Hujayraviy immunitet (ingl. Cell-mediated immunity) — shunday immun javobi turi bo‘lib, unda antitanalar ham, komplement tizimi ham ishtirok etmaydi. Hujayraviy immunitet jarayonida makrofaglar, tabiiy killer hujayralar, antigenga xos sitotoksik T-limfotsitlar faollashadi, shuningdek, antigenga javoban quyidagi moddalar ajralib chiqadi: sitokinlar.
Immun tizimi tarixan ikkita qismdan iborat deb ta’riflangan: gumoral immunitet tizimi va hujayraviy immunitet tizimi. Gumoral immunitetda himoya vazifasini qon plazmasidagi molekulalar bajaradi, hujayra tarkibiy qismlari emas. Hujayraviy immunitetda esa himoya vazifasi aynan immun tizimi hujayralari bilan bog‘liq. Differensiatsiya klasteri CD4 ga ega limfotsitlar, ya’ni T-xelperlar turli patogenlardan himoya qiladi.
Hujayraviy immunitet tizimi himoya vazifasini quyidagi yo‘llar bilan bajaradi:
- antigenga xos sitotoksik T-limfotsitlarni faollashtirish orqali; bu apoptozning somatik hujayralarda yuzaga kelishiga sabab bo‘lishi mumkin. Bu hujayralar yuzasida begona antigenlarning epitoplari namoyon bo‘ladi. Ularga, masalan, virus bilan zararlangan, tarkibida bakteriyalar bo‘lgan hujayralar va o‘smalarga xos antigenlarni namoyon qiladigan hujayralar kiradi;
- makrofaglarni va tabiiy killer hujayralarni faollashtirish orqali hujayra ichidagi patogenlarni yo‘q qilish;
- adaptiv va tug‘ma immun javobda ishtirok etadigan immun tizimining boshqa hujayralariga ta’sir ko‘rsatuvchi sitokinlar ajralishini rag‘batlantirish orqali.
Hujayraviy immunitet asosan fagotsitlar ichida yashay oladigan mikroorganizmlarga, shuningdek, boshqa hujayralarni zararlaydigan mikroorganizmlarga qarshi qaratilgan. Hujayraviy immunitet tizimi ayniqsa viruslar bilan zararlangan hujayralarga qarshi samarali bo‘lib, zamburug‘lar, sodda organizmlar, hujayra ichidagi bakteriyalar va o‘sma hujayralaridan himoyalanishda ham ishtirok etadi. Hujayraviy immunitet tizimi to‘qimalarning rad etilishida ham muhim rol o‘ynaydi.
