| Google Chrome | |
|---|---|
| | |
| | |
| Turi | brauzer va mulkiy dasturiy ta’minot |
| Ishlab chiquvchi | |
| Dasturlash tili | C++ |
| Interfeys | GTK va Cocoa |
| Dvigatellar | Blink, V8 va WebKit |
| Operatsion tizimlar | Windows, Linux va macOS |
| Chiqarilgan sana | 2-sentabr 2008 |
| Apparat platformalari | IA-32, x86-64 va ARM |
| Eng so‘nggi versiya | |
| Beta-versiya | |
| Sinov versiyasi | |
| Repozitoriy | github.com/googlechrome |
| Litsenziya | bepul dasturiy ta’minot |
| Veb-sayt | google.com/chrome/ (inglizcha) |
Google Chrome (Xalqaro fonetik alifbo [ɡuːɡl krəum], MWCD[inglizcha] /ˈgü-gəl ˈkrōm/, chrome ingliz tilidan — «xrom») — brauzer, uni Google kompaniyasi erkin Chromium brauzeri va Blink dvigateli asosida ishlab chiqadi (2013-yil apreliga qadar WebKit ishlatilgan). Ilk ommaviy beta-versiya dastlab Windows uchun 2-sentabr 2008-yilda, ilk barqaror versiya esa 11-dekabr 2008-yilda chiqarildi. StatCounter ma’lumotlariga ko‘ra, 2024-yil iyul oyida Chrome’ning bozor ulushi ▲65,69 %.
Tarixi
Google bosh ijrochi direktori Erik Shmidt olti yil davomida alohida brauzer yaratish g‘oyasini qo‘llab-quvvatlamagan. Uning ta’kidlashicha, «Google kichik kompaniya edi» va u «mashaqqatli brauzerlar urushlari»da qatnashishni istamagan. Kompaniya asoschilari Sergey Brin va Larri Peyj bir nechta Mozilla Firefox dasturchisini ishga olib, Chrome’ning namoyish versiyasini yaratgach, Shmidt: «U shunchalik yaxshi ediki, meni fikrimni o‘zgartirishga majbur qildi», degan.
2-sentabr 2008-yilda Google o‘zining Google Chrome brauzeri chiqarilganini e’lon qildi. Dastlab brauzerning beta-versiyasi faqat Windows operatsion tizimi uchun chiqarildi va atigi 43 tildagi mahalliylashtirilgan variant mavjud edi. Chiqarilganidan keyingi dastlabki bir necha soat ichida Google’ga turli xatolar haqida bir necha yuzta xabar yuborildi[faktning ahamiyati?]. Keyinchalik (9-dekabr 2009-yilda) beta-versiyalar va dasturchilar uchun mo‘ljallangan versiyalar Linux hamda macOS tizimlari uchun ham paydo bo‘ldi. O‘sha paytda bu ikki tizim uchun yig‘ilgan versiyalar Windows beta-versiyalari bilan bir xil imkoniyatlarga ega emas edi (masalan, xatcho‘plarni sinxronlash mavjud emasdi). Biroq 5.0.* tarmog‘i paydo bo‘lgach, barcha operatsion tizimlar uchun versiyalarning funksional imkoniyatlari tenglashdi.
Chrome tez orada bozorning qariyb 1 foizini egalladi. Dastlabki keskin o‘sishdan keyin foydalanuvchilar ulushi 0,73 foizgacha kamaydi (2008-yil oktabrda). So‘ng ko‘rsatkich yana o‘sa boshladi va 2008-yil dekabrda Chrome yana 1 foizlik chegaradan oshdi.
2011-yilda Google Chrome 11 versiyasida avvalgi hajmli logotip o‘rniga yangi, yassi logotip taqdim etildi. U Chromium ning yangi logotipiga o‘xshash, ammo rangli edi. Google dizayneri Stiv Rurning so‘zlariga ko‘ra, «Biz bu tuyg‘ularni yaxshiroq aks ettirish uchun Chrome logotipini yangiladik. Oddiy belgi Chrome ruhini — internetni hamma uchun tezroq, yengilroq va soddaroq qilish g‘oyasini ifodalaydi».
Google Chrome 43 chiqarilishi bilan Android 4.0 Ice Cream Sandwich qo‘llab-quvvatlanmay qo‘ydi. Google Chrome 72 bilan Android 4.1-4.3 Jelly Bean, Google Chrome 83 bilan Android 4.4 KitKat, Google Chrome 96 bilan Android 5.0-5.1 Lollipop, Google Chrome 107 bilan Android 6.0 Marshmallow, Google Chrome 120 bilan Android 7.0-7.1 Nougat, Google Chrome 139 bilan esa Android 8.0-8.1 Oreo va Android 9 Pie qo‘llab-quvvatlanishi to‘xtatildi.
Rivojlanishi
Chrome ishlab chiquvchilar jamoasi brauzerda WebKit dvigatelidan foydalanishga qaror qildi. Buni ularga Android jamoasi tavsiya etgan edi. Boshqa ko‘plab brauzerlar singari Chrome ham chiqarilishidan oldin kompaniya ichida sinovdan o‘tkazilgan.
Google Chrome’ning birinchi versiyasi Acid1 va Acid2 sinovlaridan to‘liq o‘tgan, lekin Acid3 sinovidan o‘ta olmagan (faqat 79/100 ta sinov). 4.0-versiyadan boshlab Chrome barcha sinovlardan o‘tadi.
Bozor ulushi
2024-yil iyul oyida brauzer umumiy bozorning 65,69 foizini egallagan (manba: StatCounter), bunda kompyuter va mobil qurilmalar bozori birgalikda hisoblangan (eng yaqin raqibi — Apple Safari 17,98 foiz bilan, uchinchi o‘rinda esa 5,23 foiz bilan Edge). Rossiyada brauzer bozorining 50,52 foizi Chrome’ga to‘g‘ri kelgan (keyingi o‘rinlarda mahalliy «Yandex Brauzer» (22,84 foiz), Safari (10,37 foiz), Opera (7,14 foiz), Edge (4,03 foiz), oltinchi o‘rinda esa Firefox (3,44 foiz) joylashgan).
Maxfiylik
Brauzer foydalanuvchilar maxfiyligini yetarli darajada himoya qilmagani uchun bir necha bor tanqid qilingan.
Google Chrome foydalanuvchilari haqidagi ma’lumotlarni kompaniya serverlariga yuboradi. Statistika va foydalanuvchi ma’lumotlarini to‘plash bilan bog‘liq ayrim sozlamalarni o‘chirib bo‘lmaydi.
Bir sharhda Washington Post nashri sharhlovchisi Jeffri A. Fauler odatiy bir haftalik internetdan foydalanish vaqtida Chrome minglab cookie fayllarini saqlashiga imkon berishini aniqlagan. Fauler qayd etishicha, foydalanuvchilarga maxfiylikni boshqarish vositalari taklif etilishiga qaramay, Google o‘z biznes modeli sababli foydalanuvchi ma’lumotlarini to‘plash va ularni kuzatish orqali mos reklamalarni ko‘rsatishdan eng katta moliyaviy manfaat oladi.
Xususiyatlari

«Google mobil qurilmalar ishlab chiqaruvchilariga [ilovalar do‘koni] Google Play’ni taqdim etganda, Android qurilmalarida va ularning asosiy (birinchi) ekranida Google qidiruv tizimini sukut bo‘yicha o‘rnatishni talab qila olmaydi».
Bitta yetkazib beruvchiga bog‘lanib qolish
Erkin Chromium asosida «bloblar (blobs)»ni qo‘shish yo‘li bilan yaratilgan mulkiy Google Chrome foydalanuvchilarni bitta yetkazib beruvchiga bog‘lab qo‘yishga qaratilgan. Bunga mulkiy GMS[inglizcha].
xizmatlarini majburan o‘rnatish orqali erishiladi. Chrome «Google Mobile Services»ning asosiy ilovalari (core applications) ro‘yxatiga kiradi. «Google Mobile Services» tarkibiga kiruvchi ilovalar ro‘yxati quyidagicha:
- Google Search
- Google Chrome
- YouTube
- Google Play
- Google Drive
- Gmail
- Google Meet
- Google Maps
- Google Photos
- Google TV
- YouTube Music
Google Chrome xavfsizlik, tezlik va barqarorlikni oshirishga qaratilgan. 9-iyun 2009-yil kuni Google Chrome ishlab chiquvchilari foydalanuvchilarning norasmiy hamjamiyatiga bergan intervyusida mahsulotning kelgusi rivojlanish strategiyasini bayon qildilar. Unga ko‘ra, brauzer imkon qadar tez ishlashi va faqat zarur bo‘lgan minimal funksiyalarga ega bo‘lishi, barcha qo‘shimcha imkoniyatlar esa kengaytmalar orqali joriy etilishi kerak edi.
Xavfsizlik
Chrome vaqti-vaqti bilan ikkita qora ro‘yxatning yangilangan nusxasini yuklaydi (ulardan biri fishing saytlariga, ikkinchisi esa zararli dasturiy ta’minot tarqatadigan saytlarga tegishli) va foydalanuvchi xavfli saytga kirishga uringanda ogohlantiradi.
Chrome ko‘p jarayonli arxitekturadan foydalanadi. Ko‘pincha har bir varaq yoki plagin uchun alohida jarayon ajratiladi. Varaq jarayoniga eng kam imtiyozlar beriladi: u hisob-kitoblarni bajarishi mumkin, ammo ma’lumotlarni o‘qish yoki yozish huquqiga ega bo‘lmaydi. Obrazli aytganda, har bir varaq izolyatsiyalangan muhitda (sandbox) ishlaydi. Jarayonlarni izolyatsiyalash deb ataladigan bu usul varaqlarning bir-biri tarkibiga aralashishiga yo‘l qo‘ymaydi va hujumchi bir varaqdan boshqasining ma’lumotlarini o‘g‘irlashining oldini oladi. Shuningdek, biror varaqdagi kontentni qayta ishlovchi jarayon qotib qolsa, uni boshqa varaqlardagi ma’lumotlarni yo‘qotmasdan va butun brauzer ishini to‘xtatmasdan yakunlash mumkin — faqat shu varaqni yopish kifoya.
Odatda, plaginlar (ular orasida eng mashhuri — Adobe Flash Player) brauzerning tarkibiy qismi bo‘lmaydi va ularni izolyatsiyalangan muhitga kiritish mumkin emas. Shu sababli sahifa kodini xavfsiz bajarish mexanizmi plaginlar tufayli samarasiz bo‘lib qoladi, chunki operatsion tizim ularga nisbatan qo‘shimcha himoya taqdim etmaydi. Muammoni hal etish uchun bir qator choralar ko‘rildi:
- 30-mart 2010-yil kuni Google tez orada Adobe Flash brauzerga integratsiya qilinishini e’lon qildi. Shunda foydalanuvchi uni alohida yuklab olib, o‘rnatishiga hojat qolmaydi. Flash Player ham avtomatik yangilanadigan bo‘ladi.
- 5.0.375.86-versiyadan boshlab Adobe Flash Player brauzerga integratsiya qilindi.
- 42-versiyadan boshlab Google Chrome’da NPAPI formatidagi plaginlarni qo‘llab-quvvatlash to‘xtatildi. Uning o‘rnini plaginlarni izolyatsiyalangan jarayon (sandbox) sifatida ishga tushirish uchun maxsus ishlab chiqilgan Pepper API (PPAPI) egalladi. Natijada, mazkur versiyadan boshlab plagin kodidagi zaiflikning o‘zi zararli kodning tizimga kirib borishi uchun yetarli bo‘lmay qoldi.
- 2022-yil yozida Niderlandiya ta’lim muassasalarida maxfiy ma’lumotlar xavfsizligi yuzasidan xavotirlar sababli 2023-yil avgustidan Google Chrome’dan foydalanishni taqiqlash qarori e’lon qilindi.
2020-yilda Google ikki yil ichida uchinchi tomon cookie-fayllarini qo‘llab-quvvatlashni to‘xtatish rejasini e’lon qildi, biroq muddat bir necha bor kechiktirildi. 2024-yil yanvaridan Google brauzerda uchinchi tomon cookie-fayllarini bloklashni boshladi; dastlab bu o‘zgarish foydalanuvchilarning faqat 1 foiziga tatbiq etildi.
Reklama filtri
2018-yilda Google Coalition for Better Ads tashkiloti bilan hamkorlikda Chrome brauzerida Shimoliy Amerika va Yevropadagi saytlardagi reklamalarni filtrlashni boshladi. Eng tajovuzkor va bezovta qiluvchi reklama usullari — qalqib chiquvchi oynalar, ovozli videolar, teskari sanoqli ogohlantirishlar va boshqalar bloklandi. Tizimlashtirilgan ro‘yxat 12 ta banddan iborat bo‘lib, koalitsiya saytida joylashtirilgan. 9-iyul 2019-yildan bu funksiya dunyoning barcha mamlakatlarida ishlay boshladi.
Tezlik
Google Chrome JavaScript kodini yuqori unumdorlikda qayta ishlovchi V8 dvigatelidan foydalanadi. Sahifalarni tezroq yuklash uchun Google Chrome ma’lumotlarni oldindan olish (DNS prefetch) usulidan ham foydalanishi mumkin: DNS.
Interfeys
Odatda, Google Chrome interfeysi orqaga, oldinga, yangilash/yuklashni to‘xtatish va joriy sahifani xatcho‘plarga qo‘shish tugmalarini o‘z ichiga oladi. Bosh sahifaga o‘tish tugmasini ham yoqish mumkin.
Varaqlar paneli interfeysning asosiy qismi bo‘lib, manzil satrining ostida emas, oynaning yuqori qismida joylashadi. Bu jihat Chrome’ni boshqa ko‘plab brauzerlardan sezilarli darajada farqlaydi. Varaqni sichqoncha bilan bo‘sh joyga sudrash orqali alohida oynaga ko‘chirish mumkin (teskari amal ham bajariladi). Har bir varaqning o‘z boshqaruv elementlari, jumladan Omnibox (manzil satri va qidiruv satrini birlashtirgan maydon).
Chrome’ning o‘ziga xos jihatlaridan biri — bosh sahifa o‘rnini bosishi va yangi varaq ochilganda ko‘rinishi mumkin bo‘lgan tezkor kirish sahifasidir. Unda eng ko‘p tashrif buyurilgan 8 ta veb-sayt (kichik sahifa suratlari shaklida), yaqinda yopilgan varaqlar, Chrome’dan foydalanish bo‘yicha maslahatlar va xatcho‘plarni sinxronlash funksiyasi mavjud. Foydalanuvchi xohlasa, ayrim elementlarni qo‘shish yoki olib tashlash orqali sahifa ko‘rinishini o‘zgartira oladi.
Chrome foydalanuvchiga ilovalar, aniqrog‘i ularning sahifalari uchun kompyuterda mahalliy yorliqlar yaratish imkonini beradi. Bunday yorliq ishga tushirilganda tegishli sahifa Chrome’da ochiladi, ammo oyna sarlavhasidan boshqa brauzer interfeysi elementlari ko‘rinmaydi.
Yon panelda qidirish: ko‘rilayotgan sahifadagi gap yoki so‘z belgilansa, qidiruv natijalari aks etadigan yon panel ochiladi. Unda havolalar, rasmlar, fotosuratlar va topilgan boshqa materiallar, jumladan videolar ko‘rsatiladi. Bu internetdan kerakli ma’lumotni izlashni ancha tezlashtiradi. Funksiya 2022-yil sentabr o‘rtalarida paydo bo‘lgan.
Nomining ma’nosi
«Chrome» so‘zining ma’nosini talqin qilish variantlaridan biri «Xakerning yangi lug‘ati»da keltirilgan (nashr ma’lumotlari: Xakerning yangi lug‘ati, ingliz tilidan tarjima, E. S. Raymond tahriri ostida. — Moskva: SentrKom, 1996). 139-betda ushbu so‘z quyidagicha izohlangan:
chrome (xrom) [avtomobilsozlikdan], ot. Dasturning imkoniyatlarini kengaytirmaydigan, ammo uni xaridor nazarida ko‘rkam va jozibador qilish uchun qo‘shilgan bezak elementlari. «Dasturimizdagi uch o‘lchamli piktogrammalar, albatta, xrom turkumiga kiradi, ammo bu juda chiroyli xrom!» Odatda, bunday bezaklarga nisbatan mensimaslik munosabatini ifodalaydi. Buni dasturchi o‘z ambitsiyalarini qondirish uchun qo‘shadigan «qo‘ng‘iroq va hushtaklar» (bells and whistles) bilan adashtirmaslik kerak.
Shuningdek, asl tildagi chrome maqolasini Jargon File.
manbasida ham ko‘ring.
4.0-versiyadan boshlab Google Chrome brauzer kengaytmalarini qo‘llab-quvvatlaydi. Ular WebExtensions texnologiyasida yaratiladi va brauzer funksiyalarini kengaytiradi. Kengaytmalar Chrome internet-do‘konidan o‘rnatiladi. Ushbu do‘konni Google foydalanuvchilar va uchinchi tomon dasturchilariga kengaytmalar, mavzular hamda veb-ilovalarni Google Chrome brauzeri va Google Chrome OS operatsion tizimida o‘rnatish hamda joylashtirish imkonini berish maqsadida yaratgan. Do‘kon rasmiy ochilgan paytda (25-yanvar 2010-yilda) unda 1500 ta kengaytma bor edi[manba 1275 kundan beri ko‘rsatilmagan].
2020-yil dekabrda Chrome 88 beta-versiyasidan boshlab Google Manifest V3’ni Manifest V2 (2012-yilda chiqarilgan) o‘rniga joriy etdi. Bu kengaytma dasturchilariga reklama bloklash, unumdorlik va foydalanuvchi maxfiyligiga ta’sir qiluvchi o‘zgarishlarni sinash imkonini berdi. Biroq yangi yechim chiqarilishi bilanoq bir qator kengaytma dasturchilarining tanqidiga uchradi, chunki u kengaytmalarning veb-sahifa tarkibiga kirish imkoniyatini cheklaydi. AQSHdagi notijorat huquqni himoya qilish tashkiloti «Elektron chegaralar jamg‘armasi» Google Chrome foydalanuvchilarini Manifest V3’ga ehtiyotkorlik bilan yondashishga chaqirdi. Tashkilot uni «xavfsizlikni oshirish uchun deyarli hech narsa qilmaydigan, ammo kelajakdagi innovatsiyalarni jiddiy cheklaydigan qo‘pol vosita» deb atadi, chunki u foydalanuvchilar maxfiyligi va brauzer unumdorligiga zarar yetkazishi mumkin. Dastlab Manifest V2’ni qo‘llab-quvvatlashni 2023-yil yanvarda (korporativ foydalanuvchilar uchun esa 2023-yil iyunda) to‘xtatish rejalashtirilgan edi. Ammo 28-sentabr 2022-yilda yakuniy muddat 5 oyga — 2023-yil yanvaridan iyuniga ko‘chirilgani e’lon qilindi. 2022-yil oktabrda Google bu qarorni 2024-yil yanvarigacha kechiktirdi. 29-mart 2023-yilda esa Manifest V3’ga to‘liq o‘tish noma’lum muddatga qoldirildi.
Veb-sahifalarni avtomatik tarjima qilish
Sahifalarni tarjima qilish funksiyasi 4.1.249.1036-versiyadan (17-mart 2010-yil).
) boshlab mavjud. Google Chrome interfeysi tilidan boshqa tildagi sahifaga kirilganda, sahifaning yuqori qismida veb-sahifani tarjima qilishni taklif etuvchi panel avtomatik paydo bo‘ladi.
Bu funksiya Google Tarjimon xizmatidan foydalanadi. Foydalanuvchi kelgusida qaysi til va sayt tarkibini tarjima qilish kerak emasligini belgilashi mumkin. Tarjima funksiyasini sozlamalardan butunlay o‘chirib qo‘yish ham mumkin.
Veb-sahifalar matnini ovozli o‘qish
2023-yil avgust oxirida Chrome Canary’ning dastlabki sinov yig‘ilmasida veb-sahifa matnini nutqqa aylantirish funksiyasi sinalayotgani ma’lum bo‘ldi.
Yangilanish kanallari va jarayoni
Dastlab 2 ta yangilanish kanali mavjud edi: Beta va Developers. 8-yanvar 2009-yilda Google yana bir kanal — Stable’ni taqdim etdi. Maqsad foydalanuvchilarga barqarorroq versiyalarni tezroq yetkazish edi.
22-iyul 2010-yilda Google brauzerning barqaror versiyalari tez-tez yangilanadigan bo‘lishini e’lon qildi: chiqarilish davri avvalgi uch oy o‘rniga olti haftagacha qisqartirildi. Shu munosabat bilan xavfli o‘zgarishlarni sinash uchun to‘rtinchi yangilanish kanali — «Canary» («Kanareyka», ya’ni ko‘mir konlarida xavfli gaz miqdorini aniqlash uchun konchilar ishlatadigan kanareykalarga qiyosan) ishga tushirildi. Bu kanal Developers kanaliga o‘xshaydi, biroq zarurat bo‘lsa, qo‘shimcha yangilanishlar oladi. Shu sababli undagi versiya raqamlari Developers kanalidagi oxirgi versiyaning raqamidan yuqori bo‘lishi mumkin. Chrome Canary’ning alohida xususiyati — tizimga mustaqil o‘rnatilishi (boshqa o‘rnatilgan versiyalardan qat’i nazar) va mustaqil yangilanishidir. Dastlab u faqat Windows platformasida mavjud bo‘lgan[manbada yo‘q].
Google Chrome yangi versiya aniqlanganda avtomatik yangilanadi. Jarayon fon rejimida amalga oshadi va foydalanuvchidan hech qanday harakat talab qilmaydi. Yangilanish paytida Google Chrome ochiq bo‘lsa, yangi versiyani ishga tushirish uchun brauzerni yopib, qayta ochish kifoya.
Agar yangilanish 2 kun davomida mavjud bo‘lsa, odatiy «Google Chrome’ni sozlash va boshqarish» belgisi o‘rnida yashil fondagi yuqoriga yo‘nalgan o‘q paydo bo‘ladi; 4 kundan keyin fon sariq, 7 kundan keyin qizil bo‘ladi. Belgini bosib, «Google Chrome’ni yangilash»ni tanlash va «Qayta ishga tushirish» tugmasini bosish kifoya.
Veb-ustalar uchun vositalar
Veb-inspektor: ishga tushirish uchun veb-sahifaning istalgan elementida sichqonchaning o‘ng tugmasini bosib, «Element kodini ko‘rish» tanlanadi. Shu element bilan bog‘liq obyektlar va resurslar ko‘rsatiladigan oyna ochiladi. DOM modelining iyerarxik tuzilishi va JavaScript konsolini ham ko‘rish mumkin. (JavaScript konsolini ochish uchun pastki qismdagi o‘rta tugmani bosish kerak. Windows’da esa Sahifa > Dasturchilar uchun > JavaScript konsoli menyusidan ham foydalanish mumkin.)
Vazifalar menejeri: ishga tushirish uchun «Sahifa» menyusini ochib, Windows’da «Dasturchilar uchun» bandini tanlash, so‘ng «Vazifalar menejeri»ni bosish kerak. Buning uchun ⇧ Shift+Esc tezkor tugmalaridan ham foydalanish mumkin. Vazifalar menejerida Google Chrome ishga tushirgan barcha jarayonlar va ular sarflayotgan resurslar (xotira, protsessor, tarmoq) ko‘rsatiladi.
JavaScript nosozliklarni tuzatish vositasi (debugger): uni ishga tushirish uchun Windows’dagi «Sahifa» menyusidan «Dasturchilar uchun» bandi, keyin «JavaScript’ni sozlash» tanlanadi. Ishlayotgan jarayonlardagi xatolarni aniqlash uchun foydalaniladigan JavaScript sozlash buyruq satri ochiladi.
Brauzerning xizmat sahifalari
Qo‘shimcha ma’lumotni ko‘rish uchun quyida keltirilgan buyruqlardan birini manzil satriga kiritish kerak.
| Manzillar | Vazifasi |
|---|---|
| chrome://about | Xizmat sahifalari ro‘yxati |
| chrome://accessibility | Maxsus imkoniyatlar (?) |
| chrome://extensions | O‘rnatilgan kengaytmalar ro‘yxati |
| chrome://cache | Kesh tarkibini ko‘rsatish |
| chrome://crash (eskirgan, ishlatilmaydi) chrome://kill |
Nosozlik haqida xabar beruvchi sahifani ko‘rsatadi. Chrome’ning rus tilidagi versiyasida xabar «Voy…» so‘zi bilan boshlanadi (eski versiyalarda «U o‘ldi, Jim!», «U uchib ketdi! Ammo qaytishga va’da berdi…», «Yo‘q, biz uni yo‘qotdik!»). |
| chrome://credits | Chrome’da foydalanilgan ishlanmalar |
| chrome://settings/security?q=enhanced | Xavfsizlik sozlamalari |
| chrome://dino | Internetga ulanish bo‘lmaganda paydo bo‘ladigan dinozavr o‘yini |
| chrome://dns | Quyidagilarni ko‘rsatadi: DNS |
| chrome://flags | Yashirin (tajribaviy) imkoniyatlarni faollashtirish |
| chrome://flash (mavjud emas) | Flash plagini haqidagi ma’lumotni ko‘rish |
| chrome://histograms | Turli statistik ko‘rsatkichlarning grafiklari |
| chrome://inducebrowsercrashforrealz | Google Chrome’ni ataylab ishdan chiqarish. Bu dasturchilarga nosozlik yuz berganda tizimda kechadigan jarayonlarni kuzatish imkonini beradi |
| chrome://memory | Ilova va varaqlar foydalanayotgan xotira haqida ma’lumotni ko‘rsatadi |
| chrome://shorthang | Varaqni ataylab «qotirib qo‘yish». Dasturchilar uchun qotishdan himoyalanish mexanizmini sinashga mo‘ljallangan |
| chrome://net-internals | Ulanishlar haqida ma’lumot |
| chrome://terms | Google Chrome xizmat ko‘rsatish shartlari |
| chrome://version | Versiya va yig‘ilma raqami. Muqobili — about: |
| view-source:[URL] | Sahifaning dastlabki kodini ko‘rish |
Muqobil o‘rnatkichlar
Google Chrome’ning Windows uchun asosiy o‘rnatkichi Internetga ulanishni talab qiladi. U brauzerni faqat tizim ilovasi sifatida o‘rnatadi va o‘rnatish parametrlarini tanlash imkonini keskin cheklaydi. Shunga qaramay, asosiy yuklab olish sahifasida ko‘rsatilmagan muqobil o‘rnatkichlar ham mavjud. Ular brauzerni internetsiz va/yoki foydalanuvchi ilovasi sifatida o‘rnatish imkonini beradi.
Foydalanish statistikasi
Chrome brauzerdan foydalanish haqidagi ma’lumotni avtomatik ravishda Google kompaniyasiga yuboradi. Bunday ma’lumotlarni yig‘ishning ayrim mexanizmlarini foydalanuvchi o‘chirishi mumkin, boshqalarini esa yo‘q.
| Nomi | Yuboriladigan ma’lumot | Qachon ishga tushadi? | O‘chirish mumkinmi? |
|---|---|---|---|
| O‘rnatish | O‘rnatish dasturiga kiritilgan tasodifiy yaratilgan belgi. Google Chrome muvaffaqiyatli o‘rnatilgan holatlar ulushini o‘lchash uchun ishlatiladi |
O‘rnatish vaqtida |
Yo‘q |
| RLZ identifikatori | Google ma’lumotlariga ko‘ra, brauzer qanday yuklab olingani va dastlabki haftada qanday ishlatilgani haqida foydalanuvchini shaxsan aniqlamaydigan ma’lumotlarni saqlovchi shifrlangan satr. Reklama kampaniyalari samaradorligini baholash uchun ishlatiladi. Google ushbu satrni ochish uchun dastlabki kodni taqdim etadi |
Google orqali qidirilganda; |
Qisman |
| Mijoz ID raqami | Noyob identifikator hamda dasturdan foydalanish va undagi nosozliklar haqidagi ma’lumotlar. «Foydalanish statistikasi va nosozliklar haqidagi hisobotlarni Google’ga avtomatik yuborish orqali Google Chrome’ni yaxshilashga yordam berish» sozlamasi orqali boshqariladi. Odatda o‘chirilgan bo‘ladi | Noma’lum | Qisman |
| Qidiruv taklifi | Manzil satriga kiritilgan matn | Matn kiritilayotganda | Qisman |
| Sahifa topilmadi | Manzil satriga kiritilgan matn | «Server topilmadi» xabari chiqqanda | Qisman |
| Xatolarni yig‘ish vositasi | Nosozliklar haqida batafsil ma’lumot | Noma’lum | Qisman |
| Imlo tekshiruvi | Sahifalarga kiritiladigan barcha matnlar. Odatda o‘chirilgan bo‘ladi | Matn kiritilayotganda yoki xato ustiga sichqonchaning o‘ng tugmasi bosilganda | Qisman |
| Google Update (Windows) | Chrome’dan foydalanish tez-tezligi, operatsion tizim haqidagi ma’lumot va Chrome versiyasi | Noma’lum | Yo‘q |
| Google Software Update (macOS) |
2010-yil martda Google o‘rnatishlar statistikasini yig‘ishning yangi usulini joriy etdi. Endi Chrome tarkibidagi noyob identifikator Google Update kompaniya serveriga birinchi marta ulanganda ishlatiladi, xolos. Serverdan javob olingach, identifikator o‘chirib tashlanadi.
T-Rex
Internetga ulanish bo‘lmasa, foydalanuvchi 8-bitli dinozavrni ko‘radi. Bo‘sh joy (Space) tugmasi bosilsa, sichqoncha bilan bosilsa yoki mobil qurilma ekraniga tegilsa, dinozavr darhol sakrab, kaktuslar va pterodaktillar orasidagi maydon bo‘ylab yugura boshlaydi. O‘yinning o‘zi cheksiz yugurish o‘yini (endless runner) bo‘lib, unda vaqt yoki ochkolar soni bo‘yicha cheklov yo‘q.
O‘yinni internetga ulangan holatda ham ishga tushirish mumkin. Buning uchun manzil satriga chrome://network-error/-106 yoki chrome://dino.
Litsenziyalar
Brauzer mulkiy litsenziya shartlari asosida tarqatiladi.
Brauzer kodining katta qismi ochiq manbali Chromium loyihasida BSD turidagi litsenziya va boshqa litsenziyalar ostida mavjud.
Taxminan 9-sentabr 2008-yilgacha foydalanuvchi shartnomasida Google’ga brauzer orqali uzatiladigan barcha axborotdan reklama maqsadlarida bepul foydalanish, undan hosila asarlar yaratish, uni tarqatish va e’lon qilish uchun qaytarib olinmaydigan, eksklyuziv bo‘lmagan litsenziya beruvchi band mavjud edi. Shunga o‘xshash bandlar, masalan, ICQ va Facebook shartnomalarida ham bo‘lgan. Bu holatda esa band «Google xizmat ko‘rsatish shartlari»dan olingan edi. Bloglarda va Slashdot saytida tanqidlar bildirilgach, ushbu band brauzer shartnomasidan olib tashlandi.
Munosabat
2008-yil kuzida brauzerning beta-versiyasi chiqarilganida, matbuot Google brauzerini ijobiy kutib oldi. TechCrunch nashri Google juda yaxshi brauzer yaratganini qayd etdi. PCWorld sharhlovchisi Nik Mediati brauzer oddiy kompyuter foydalanuvchisining ehtiyojlariga javob berishi bilan birga ilg‘or foydalanuvchilarga ham ko‘plab imkoniyatlar taqdim etishini yozdi. TechHerald jurnalisti Stiv Regan ta’sirchan beta-versiyaga qaramay, Google Mozilla Firefox va Internet Explorer bilan raqobatlashish uchun brauzerni yaxshilash ustida ishlashi kerakligini bildirdi. The Wall Street Journal jurnalisti Uolter Mossberg Google internetdan tezroq va osonroq foydalanishga yordam beradigan aqlli va innovatsion brauzer yaratishga muvaffaq bo‘lganini yozdi.
Kamchiliklar va tanqidlar
- Google Chrome va WebKit dvigatelining keng tarqalishi brauzerlar bozorida yana monopoliya shakllanishiga va saytlarning boshqa brauzerlarni yetarlicha qo‘llab-quvvatlamasligiga olib kelishi mumkinligi haqida xavotirlar bildirilgan.
Mukofotlar
- PC Magazine nashri Google Chrome 15 brauzeriga «Muharrirlar tanlovi» mukofotini berdi.
- Shu nashr Google Chrome 14 brauzerini «Eng yaxshi veb-brauzer» yo‘nalishida «2011-yilning eng yaxshi mahsuloti» deb topdi.
- Nashr Tom’s Hardware o‘z tarixida birinchi marta dasturiy mahsulotga, ya’ni Chrome brauzeriga «Tom’s Hardware’ning eng yaxshisi» mukofotini berdi va unga brauzerlar orasida «I Gran-pri»ni ham taqdim etdi.
- Shu nashr brauzerga GNU/Linux platformasidagi brauzerlar orasida «II Gran-pri», Windows brauzerlari orasida esa «V Gran-pri» va «VI Gran-pri» mukofotlarini berdi.
Havolalar
- Google Chrome brauzerining oflayn o‘rnatkichi
- google.com/chrome/ — Google Chrome rasmiy sayti
- Google Chrome xizmat ko‘rsatish shartlari. Google.
- Chrome Releases (inglizcha). Blogspot. — Google Chrome’ning yangi versiyalari e’lon qilinadigan blog.
- Chrome brauzeri. Google. — Chrome Canary yuklab olish sahifasi.
- Google Chrome — Google Chrome jamoasi, Skott Makkloud chizgan komiksga moslashtirilgan (inglizcha). Google Books.
Matbuot sharhlari
- Ionut Ilasku. Google Chrome: ichki tuzilishi va xususiyatlari (inglizcha). Softpedia (3-sentabr 2008-yil). Murojaat sanasi: 13-mart 2011-yil. Quyidagi manbaning asl nusxasi 17-mart 2012-yilda arxivlangan.
- Lusian Parfeni. Google Chrome 5 beta-versiyasi sharhi (inglizcha). Softpedia (13-mart 2010-yil). Murojaat sanasi: 13-mart 2011-yil. Quyidagi manbaning asl nusxasi 17-mart 2012-yilda arxivlangan.
- Kreyg Grannel. Mac uchun Google Chrome sharhi (inglizcha). TechRadar (14-iyul 2010-yil). — Chrome Mac’dagi eng yaxshi brauzer nomini olish uchun Safari’dan o‘zib keta oladimi? Murojaat sanasi: 13-mart 2011-yil. Quyidagi manbaning asl nusxasi 17-mart 2012-yilda arxivlangan.
- Nik Mediati. Google Chrome 5 (inglizcha). PCWorld. — «Google’ning sodda va tezkor brauzeri kuchli integratsiyalashgan qidiruvni taklif qiladi hamda Firefox va Internet Explorer’ga qiziqarli muqobil bo‘la oladi». Murojaat sanasi: 13-mart 2011-yil. Quyidagi manbaning asl nusxasi 17-mart 2012-yilda arxivlangan.
- Set Rozenblatt. Google Chrome (inglizcha). CNET (8-mart 2011-yil). Murojaat sanasi: 13-mart 2011-yil. Quyidagi manbaning asl nusxasi 11-yanvar 2011-yilda arxivlangan.