Glikogen
Tasnifi
Ro‘yxatga olish CAS raqami	9005-79-2
PubChem	439177
Ro‘yxatga olish EINECS raqami	232-683-8
ChEBI	28087
ChemSpider	388322
Maʼlumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa.
Vikimedia Commonsdagi mediafayllar

Glikogen — geksoza, gomopolisaxarid tarkibiga ega (C₆H₁₀O₅)_n, glyukoza qoldiqlaridan tashkil topgan bo‘lib, ular glikozid bog‘lari α-1→4 (tarmoqlanish joylarida — α-1→6) orqali o‘zaro birikkan. Hayvonlar hujayralarida u asosiy zaxira uglevod va glyukozani saqlashning asosiy shakli hisoblanadi. U granulalar ko‘rinishida ko‘plab turdagi hujayralar sitoplazmasida to‘planadi (masalan, jigar va mushak hujayralarida).

Glikogenni birinchi marta 1857-yilda Klod Bernar ajratib olgan.

Hayvon organizmlari glikogendan energiya zaxirasi sifatida foydalanadi; hayvonlar uchun u kraxmalning o‘simliklardagi vazifasini bajaradi.

Organizmda glikogen glyukozadan sintezlanadi va bu jarayon qaytar xususiyatga ega (glyukoza ortiqcha bo‘lganda glikogen sintezlanib, mushaklar va jigarda to‘planadi, glyukoza yetishmaganda esa qayta glyukozagacha gidrolizlanadi).

Glikogen energiya zaxirasini hosil qiladi. Glyukoza to‘satdan yetishmay qolganda bu zaxiradan tez foydalanish mumkin. Biroq glikogen zaxirasining energetik qiymati triglitseridlar (yog‘lar) zaxirasinikidan pastroq. Faqat jigar hujayralarida (gepatotsitlar) saqlangan glikogen butun organizmni energiya bilan taʼminlash uchun glyukozaga aylantirilishi mumkin. Sintez kuchayganda jigardagi glikogen miqdori jigar massasining 5—6 % ini tashkil etishi mumkin. Katta yoshli odamlarda jigardagi glikogenning umumiy massasi 100—120 grammga yetishi mumkin. Mushaklarda glikogen faqat mahalliy ehtiyojlar uchun glyukozaga aylantiriladi va ancha past konsentratsiyalarda (mushak umumiy massasining 1 % idan ko‘p bo‘lmagan miqdorda) to‘planadi. Shunga qaramay, mushaklardagi glikogenning jami zaxirasi gepatotsitlarda to‘plangan zaxiradan ko‘proq bo‘lishi mumkin. Glikogenning oz miqdori buyraklarda, undan ham kamrog‘i esa miya hujayralarining ayrim turlarida (glial) va oq qon hujayralarida.^{[manba 1333 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Zaxira uglevod sifatida glikogen zamburug‘lar hujayralarida ham uchraydi.^{[manba 1333 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

U hayvon organizmining barcha hujayra va to‘qimalarida ikki shaklda uchraydi: oqsillar bilan kompleks hosil qilib mustahkam bog‘langan barqaror glikogen hamda sitoplazmada granulalar va shaffof tomchilar ko‘rinishida bo‘ladigan labil glikogen.

Glikogen — suvda oson eriydigan oq kukun.

Yod bilan taʼsirlashganda glikogen qizildan jigarranggacha bo‘lgan rang hosil qiladi. Shu xususiyati bilan u kimyoviy tuzilishi o‘xshash bo‘lgan kraxmaldan farq qiladi.

Organizmda glyukoza yetishmaganda glikogen fermentlar taʼsirida glyukozagacha parchalanadi va hosil bo‘lgan glyukoza qonga o‘tadi. Glikogen sintezi va parchalanishi nerv tizimi hamda gormonlar tomonidan boshqariladi. Glikogen sintezi yoki parchalanishida ishtirok etadigan fermentlarning irsiy nuqsonlari kam uchraydigan sindromlar — glikogenozlar rivojlanishiga olib keladi.^{[manba 1333 kundan beri ko‘rsatilmagan]}

Glikogen zaxiralari oson safarbar qilinishi sababli faoliyat ko‘rsatayotgan mushaklar uchun asosiy energiya manbai hisoblanadi. Ammo mushaklardagi glikogen zaxiralari cheklangan. Glikogen yetishmasligi charchoq va sport natijalarining pasayishiga, uzoq muddatda esa immunitetning zaiflashishi va kasalliklar xavfining ortishiga olib kelishi mumkin.

• Artur K. Gayton, Jon E. Holl. Tibbiy fiziologiya / V. I. Kobrin tahriri ostida; ingliz tilidan O. G. Kositskaya tarjimasi (62—66-boblar); ingliz tilidan T. E. Kuznetsova tarjimasi (4—8, 32—42, 45—61-boblar); ingliz tilidan M. I. Mongush tarjimasi (67—83-boblar); ingliz tilidan N. B. Pavlov tarjimasi (43, 44, 84-boblar); ingliz tilidan D. S. Sveshnikov va E. N. Obraztsova tarjimasi (1—3, 25—31-boblar); ingliz tilidan L. V. Trubetskaya tarjimasi (9—24-boblar). — 11-nashr. — Nyu-York, Nyu-York, AQSH: Nauka, Oxford Press, AST, 2006. — B. 1079. — ISBN 978-5-98657-013-6.</ref
• Rene Makgregor. Sport ovqatlanishi: mashg‘ulotdan oldin, mashg‘ulot davomida va undan keyin nima yeyish kerak = Mashg‘ulot uchun ovqatlanish. Maqsadlaringizga erishish uchun zarur energiyani oling — mashqdan oldin, davomida va keyin. — M.: Alpina Pablisher, 2016. — 304 b. — ISBN 978-5-9614-5763-6.