
G immunoglobulinlari (IgG) — antitanalar sinfi. IgG inson qon plazmasidagi antitanalarning taxminan 75 % ini tashkil etadi. Qon plazmasida va inson organizmining qon oqimida IgG eng ko‘p uchraydigan antitanadir. IgG plazmatik B-hujayralar tomonidan ishlab chiqariladi, IgG ning har bir molekulasida ikkita bog‘lanish joyi mavjud bo‘lib, ular antigenni bog‘laydi.
Tuzilishi
IgG antitanalari massasi taxminan 150 kDa bo‘lgan, to‘rtta polipeptid zanjirdan tashkil topgan yirik molekulalardir. Har bir IgG molekulasida ikkita bir xil og‘ir zanjir (γ turiga mansub, har birining massasi taxminan 50 kDa) va ikkita yengil zanjir (har birining massasi taxminan 25 kDa) bo‘ladi. Ikkita og‘ir zanjir o‘zaro hamda yengil zanjirlar bilan disulfid bog‘lar orqali bog‘langan. Hosil bo‘lgan tetramer ikkita bir xil yarmidan iborat bo‘lib, ular birgalikda Y shaklidagi tuzilmani hosil qiladi. Y shaklining har bir yuqori uchida bittadan bog‘lanish joyi mavjud; ular antigen bilan bog‘lanadi va o‘zgaruvchan tuzilishga ega. Y shaklidagi tuzilmaning «poyasi» doimiy bo‘lib, Fc deb belgilanadi va yuqori darajada konservativ N-glikozillanish joylarini o‘z ichiga oladi. Fc qismiga birikkan N-glikanlar tarkibida fukoza ko‘p bo‘lib, ular murakkab tuzilmalarni hosil qiladi. Ushbu glikanlarning ayrimlarida N-atsetilglukozamin va α-2,6 bog‘langan sial kislota qoldiqlari.
Vazifalari
Antitanalar gumoral immunitetning asosiy qismini tashkil etadi. IgG — qon va hujayralararo suyuqlikdagi antitanalarning asosiy turi bo‘lib, butun organizm bo‘ylab infeksiyalarga qarshi kurashishda ishtirok etadi. U turli patogenlar: viruslar, bakteriyalar, zamburug‘lar bilan bog‘lanadi. IgG ning patogenlarga bog‘lanishi ularni harakatsizlantiradi va bir-biriga yopishtiradi (agglutinatsiya). Patogen yuzasining IgG molekulalari bilan qoplanishi (opsonizatsiya) fagotsitlarga uni tanib olish, yutish va yo‘q qilish imkonini beradi. Bundan tashqari, IgG komplement tizimining klassik yo‘lini faollashtiradi. Bu jarayonda patogenni yo‘q qiluvchi oqsillar hosil bo‘ladi. IgG molekulalari toksinlarni ham bog‘lay oladi va ularni neytrallaydi. Bu jarayon orqali toksinlar zararsizlantiriladi. Ushbu antitana turi antitanaga bog‘liq hujayraviy sitotoksiklikda(inglizcha) (ingl. antibody-dependent cellular cytotoxicity, ADCC) hamda antitanalar vositasidagi hujayra ichki proteolizida(inglizcha) ishtirok etadi. Ikkinchi jarayon TRIM21 bilan bog‘lanish orqali sodir bo‘ladi (bu retseptor inson hujayralarida IgG ga eng yuqori affinitetga ega). Natijada bu jarayonlar tufayli virionlar parchalanishi uchun proteasomalarga sitozol orqali yo‘naltiriladi. IgG, shuningdek, o‘ta sezuvchanlik reaksiyalarining II va III turlari bilan bog‘liq. IgG antitanalar sinfining almashishi natijasida hosil bo‘ladi, shu sababli u asosan ikkilamchi immun javobda qatnashadi. IgG ning sekretsiyasi monomer shaklida sodir bo‘ladi va u to‘qimalarga oson kirib boradi. IgG maxsus retseptorlar yordamida yo‘ldoshdan o‘ta oladigan yagona antitana turi bo‘lib, homilani ona qornida (in utero) himoya qiladi. IgA antitanalari ona suti tarkibiga kiradi. Yo‘ldosh orqali homilaga o‘tgan IgG qoldiqlari IgA bilan birga chaqaloqning o‘z immun tizimi ishga tushguniga qadar uning gumoral immunitetini ta’minlaydi. IgG ning yuqori ulushi og‘iz sutida, ayniqsa sigir og‘iz sutida uchraydi. Hayotining dastlabki olti oyida chaqaloq, mohiyatan, onasining immunitetidan foydalanadi va onadan o‘tgan antitanalar parchalanguniga qadar ona duch kelgan patogenlardan himoyalanadi. IgG allergik reaksiyalarning rivojlanishida ishtirok etadi hamda anafilaktik reaksiyalarning oldini olishi mumkin. Buning uchun u antigenlar bilan IgE dan oldin bog‘lanadi; IgE esa semiz hujayralarga birikkan bo‘ladi. Shunday qilib, organizmga oz miqdorda antigen kirganda IgG tizimli anafilaksiyani to‘sadi, ammo ko‘p miqdorda antigen ta’sirida yuzaga keladigan anafilaktik reaksiyalarda ham ishtirok etadi.
Kichik sinflari
Insonda IgG ning to‘rtta kichik sinfi ajratiladi (IgG1, IgG2, IgG3 va IgG4). Ular qon plazmasidagi miqdorining ko‘pligiga qarab raqamlangan (IgG1 — eng ko‘p uchraydigani).
| Nomi | Foizi | Yo‘ldoshdan o‘tadimi | Komplementni faollashtirish | Fagotsitoz qiluvchi hujayralardagi Fc retseptori bilan bog‘lanish | Yarim parchalanish davri |
| IgG1 | 66 % | ha (1,47)* | kuchi bo‘yicha ikkinchi | yuqori affinitet | 21 kun |
| IgG2 | 23 % | yo‘q (0,8)* | kuchi bo‘yicha uchinchi | juda past affinitet | 21 kun |
| IgG3 | 7 % | ha (1,17)* | eng kuchli | yuqori affinitet | 7 kun |
| IgG4 | 4 % | ha (1,15)* | yo‘q | o‘rtacha affinitet | 21 kun |
| * kindik qoni va ona qonidagi konsentratsiyalar nisbati | |||||
IgG ning turli kichik sinflari qarama-qarshi xususiyatlarga ega: ayrimlari komplement tizimini faollashtiradi, boshqalari esa yo‘q; ayrimlari Fc retseptoriga yuqori affinitetga ega, boshqalari esa ega emas. Har qanday antigenga immun javob to‘rtta kichik sinf antitanalarining hosil bo‘lishiga olib kelgani sababli, IgG kichik sinflarining faoliyati bir-biri bilan qanday muvofiqlashishi uzoq vaqt noma’lum bo‘lib kelgan. 2013 yilda taklif etilgan modelga ko‘ra, immun javobning dastlabki bosqichlarida IgG3 va IgE ishlab chiqariladi va IgG3 antigenlarga qarshi IgM vositasidagi javobga qo‘shiladi. Keyin IgG1 va IgG2 hosil bo‘ladi. IgG kichik sinflarining o‘zaro nisbati keyingi yallig‘lanish javobining kuchini belgilaydi. Nihoyat, antigen hali ham yo‘q qilinmagan bo‘lsa, IgG4 kichik sinfiga mansub antitanalar hosil bo‘ladi. Ular fagotsitoz qiluvchi hujayralarning faolligini susaytirib, yallig‘lanish kuchini kamaytiradi.
IgG ning kichik sinflari komplementni turlicha faollashtirishi donor to‘qimalariga qarshi ayrim antitanalarning zararliligini tushuntirishi mumkin, ayniqsa a’zolar transplantatsiyasida.
Diagnostikadagi ahamiyati
Qon plazmasidagi IgG miqdorini o‘lchash tashxis qo‘yishda, masalan, autoimmun gepatit kabi holatlarda foydali bo‘lishi mumkin. Klinik amaliyotda qondagi IgG darajasi immun tizimining muayyan patogenga qarshi faollashganini ko‘rsatuvchi belgi hisoblanadi.[manba 1885 kundan beri ko‘rsatilmagan] IgG konsentratsiyasiga qarab insonning qizamiq, epidemik parotit, qizilcha, B gepatiti, suvchechak va boshqa yuqumli kasalliklarga qarshi immunitetini baholash mumkin. Biroq IgG darajasidan allergiyaga tashxis qo‘yishda foydalanilmaydi.