LED (yorug‘lik chiqaruvchi diodlar — Light Emitting Diodes)ning asosiy qo‘llanilishi buyumlar va hatto joylarni yoritishdan iborat. Ularning ixcham o‘lchami, energiyani kam sarflashi, uzoq xizmat muddati hamda turli qo‘llanilishlarda moslashuvchanligi sababli LEDning amaliy qo‘llanilishi deyarli hamma joyda uchraydi.
LEDlarning qo‘llanish sohalari va ishlatilishi quyidagilarda ko‘rinadi:
- Televizor (TV) orqa yoritgichi (backlighting)
- Smartfon orqa yoritgichi (backlighting)
- LED displeylar
- Avtomobil yoritgichi (automotive lighting)
- Yoritishning ravshanligini pasaytirib-boshqarish (dimming)
LEDlarning qo‘llanishi va funksiyalari u ishlatiladigan joyga bog‘liq. Quyida ayrim misollar keltiriladi:
TV orqa yoritgichida ishlatiladigan LEDlar
Televizorning orqa yoritgichi elektr quvvatini eng ko‘p iste’mol qiladigan asosiy manbalardan biridir. LEDlardan foydalanish quvvat sarfini samarali kamaytirishi mumkin. Televizor chetlarida LEDdan foydalanish xarajatni kamaytiruvchi tanlov bo‘lishi mumkin. LEDlarni displey ortiga bevosita joylashtirish esa yaxshiroq kontrast beradi. TV orqa yoritgichi masalasida LEDlar CFL (kompakt lyuminessent lampa — compact fluorescent lamp) va LCD (suyuqlik kristalli displey — liquid crystal display)larning o‘rnini egallagan.
Smartfon orqa yoritgichida qo‘llanilishi
LEDlardan foydalanish smartfonning orqa yoritgich dizaynini yanada yupqaroq va arzonroq qilishga yordam berishi mumkin. LEDlarning narxi smartfon displeyining o‘lchamiga qarab farq qilishi mumkin. Ular chiqish kuchlanishi pastroq bo‘lgani uchun batareya ishlash muddatini uzaytiradi.
Displeylarda LEDdan foydalanish
Bugungi kunda LED displey panellari keng tarqalgan bo‘lib, ombor belgilarida (storage signs), reklama bannerlarida (billboards), yo‘l belgilarida (road signs) va shu kabilarda ochiq havoda ishlatiladi. Bir nechta tilda signal yoki ma’lumot uzatuvchi ko‘p tilli belgilar (sign boards)da ko‘proq LEDlardan foydalanish quvvat sarfining kam bo‘lishi jihatidan foydali bo‘ladi.
Avtomobillarda qo‘llanilishi
Avtomobil sanoatida LEDlardan foydalanish tobora ortib bormoqda. LEDlar yordamida energiya tejaladi va ko‘rinish (visibility) yanada ravshan bo‘ladi. Ular avtomobilning orqa qismi va “rear” (orqa tomoni)da keng qo‘llanib, qulaylikni oshiradi. LED yoritgichi yo‘lning istalgan qismida yoqilgan (ON), o‘chirilgan (OFF) yoki xiralashtirilgan (dimmed) holatlarda ham ko‘rinishni yaxshilagani uchun piyodalar va haydovchilar xavfsizligini oshirishi mumkin.
Yoritishni dimmerlashda (ravshanlikni pasaytirishda) ishlatiladigan LEDlar
LEDlarning ayrim qo‘llanishlariga yoritish ravshanligini pasaytirib-boshqarish (dimming) kiradi; bu energiya sarfini kamaytirishga yordam beradi.
Bu dimmerlash funksiyasi maishiy qurilmalarda (Appliances) ham qo‘llanadi va u ikki turga bo‘linadi.
Global dimmerlash (Global Dimming) — barcha LEDlar bir vaqtda xiralashtiriladi.
Lokal dimmerlash (Local Dimming) — LEDlar mustaqil ravishda (alohida-alohida) xiralashtiriladi.
LEDlarning ayrim qo‘llanishlari shular. Batafsilroq bilishni istasangiz, BYJU’S The Learning App ilovasini yuklab oling.
Tez-tez so‘raladigan savollar – FAQ
Q1
Yarimo‘tkazgich (semiconductor) deganda nima tushuniladi?
Yarimo‘tkazgich (semiconductor) — elektr o‘tkazuvchanligi izolyator (insulator) va o‘tkazgich (conductor) orasida bo‘lgan materialdir. Yarimo‘tkazgichlar tranzistorlar (transistors), integral sxemalar (integrated circuits) va diodlar (diodes) kabi turli xil elektron qurilmalarni ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.
Q2
Diod (diode) nima?
Diod (diode) — zaryadlar (tok — current) oqimini faqat bitta yo‘nalishda o‘tkazishga imkon beradigan elektr qurilmadir. Diod uchburchak belgisi va uning bitta uchidan o‘tgan bitta chiziq bilan ifodalanadi.
Q3
LEDning to‘liq nomi nima?
LEDning to‘liq nomi — yorug‘lik chiqaruvchi diod (Light-emitting diode).
Q4
LEDlarning keng tarqalgan qo‘llanilishi qaysilar?
LEDlar TV orqa yoritgichida, smartfon orqa yoritgichida, LED displeylarda, avtomobil yoritgichida va hokazolarda qo‘llaniladi.
Q5
LED displeylarga bir nechta misol keltiring.
Hozirgi kunda LED displey panellari juda keng tarqalgan. Ular ombor belgilarida (storage signs), yo‘l belgilarida (road signs), reklama bannerlarida (billboards) va boshqalarda ishlatiladi.
