Geterozigota nima

Geterozigotali deb diploid yoki poliploid yadrolar, hujayralar yoki ko‘p hujayrali organizmlar, bunda gen nusxalari gomologik xromosomalarda turli allellar orqali ifodalanadi. Agar biror organizm geterozigotali (yoki X geni bo‘yicha geterozigotali) deyilsa, bu gen nusxalari (yoki ushbu genning nusxalari) gomologik xromosomalarning har birida bir-biridan biroz farq qilishini anglatadi.

Geterozigotali individlarda har bir allel asosida shu gen kodlaydigan oqsilning (yoki transport yoxud ribosomal RNK) turli variantlari sintezlanadi. Natijada organizmda bu variantlarning aralashmasi hosil bo‘ladi. Agar ulardan faqat bittasining ta’siri tashqi belgida namoyon bo‘lsa, bunday allel dominant, ko‘rinadigan ta’sir ko‘rsatmaydigani esa retsessiv deb ataladi. An’anaga ko‘ra, chatishtirishni sxematik tasvirlashda dominant allel bosh harf bilan, retsessiv allel esa kichik harf bilan (masalan, A va a) belgilanadi; ba’zan boshqa belgilar, masalan, gen nomining qisqartmasi va musbat hamda manfiy belgilar ishlatiladi. Geterozigotali organizmlar aA yoki Aa.

To‘liq dominantlik holatida (no‘xat donalarining shakli irsiylanishini o‘rganish bo‘yicha Mendelning klassik tajribalaridagi kabi) geterozigotali individ tashqi ko‘rinishidan dominant gomozigotaga o‘xshaydi. Silliq donli gomozigotali o‘simliklar (AA) burishgan donli gomozigotali o‘simliklar (aa) bilan chatishtirilganda, geterozigotali avlodning (Aa) donlari silliq bo‘ladi.

Chala dominantlikda oraliq belgi kuzatiladi (ko‘plab o‘simliklarda gul tojibarglari rangining irsiylanishidagi kabi). Masalan, gomozigotali qizil chinnigullar (RR) gomozigotali oq chinnigullar (rr) bilan chatishtirilganda, geterozigotali avlod (Rr) gullarining tojibarglari pushti rangda bo‘ladi.

Ikkala allel ta’sirining birgalikda tashqi belgida namoyon bo‘lishi, masalan, insondagi qon guruhlari irsiylanishida kuzatilganidek, kodominantlikdir.

Dominantlik va retsessivlik tushunchalari klassik genetika doirasida shakllantirilgan bo‘lib, ularni molekulyar genetika nuqtayi nazaridan izohlash muayyan terminologik va konseptual qiyinchiliklarni yuzaga keltiradi.