Kilovatt-soat (kVt⋅soat) — tizimdan tashqari energiya o‘lchov birligi bo‘lib, asosan elektr energiyasi iste’molini (elektr energiyasi hisoblagichlari yordamida) maishiy turmushda, xalq xo‘jaligida, shuningdek, ishlab chiqarilgan elektr energiyasi miqdorini o‘lchash uchun elektr energetikasi sohasida qo‘llanadi.
Ta’rif
1 kilovatt-soat — elektr qurilma iste’mol qiladigan (yoki ishlab chiqaradigan) energiya miqdori bo‘lib, bunda qurilmaning quvvati 1 kilovatt va ishlash vaqti 1 soat bo‘ladi.
1 кВт⋅ч = 10³ Вт × 3600 с = 3,6 МДж.
Misol:
Elektr plitasi 2 kVt quvvat bilan 15 daqiqa ishlaganda elektr tarmog‘idan 2 кВт × 0,25 ч = 0,5 кВт⋅ч miqdoridagi elektr energiyasini iste’mol qiladi va uni issiqlikka aylantiradi.
To‘g‘ri yozilish shakli — «kVt⋅soat» (quvvatning vaqtga ko‘paytmasi) yoki «kilovatt-soat».
Ishlab chiqarilgan yoki iste’mol qilingan elektr energiyasi miqdori haqida gapirilganda «kilovatt-soat» o‘rniga «kilovatt» atamasini ishlatish rasmiy jihatdan noto‘g‘ri, chunki quvvat energiya bilan bir xil fizik kattalik emas. Mexanik kattaliklarga qiyoslasak, «kVt» va «kVt⋅soat» o‘lchov birliklari orasidagi farqni quyidagi ikki tushuncha o‘rtasidagi farqqa o‘xshatish mumkin: tezlik va masofa.
«kVt/soat» (soatiga kilovatt) shaklidagi noto‘g‘ri yozuv OAV maqolalari va hisobotlarida, hatto ba’zan rasmiy hujjatlarda ham uchraydi. «kVt/soat» birligining fizik ma’nosi quvvatning o‘zgarish tezligidir: «qurilma iste’mol qilayotgan yoki ishlab chiqarayotgan elektr quvvati 1 soat ichida necha kilovattga o‘zgaradi». Mexanik kattaliklarga qiyoslaganda, «kVt⋅soat» va «kVt/soat» o‘rtasidagi farqni quyidagi kattaliklar orasidagi farqqa o‘xshatish mumkin: masofa va tezlanish. Bunday parametr amaliy ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin — masalan, elektr stansiyasining yuklama o‘zgarishlariga qanchalik tez moslasha olishini tavsiflaydi. Ammo u ta’rifiga ko‘ra energiya miqdorining o‘lchov birligi bo‘la olmaydi.
Boshqa energiya o‘lchov birliklariga o‘tkazish
- Energiya o‘lchov birliklarini o‘tkazish jadvali
| joul | vatt-soat | elektron-volt | kaloriya | |
|---|---|---|---|---|
| 1 кг⋅(м/с)² = 1 Вт⋅с | 1 | 2,78⋅10−4 | 6,241⋅1018 | 0,239 |
| 1 кВт⋅ч | 3,6⋅106 | 1000 | 2,247⋅1025 | 8,60⋅105 |
| 1 эВ | 1.6⋅10−19 | 4,45⋅10−23 | 1 | 3,827⋅10−20 |
| 1 кал | 4,1868 | 1,163⋅10−3 | 2,613⋅1019 | 1 |
Boshqa nisbatlar:
- 1 МВт⋅ч (megavatt-soat) = 1 ming кВт⋅ч = 859,8452 Мкал = 0,86 Гкал = 3,6 ГДж
- 1 ккал = 1,163 Вт⋅ч
Karrali birliklar:
- 1 ГВт⋅ч (gigavatt-soat) = 1 ming МВт⋅ч = 1 mln. кВт⋅ч
- 1 ТВт⋅ч (teravatt-soat) = 1 ming ГВт⋅ч = 1 mln. МВт⋅ч = 1 mlrd. кВт⋅ч
Adabiyotlar
- GOST 8.417-2002. «O‘lchashlar birliligini ta’minlash davlat tizimi. Kattaliklar birliklari». — Moskva: Standartinform, 2002. — B. 12–13. — 39 b.
- Orir J. Fizika: to‘liq kurs = Jey Orirning «Fizika» asari, Kornell universiteti / Yu. G. Rudoy va A. V. Berkov tomonidan ingliz tilidan tarjima qilingan va ilmiy tahrir qilingan. — 2-nashr. — Moskva: «KDU» nashriyoti, 2010. — B. 100. — 752 b. — ISBN 978-5-98227-366-6.
Havolalar
- § 09-g. Elektr tokining ishi Arxiv nusxasi 12-avgust 2018-yildagi Wayback Machine // I. V. Krivchenko. 7-sinf uchun fizika darsligi
- Elektr energiyasi qanday o‘lchanadi? Vatt, megavatt, kilovatt-soat va boshqa birliklar haqida Arxiv nusxasi 12-avgust 2018-yildagi Wayback Machine (ingl.).
