| Shahar | |||||
| Luksor | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| arab. الأقصر | |||||
| | |||||
|
|||||
| 25°41′49″ sh. k. 32°38′32″ sh. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Tarixi va geografiyasi | |||||
| Maydoni | 416 km² | ||||
| Markazining balandligi | 89 ± 0 m | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholi soni |
|
||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +20 95 | ||||
| Pochta indeksi | 85511 | ||||
|
|
|||||
| luxor.gov.eg (arab.) | |||||
Luksór (arab. الأقصر, Al-Uqsur; misr arab lahjasida الاقصر, Loʔṣor; mahalliy talaffuzda Logṣor; qadimda — Fiva) — shahar bo‘lib, Yuqori Misr hududida, Nilning sharqiy sohilida joylashgan. U shu nomdagi muhofazaning ma’muriy markazi. Aholisi — taxminan 422 ming kishi (2021).
Luksor Misrning eng qadimiy shaharlaridan biridir. Yangi podsholik davrida bu yerda Misr poytaxti va fir’avnlarning qarorgohi bo‘lgan. Hozirgi Luksor mamlakatning eng yirik sayyohlik markazlaridan biri sifatida mashhur. Bu yerdagi qadimgi Misr me’morchiligi yodgorliklari orasida YUNESKOning Butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan obidalar ham bor.
Tarixi
Qadimda misrliklar shaharni «Uaset» deb atashgan. Yunonlar esa uni «yuz darvozali Fiva» deb nomlashgan. Hozirgi shahar qadimgi Fiva (O‘rta va Yangi podsholik davrlarida Qadimgi Misr poytaxti bo‘lgan shahar) o‘rnida joylashgan. Shu sababli u «dunyodagi eng katta ochiq osmon ostidagi muzey» sifatida shuhrat qozongan.
Luksor shartli ravishda ikki qismga: «Tiriklar shahri» va «O‘liklar shahri»ga bo‘linadi. Birinchisi Nilning o‘ng sohilidagi turar joy hududidir. Mahalliy mehmonxonalar shu yerda joylashgan bo‘lib, ularning aksariyati temiryo‘l vokzali bilan Luksor ibodatxonasi oralig‘ida qurilgan. O‘ng sohilning asosiy diqqatga sazovor joylari — Luksor ibodatxonasi va Sfinkslar xiyoboni, Amon-Ra ibodatxonasi joylashgan Karnak majmuasidir. «O‘liklar shahri» Nilning narigi sohilida joylashgan. Bu yerda bir nechta aholi manzillari va mashhur Fiva nekropoli mavjud bo‘lib, uning tarkibiga Shohlar vodiysi (KV), Malikalar vodiysi (QV), shuningdek, Medinet-Abu, malika Xatshepsutning dafn ibodatxonasi, Rameseum, Memnon kolosslari va Zodagonlar vodiysining boshqa nekropollari kiradi. Arxeologlarning barcha yangi topilmalari Luksor qadimiy yodgorliklar muzeyida namoyish etiladi (muzey 1975-yilda ochilgan).
Luksor qadimgi Fiva o‘rnida vujudga kelgan. Fiva O‘rta podsholik davrining oxiridan boshlab va mamlakat eng qudratli bo‘lgan butun davr mobaynida (miloddan avvalgi XVI—XI asrlarda) Misr poytaxti bo‘lgan. Bu yerda asosiy diniy markazlar va dafn majmualari joylashgan, jumladan, Karnak va Luksordagi ibodatxonalar, shuningdek, fir’avnlar maqbaralari joylashgan Shohlar vodiysi va Malikalar vodiysi.
Markaziy hokimiyat zaiflashib, Liviya sulolalari bostirib kirgach (miloddan avvalgi X—VIII asrlar), shaharning siyosiy ahamiyati pasaydi. Biroq uning diniy va madaniy ta’siri yana ko‘p asrlar davomida saqlanib qoldi.
17-noyabr 1997-yilda shahar yaqinidagi Xatshepsut ibodatxonasida «Luksor qirg‘ini» deb ataluvchi voqea — terrorchilik hujumi yuz berdi. Bu hujumda ommaviy qotillik oqibatida 62 nafar xorijlik sayyoh va mahalliy xodim halok bo‘ldi, 26 kishi yaralandi. Hujumni Misrda ilgari faoliyat yuritgan islomchi terrorchi «Al-Jamoa al-Islomiya» («Islom jamoasi») guruhi a’zolari sodir etgan.
26-fevral 2013-yilda havo shari halokati sodir bo‘ldi: shar yonib ketishi natijasida 19 nafar sayyoh halok bo‘ldi.
Diqqatga sazovor joylari
Luksor shahri va uning atrofida Misrning eng yirik arxeologik majmuasi joylashgan. Asosiy yodgorliklar:
- Karnak ibodatxonasi.
- Luksor ibodatxonasi (miloddan avvalgi XIV asr), u Amon xudosi sharafiga fir’avn Amenxotep III.
- hukmronligi davrida qurilgan. Luksor ibodatxonasiga olib boruvchi ikki kilometrlik Sfinkslar xiyoboni.
- Luksor ibodatxonasining kirish qismidagi ikki granit obeliskdan biri (ibodatxonaga yuzlanib qaralganda o‘ngdagisi) bugun Konkord maydonida, Parij shahrida joylashgan. Bu sovg‘a Fransiyaga 1830-yillarning boshlarida Misr noibi tomonidan fransuz fuqarosi Misr iyerogliflarini.
- o‘qishga muvaffaq bo‘lgani uchun taqdim etilgan. Memnon kolosslari — Amenxotep III davriga oid ulkan haykallar.
- Luksor ibodatxonasi ichida Ramzes II haykallari yonida kichik oq masjid bor. Unda Abu-l-Haggagning jasadi qoldiqlari saqlanadi. Uni xotirlash kuni katta yurish ishtirokchilari bu qoldiqlarni shahar bo‘ylab muqaddas qayiqda olib yurishadi; qadimgi misrliklar ham Amonning muqaddas qayig‘ini shu tariqa olib yurganlar.
- Sayr qilishga mo‘ljallangan Nil sohilida 1886-yilda Viktoriya uslubida qurilgan Winter Palace («Qishki saroy») mehmonxonasi joylashgan.
- Chap sohildagi Mevalar oroli — sayyohlar ko‘plab kichik kemalarda sayohat qiladigan maskan.
- Shahar atrofida — Fiva nekropoli joylashgan «O‘liklar shahri». Unga Shohlar vodiysi (XVIII—XX sulolalar fir’avnlari nekropoli, jumladan, Tutanxamon), Malikalar va zodagonlar vodiylari, shuningdek, mashhur Xatshepsut ibodatxonasi, Memnon kolosslari va boshqa yodgorliklar kiradi.
Hozirgi davr
Bugungi kunda Luksor Misrning yirik sayyohlik markazidir. Shahar har yili yuz minglab sayyohlarni qabul qiladi. Ular ibodatxonalar va maqbaralarni tomosha qilishadi hamda Nil bo‘ylab kruiz sayohatlarida qatnashishadi. Bu yerda 2012-yildan buyon Luksor xalqaro kinofestivali o‘tkazib kelinmoqda.
Iqtisodiyoti
Iqtisodiyotining asosiy tarmoqlari:
- turizm (mehmonxonalar, restoranlar, transport, gidlar),
- qishloq xo‘jaligi (shakarqamish, banan, sitrus mevalar yetishtirish),
- daryo transporti va savdo.
Transporti
- Luksor xalqaro aeroporti.
- Qohira — Asvon temiryo‘l liniyasidagi vokzal (Afrikadagi ilk temiryo‘llardan biri).
- Nil daryosidagi port (yuk tashish va kruiz qatnovlari).
- Luksor — Asvon avtomobil yo‘li.
Iqlimi
Luksor iqlimi tropik cho‘l iqlimidir. U deyarli butun Misr iqlimiga o‘xshaydi, ammo shahar dengizdan uzoqda joylashgani uchun bu yerda sutkalik harorat o‘zgarishi boshqa shaharlardagiga qaraganda kattaroq. Qishda harorat yengil sovuq darajasigacha tushishi, yozda esa soyada +50 °C ga yetishi mumkin.
| Ko‘rsatkich \ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq eng yuqori harorat, °C | 33,0 | 37,2 | 43,0 | 46,2 | 50,0 | 48,2 | 49,2 | 46,8 | 46,0 | 43,8 | 39,6 | 35,0 | 50,0 |
| O‘rtacha eng yuqori harorat, °C | 22,9 | 24,9 | 29,4 | 35,2 | 38,9 | 41,2 | 41,3 | 40,9 | 39,2 | 35,2 | 29,0 | 24,3 | 33,5 |
| O‘rtacha harorat, °C | 14,4 | 16,2 | 20,6 | 26,1 | 30,3 | 32,5 | 33,2 | 32,7 | 30,6 | 26,6 | 20,3 | 15,6 | 24,9 |
| O‘rtacha eng past harorat, °C | 6,5 | 7,7 | 11,8 | 16,8 | 21,1 | 23,6 | 24,7 | 24,4 | 22,3 | 18,4 | 12,3 | 7,9 | 16,5 |
| Mutlaq eng past harorat, °C | −1,2 | −0,8 | 1,4 | 6,1 | 12,2 | 15,6 | 17,8 | 18,0 | 15,0 | 10,0 | 2,7 | 0,0 | −1,2 |
| Yog‘in miqdori (me’yor), mm | 0,1 | 0,1 | 0,3 | 0,1 | 0,3 | 0,0 | 0,0 | 0,01 | 0,3 | 1,2 | 0,2 | 0,04 | 2,65 |
| Manba: World Climate | |||||||||||||
Aholisi
Aholining aksariyati arablar bo‘lib, shaharda oz miqdorda qibtiylar ham yashaydi. Rasmiy til — arab tili.
| 1966 | 1986 | 1996 | 2006 | 2018 | 2021 | 2023 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 40 000 | ↗126 160 | ↗153 758 | ↗202 232 | ↗250 704 | ↗268 640 | ↗284 952 |
Fotogalereya
- Pilonlar va obelisk — Luksor ibodatxonasi kirishida
- Nil daryosida quyosh botishi, felukalar
- Nil daryosidan ko‘rinadigan shahar va Luksor ibodatxonasi
- Luksordagi Nil daryosi sohilbo‘yi
- Luksor ibodatxonasi ichidagi Abu-l-Haggag masjidi
- Karnak ibodatxonasi. Qo‘chqorboshli sfinkslarning kichik xiyoboni
- Karnak ibodatxonasi. Kariatidalar zali
- Ko‘cha bozori
- Turar joy mavzesidagi ko‘cha
- Yangi sayilgoh sohilbo‘yi
- Luksor xalqaro aeroporti
- Luksor temiryo‘l vokzali
- Yirik mehmonxonalar hududida turgan daryo kruiz kemalari

Adabiyotlar
- Gusterin P. V. Arab Sharqi shaharlari. — M.: Sharq—G‘arb, 2007. — 352 b. — (Ensiklopedik ma’lumotnoma). — 2000 nusxa. — ISBN 978-5-478-00729-4.
Havolalar
- luxor.gov.eg (arab.) — Luksorning rasmiy sayti
- Luksor va butun Misr fotogalereyasi (rus.)
- Luksordagi Amon ibodatxonasi haqida (rus.)
- Luksorning diqqatga sazovor joylari (rus.)
- WikiMAPIA xaritasida Luksor
- Qadimgi Fiva va uning nekropoli — YUNESKOning Butunjahon merosi obyekti