Bakteriologiyada gram-musbat bakteriyalar atamasi bakteriyalarning Gram usulida bo‘yash sinovida ijobiy natija beradigan guruhini anglatadi. Bakteriyalarni ikki katta toifaga tez tasniflashda an’anaviy mezon — hujayra devorining turi.

Gram-musbat bakteriyalar bo‘yash sinovida ishlatiladigan kristall binafsha bo‘yoqni o‘ziga singdiradi va optik mikroskop ostida binafsharang ko‘rinadi. Buning sababi — bakteriya hujayra devoridagi qalin peptidoglikan qatlami sinovning rangsizlantirish bosqichida namunaning boshqa qismlaridan bo‘yoq yuvilib ketganidan keyin ham uni saqlab qolishidir. Bundan mustasno bo‘lgan tip — Deinococcus-Thermus.

Aksincha, gram-manfiy bakteriyalar rangsizlantirish bosqichidan so‘ng binafsha bo‘yoqni saqlab qololmaydi; bu bosqichda qo‘llanadigan spirt gram-manfiy hujayralarning tashqi membranasini yemiradi, hujayra devorining g‘ovakligini oshiradi va uning kristall binafsha bo‘yoqni ushlab qolishiga to‘sqinlik qiladi. Ulardagi peptidoglikan qatlami ancha yupqa bo‘lib, ichki hujayra membranasi bilan bakteriyaning tashqi membranasi orasida joylashgan. Shu sababli ular qarshi bo‘yoqni (safranin yoki fuksin) singdirib, qizil yoki pushti rangda ko‘rinadi.

Peptidoglikan qatlami qalinroq bo‘lishiga qaramay, tashqi membranasi yo‘qligi sababli gram-musbat bakteriyalar hujayra devoriga ta’sir qiladigan ayrim antibiotiklarga gram-manfiy bakteriyalarga qaraganda sezgirroq.

Odam uchun patogen mikroorganizmlarning katta qismi gram-musbatlarga kiradi. Gram-musbat organizmlarning oltita urug‘i odamda kasallik qo‘zg‘atuvchi tipik patogenlar hisoblanadi. Ulardan ikkitasi — streptokokklar va stafilokokklar — kokklar (sharsimon bakteriyalar). Qolganlari esa tayoqchasimon bo‘lib, spora hosil qilish qobiliyatiga ko‘ra ajratiladi. Spora hosil qilmaydiganlar: Corynebacterium va Listeria; spora hosil qiluvchilar: batsillalar va klostridiyalar. Spora hosil qiluvchilarni fakultativ anaerob batsillalar hamda obligat anaerob klostridiyalarga ajratish mumkin.

Dastlabki tasniflarda gram-musbat bakteriyalar Firmicutes tipiga birlashtirilgan, ammo hozir bu atama ularning eng yirik bo‘lsa-da, faqat bitta guruhiga nisbatan qo‘llanadi. Firmicutes tipiga quyidagi mashhur urug‘lar kiradi: Bacillus, Listeria, Staphylococcus, Streptococcus, Enterococcus va Clostridium. Hozir bu tipga, shuningdek, Mollicutes, ya’ni mikoplazmalarga o‘xshash, bakterial hujayra devori mutlaqo bo‘lmagani sababli Gram usulida bo‘yalmaydigan, biroq gram-musbat shakllar bilan umumiy kelib chiqishga ega bo‘lgan bakteriyalar ham kiritiladi.

Gram-musbat bakteriyalarning yana bir asosiy guruhi — Actinobacteria, ya’ni tarkibida G+C (guanozin va sitozin) miqdori yuqori bo‘lgan DNKga ega gram-musbat bakteriyalar guruhi. Bundan farqli ravishda, Firmicutes guruhi G+C miqdori pastligi bilan ajralib turadi. Ilgari ikkinchi membrana keyinchalik paydo bo‘lgan belgi bo‘lsa, bu ikkala guruh bakteriyalar filogenetik daraxtining asosiy shoxlarini tashkil etishi mumkin, aks holda esa ular nisbatan yaqinda shakllangan monofiletik guruh bo‘lishi mumkin, deb hisoblangan. Bir vaqtlar ularni hatto arxeylar va eukariotlarning ehtimoliy ajdodlari deb ham qarashgan. Bunga ikkinchi membrananing yo‘qligi hamda ayrim biokimyoviy belgilar, masalan, sterollarning mavjudligi asos qilib keltirilgan. Molekulyar filogenetika rivojlanib, 16S rRNK tahliliga asoslangan usullar qo‘llanilgach, gram-musbat bakteriyalar Firmicutes va Actinobacteria guruhlariga aniq ajratildi.

Umuman olganda, gram-musbat bakteriyalarga quyidagi xususiyatlar xos:

1. Sitoplazmatik lipid membrana.
2. Qalin peptidoglikan qatlami.
3. Bakteriyalarda teyxoy kislotalar va lipidlar mavjud bo‘lib, ular birgalikda lipoteyxoy kislotalarni hosil qiladi. Bu kislotalar xelatlovchi moddalar vazifasini bajaradi hamda ayrim turdagi adgeziya jarayonlarida ishtirok etadi.
4. Peptidoglikan zanjirlari bakterial DD-transpeptidaza fermenti yordamida o‘zaro ko‘ndalang bog‘lanib, mustahkam hujayra devorini hosil qiladi.
5. Periplazma hajmi gram-manfiy bakteriyalarnikiga nisbatan ancha kichik.

Faqat ayrim turlarda, odatda polisaxaridlardan tashkil topgan kapsula bo‘ladi. Bundan tashqari, faqat ayrim turlarda xivchin mavjud; xivchinli gram-musbat bakteriyalarda uning asosini tutib turuvchi ikkita bazal halqa bo‘ladi, gram-manfiy bakteriyalarda esa to‘rtta. Gram-musbat ham, gram-manfiy bakteriyalar ham odatda S-qatlam deb ataluvchi sirtqi qatlamga ega. Gram-musbat bakteriyalarda S-qatlam peptidoglikan qatlamiga, gram-manfiy bakteriyalarda esa bevosita tashqi membranaga birikadi. Gram-musbat bakteriyalarning o‘ziga xos belgisi — hujayra devorida teyxoy kislotalarining mavjudligi. Ularning ayrimlari lipoteyxoy kislotalar bo‘lib, hujayra membranasidagi lipid tarkibiy qismiga ega; bu qism peptidoglikanning mustahkam birikishiga yordam berishi mumkin.