Kyuri harorati

Modda Tc (K)
MnOFe2O3 573
Y3Fe5O12 560
Cu2MnIn 500
CrO2 386
MnAs 318
Gd 292
Au2MnAl 200
Dy 88
EuO 69
CrBr3 37
EuS 16,5
GdCl3 2,2
Modda Tc (K)
Co 1388
Fe 1043
Fe2B 1015
FeOFe2O3 858
NiOFe2O3 858
CuOFe2O3 728
MgOFe2O3 713
MnBi 630
Cu2MnAl 630
Ni 627
MnSb 587
MnB 578

Kyuri nuqtasi, ya’ni Kyuri harorati, — bu fazaviy o‘tishning ikkinchi turiga mansub bo‘lgan haroratdir. U moddaning simmetriya xususiyatlari sakrashsimon tarzda o‘zgarishi bilan bog‘liq (masalan, magnit xususiyatlarining — ferromagnitlarda, elektr xususiyatlarining — segnetoelektriklarda, kristall-kimyoviy xususiyatlarining esa tartiblangan qotishmalarda o‘zgarishi). Bu nom P. Kyuri nomi bilan atalgan.

T harorati Kyuri nuqtasi Q dan past bo‘lganda, ferromagnitlar o‘z-o‘zidan (spontan) magnitlanganlikka va muayyan magnit-kristallografik simmetriyaga ega bo‘ladi. Kyuri nuqtasida (T=Q) ferromagnitdagi atomlarning issiqlik harakati intensivligi uning o‘z-o‘zidan yuzaga kelgan magnitlanganligini («magnit tartib») yo‘q qilish va simmetriyani o‘zgartirish uchun yetarli bo‘ladi. Natijada ferromagnit paramagnitga aylanadi. Xuddi shuningdek, antiferromagnitlarda T=Q bo‘lganda (bu holat antiferromagnit Kyuri nuqtasi yoki Neel nuqtasi deb ataladi) ularning magnit tuzilishiga xos bo‘lgan tartib (magnit qism panjaralari) buziladi va antiferromagnitlar paramagnitga aylanadi.

Segnetoelektriklarda va antisegnetoelektriklarda T=Q bo‘lganda, atomlarning issiqlik harakati elementar yacheykalardagi elektr dipollarining o‘z-o‘zidan tartibli yo‘nalishini nolga tenglashtiradi; elementar yacheykalar kristall panjarasining tarkibiy qismlaridir. Tartiblangan qotishmalarda Kyuri nuqtasida (qotishmalarda u yana Kurnakov nuqtasi deb ham ataladi) qotishma tarkibiy qismlari atomlari (ionlari) joylashuvidagi uzoq masofali tartib darajasi nolga teng bo‘ladi.

Shunday qilib, barcha ikkinchi turdagi fazaviy o‘tishlarda (Kyuri nuqtasi kabi) T=Q bo‘lganda, modda tarkibida atomlarga xos bo‘lgan «tartib»ning u yoki bu turi (magnit yoki elektr momentlarining tartibli yo‘nalishi, qotishmalarda atomlarning kristall panjara tugunlari bo‘ylab taqsimlanishidagi uzoq masofali tartib va hokazo) yo‘qoladi. Kyuri nuqtasi yaqinida moddaning ko‘plab fizik xususiyatlarida o‘ziga xos o‘zgarishlar yuz beradi (masalan, issiqlik sig‘imi, magnit qabulchanlik va boshqa ko‘rsatkichlarda); ular T=Q da eng yuqori qiymatga yetadi. Bu qiymatlar odatda fazaviy o‘tish haroratini aniq belgilash uchun ishlatiladi.

Turli moddalar va materiallar uchun Kyuri haroratining son qiymatlari maxsus ma’lumotnomalarda keltiriladi.

Kyuri nuqtasi va bosim

Materiallarning Kyuri nuqtasi bosim o‘zgarganda siljiydi. Bosim ortishi tufayli kristall tuzilmaning hajmi kamayadi. Bosim bevosita zarrachalarning kinetik energiyasiga ta’sir qiladi, ularning harakatini kuchaytiradi. Bu esa tebranishlarni keltirib chiqarib, magnit momentlarining tartibli joylashuvini buzadi; bu jarayon harorat oshishiga o‘xshaydi.

Bosim, shuningdek, holatlar zichligiga ham ta’sir qiladi. Bu holda holatlar zichligi kamayadi va erkin elektronlar sonining kamayishiga olib keladi. Buning sababi magnit momentlar soni elektronlarning spinlariga bog‘liq ekanidir.

Adabiyotlar

  • Bose, S. K.; Kudrnovský, J.; Drchal, V.; Turek, I. Murakkab Geysler qotishmalarida Kyuri harorati va solishtirma elektr qarshiligining bosimga bog‘liqligi (ingliz tilida) // Physical Review B : jurnal. — 2011. — 1-noyabr (84-jild, 17-son). — doi:10.1103/PhysRevB.84.174422.

Havolalar