzatishning eng kam umumiy vaqti (batareya holatiga bog‘liq) | 100 мс | 3 мс |
| Davlat tomonidan tartibga solish | Butun dunyo bo‘ylab | |
| Sertifikatlash organi | Bluetooth SIG | |
| Ovoz uzatish | Ha | Yo‘q |
| Tarmoq topologiyasi | Scatternet[ingl.] | |
| Quvvat sarfi | Boshlang‘ich qiymat sifatida 1 Vt | 0,01 Vt dan 0,5 Vt gacha (foydalanish turiga qarab) |
| Maksimal iste’mol toki | <30 mA | <15 mA |
| Xizmatlarni aniqlash | Ha | |
| Konfiguratsiyani aniqlash | Ha | |
| Foydalanish sohalari | Mobil telefonlar, o‘yinlar, quloqchinlar, stereo audio oqimlari, avtomobillar, kompyuterlar va h.k. | Mobil telefonlar, o‘yinlar, kompyuterlar, soatlar, sport va jismoniy tarbiya, sog‘liqni saqlash, avtomobillar, maishiy elektronika, avtomatlashtirish, sanoat va h.k. |
Foydalanish sohalari
Kam energiya sarflaydigan Bluetooth asosiy Bluetooth simsiz texnologiyasi spetsifikatsiyasining kengaytmasi bo‘lib, unga yangi funksional imkoniyatlar qo‘shadi hamda masofadan boshqarish, tibbiy monitoring, sport datchiklari va boshqa qurilmalar uchun ilovalar yaratish imkonini beradi. Kam energiya sarflaydigan Bluetooth mavjud qo‘llanish sohalarini takomillashtirish, texnologiyaning qo‘llanish doirasi va funksional imkoniyatlarini kengaytirish imkonini beradi.
Mos chiplar qo‘l soatlari, simsiz klaviaturalar, o‘yin kontrollerlari va qabul qiluvchi (xost) qurilmalarga, masalan, mobil telefonlar, shaxsiy raqamli yordamchilar (PDA) va shaxsiy kompyuterlarga ulanadigan tana datchiklari kabi mahsulotlarga integratsiya qilinishi mumkin.
Audio:
Dasturiy ta’minot yangilanishlari
Mavjud qurilmalar uchun mos ilovalarni dasturiy ta’minotni yangilash orqali kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasidan foydalanishga moslashtirish mumkin. Bu mavjud Bluetooth dasturiy ta’minotiga kam energiya sarflaydigan Bluetooth qurilmalaridan ma’lumot olish imkonini beradi. Biroq, dupleks rejimida aloqa qilish imkoniyati an’anaviy Bluetooth texnologiyasining muayyan chastota taqsimoti sxemalari bilan cheklangan. Mobil telefonlar, shaxsiy raqamli yordamchilar (PDA) va shaxsiy kompyuterlar (PC) kabi keng tarqalgan qurilmalar murakkab vazifalarni bajaruvchi qabul qiluvchi qurilmalar sifatida kam energiya sarflaydigan Bluetooth qurilmalaridan uzatilgan ma’lumotlarni qabul qilishi mumkin.
Shu sababli, kam energiya sarflaydigan Bluetooth IEEE 802.15 standartiga muvofiq istalgan shaxsiy tarmoqni (WPAN) murakkab vazifalarni bajaruvchi boshqa qurilmalar bilan aloqada bo‘lgan oddiy qurilmalar bilan bog‘lashi, shuningdek, ma’lumotlarni boshqa tarmoq obyektlariga uzatish uchun shlyuz vazifasini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Ba’zan atrof-muhitga tarqalgan nurlanish energiyasini yoki harakat energiyasini “yig‘ib olish” mumkin. Bunday energiya yig‘ish (energy harvesting) tizimlari juda kam energiya sarflaydigan Bluetooth qurilmalarini quvvatlantirishi mumkin. Bu “aqlli chang” (smart dust) deb ataladigan, juda kichik, mustaqil va tarmoqda manzillanadigan datchiklarga o‘xshash yechimlarga olib keladi. Bunday datchiklar atrof-muhit haqida yaxlit tasavvur berish uchun keng hududga tarqaladi, energiyasi tugamaydi va ishonchli bo‘ladi.
Standartlashtirish
Aloqa uchun patentlangan yechimlar bozorida kam energiya sarflaydigan Bluetooth texnologiyasi quyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi:
- keng tarqalgan sanoat protokollari standarti (Bluetooth SIG)
- ma’lumot uzatish bo‘yicha xalqaro sanoat standarti (IEEE 802.15.1)
- mikrosxemaga integratsiya tufayli arzon narx
- yangilanishlar orqali mavjud Bluetooth qurilmalari bilan moslik
Apparat platformalari
Bir nechta ishlab chiqaruvchilar Bluetooth LE periferik qurilmalari uchun chiplar ishlab chiqaradi. Masalan, Nordic Semiconductor kompaniyasi (nRF51 va nRF52 turkumidagi mikrosxemalar), Texas Instruments kompaniyasi (chipdagi tizim (system-on-chip): CC2541). Bundan tashqari, ishlab chiqaruvchilar radiochastota yechimlarini mustaqil ishlab chiqish o‘rniga, tegishli va ancha qimmat sertifikatlashdan o‘tgan tayyor modullarni sotib olishlari mumkin. 2014-yil boshida Laird BL600, Bluegiga BLE112/BLE113 modullari, shuningdek, RFDuino (Arduino).
platformasi uchun) mavjud edi. Quyida nRF51 turkumidagi chipdagi tizimning xususiyatlari misol tariqasida keltirilgan:
- ARM (arxitekturasi) Cortex-M0 protsessori, takt chastotasi 16 МГц
- 128 dan 256 Кб gacha flesh-xotira, uning taxminan 90 Кб hajmini Bluetooth LE steki egallaydi
- 16 Кб SRAM xotirasi, shundan 8 Кб qismini ilova ishlatishi mumkin, qolgan qismidan esa stek foydalanadi
Adabiyotlar
- Kevin Taunsend; Karles Kufi; Akiba; Robert Devidson. Bluetooth Low Energy texnologiyasidan foydalanishni boshlash. — O'Reilly Media, Inc., 2014. — 180 b. — ISBN 978-1-4919-4951-1.
Havolalar
- ↑ PressReleasesDetail. Дата обращения: 22 февраля 2010. Архивировано из оригинала 20 декабря 2009 года.
- 1 2 3 Bluetooth SIG Retrieved 2009-02-17. http://www.bluetooth.com/Bluetooth/Products/More_about_emBluetoothem_low_energy_technology.htm Архивная копия от 30 августа 2009 на Wayback Machine
- ↑ Bluetooth Core Specification Download Page. Дата обращения: 22 февраля 2010. Архивировано из оригинала 17 января 2008 года.
- 1 2 3 4 Townsend, Cufí, Davidson, 2014, Configurations.
- ↑ Townsend, Cufí, Davidson, 2014, Host Controller Interface (HCI).
- 1 2 Townsend, Cufí, Davidson, 2014, Chapter 2. Protocol Basics.
- ↑ Townsend, Cufí, Davidson, 2014, Protocols versus Profiles.
- ↑ На пороге новой эры беспроводных наушников: скоро появится самое крупное за последние годы обновление Bluetooth Архивная копия от 12 июля 2022 на Wayback Machine // Ferra.ru, 12 июня 2022
- 1 2 Townsend, Cufí, Davidson, 2014, 5. Hardware platforms.