| Shahar | |||||
| Al-Giza | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| arab. مدينة الجيزة qibtiycha Ϯⲡⲉⲣⲥⲏⲥ, Ⲅⲓⲍⲁ | |||||
| | |||||
|
|||||
| 29°59′13″ sh. k. 31°12′43″ shq. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Muhofaza | Al-Giza | ||||
| Tarix va geografiya | |||||
| Asos solingan | 642 | ||||
| Maydoni |
|
||||
| Markazining balandligi | 30 ± 1 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+2:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi |
|
||||
| Rasmiy til | arab tili | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +20 2 | ||||
| Pochta indeksi | 3759914 | ||||
|
|
|||||
| giza.gov.eg (arab.) | |||||
Al-Giza (arab. مدينة الجيزة [el ˈgiːze], Misr arabchasida: [elˈgiːzæ]; qibtiycha Ⲅⲓⲍⲁ [ˈgiːza], Ϯⲡⲉⲣⲥⲓⲥ [tiˈpeːrsis], so‘nggi qibtiycha/bohayriy lahjasida Dibarsis) — shahar bo‘lib, Misr Arab Respublikasi hududida, Yuqori Misrda, Nilning chap sohilida joylashgan. Bu yerdan Qohira — Asvon temir yo‘li o‘tadi; shahar Qohiraning janubi-g‘arbiy chekkasida joylashgan.
Muhofazaning ma’muriy markazi — Al-Giza. Aholisi — 4 458 135 kishi (2023); aholi soni bo‘yicha Misrning uchinchi yirik shahri.
Nomi
Shaharning qibtiycha nomi — Tipersis (qibtiycha Ϯⲡⲉⲣⲥⲓⲥ va uning boshqa shakli qibtiycha Ϯⲡⲉⲣⲥⲓⲥ Ⲛⲃⲁⲃⲩⲗⲟⲛ — Tipersis Bobilga oid), ya’ni «forslarga oid» yoki «forslar» deb tarjima qilinadigan bu nom Sosoniylar tomonidan Misrning bosib olinishi bilan bog‘liq. O‘sha davrda hozirgi Giza va Misr Bobili hududida qal’alar qurilgan. Bundan tashqari, Yevtiy qal’aga Artakserks Ox asos solgani haqidagi afsonani, Abu Solih esa shaxsi aniqlanmagan fors podshohi Xush (ehtimol, Sosoniylar noibi) Qasr ash-Shamga asos solingan davrda ushbu qal’ani barpo etganini hikoya qiladi.
Vizantiya davrida Gizaning janubida Filaki (yunon. Φυλακή) yoki Tirso (qibtiycha Ⲧⲉⲣⲥⲱ) deb atalgan qishloq joylashgan edi (ikkala nom ham «qorovul», «qo‘riqlash posti» degan ma’noni anglatadi). Hozir bu Tirsa (arab. ترسا) bo‘lib, uni Giza-Tipersis bilan adashtirmaslik kerak[manbada ko‘rsatilmagan].
Arabcha Al-Jiza (Misr arabchasida Al-Giza) nomining kelib chiqishi aniq emas. Arab tilida kam uchraydigan, noodatiy (ehtimol, oromiy tilidan olingan) «chekka, yon» va hatto «sahifa» ma’nolarini anglatuvchi o‘zak mavjud. Al-Maqriziy bu nom aynan shu o‘zakdan kelib chiqqan deb hisoblagan. Everett-Xit esa uning qadimgi misrcha r-gs-ḥr «balandlik (piramidalar) yonida iborasidan kelib chiqqanini taxmin qilgan. Peyest esa nomning eroniy kelib chiqishini o‘rta forscha. diz «qal’a, istehkom so‘zi bilan bog‘laydi. Forslar piramidalarni nomlash uchun boshqa munosib atama topa olmagani sababli shu so‘zni ishlatgan.
Tarixi

Giza qadimiy qabriston bo‘lib, u shimoliy nekropol (qabriston) sifatida Memfis shahriga xizmat qilgan. IV sulola davrida buyuk piramidalar qurilgach, Giza mashhur bo‘lgan. Bu yerda dastlabki uch sulola fir’avnlarining ham qabrlari mavjud. Al-Giza yaqinidagi Liviya cho‘li hududida ulug‘vor piramida-maqbaralar majmuasi saqlanib qolgan. U fir’avnlar — Xeops (Xufu), Xefren (Xafra) va Mikerin (Menkaura) qabrlari majmuasi bo‘lib, miloddan avvalgi III ming yillikning birinchi yarmida qurilgan va ellinistik adabiyotlarda «dunyoning yetti mo‘jizasi» qatoriga kiritilgan. Ularning yaqinida Buyuk Sfinks va Quyosh qayig‘i muzeyi joylashgan. Sobiq noib saroyi zallarida Misr qadimiy yodgorliklari muzeyi joylashgan.
Milodiy 969-yilda Javhar boshchiligidagi arab qo‘shini Misrga bostirib kirib, Abbosiylar qo‘shinini Giza yaqinidagi jangda qat’iy mag‘lub etgan.
XX asr oxiriga kelib Giza Qohira bilan tutashib ketgan va Qohira aglomeratsiyasining g‘arbiy (Nilning chap sohilidagi) qismiga aylangan. Bu yerda elchixonalarning aksariyati, jumladan Rossiya elchixonasi ham joylashgan. Shuningdek, Qohira universiteti binolari ham shu yerda joylashgan. 1999-yilda Gizagacha Qohira metrosining 2-yo‘nalishi uzaytirildi.
Birodarlashgan shaharlar
Rinkebyu, Shvetsiya[3702 kundan beri manba ko‘rsatilmagan]
Los-Anjeles, AQSH (21-noyabr, 1989-yildan boshlab)
Istanbul, Turkiya (8-noyabr, 2012-yildan boshlab)
Aholisi
| 1947 | 1966 | 1976 | 1983 | 1986 | 1996 | 2006 | 2018 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 69 000 | ↗571 200 | ↗1 200 000 | ↗1 500 000 | ↗1 883 189 | ↗2 521 197 | ↗3 021 542 | ↗4 212 750 | ↗4 367 343 |
| 2023 | ||||||||
| ↗4 458 135 |
Adabiyotlar
- Gusterin P. V. Arab Sharqi shaharlari. — Moskva: Vostok—Zapad, 2007. — 352 bet — (Ensiklopedik ma’lumotnoma). — 2000 nusxa — ISBN 978-5-478-00729-4.