Fan tog‘lari

Fan tog‘lari
toj. Ko‘hhoi Fon
Вид с горы Чимтарга
Chimtarga tog‘idan ko‘rinish
Joylashuvi
39°10′ sh. k. 68°15′ sh. u.HGЯO
Mamlakat
Таджикистан
Красная точка
Fan tog‘lari
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Fan tog‘lari (xalq orasida Fanlar, toj. Ko‘hhoi Fon) Pomir-Oloy tog‘ tizimining janubi-g‘arbida, Hisor va Zarafshon tizmalarining tutashgan hududida joylashgan. Bu nomlar mos ravishda «Qal’a» va «Oltin beruvchi» deb tarjima qilinadi. Hududda hozir ham oltinga boy konlar mavjud. Fan tog‘lari asosan Tojikiston.

Geografiyasi

Fan tog‘larining shartli chegarasi shimolda Zarafshon tizmasi, janubda Hisor tizmasi, sharqda Fandaryo, g‘arbda Archimaydon daryolari bilan belgilanadi. Marguzor ko‘llari hududi ham ko‘pincha Fan tog‘lari tarkibiga kiritiladi.

Hududning eng baland nuqtasi — Chimtarga cho‘qqisi 5489 m. Balandligi besh ming metrdan oshadigan boshqa cho‘qqilar — Bodxona (5138 m), Chapdara (5050 m), Katta Ganza (5306 m), Kichik Ganza (5031 m), Zamok (5070 m), Mirali (5132 m), Energiya (5120 m).

Fan tog‘lari go‘zal ko‘llari bilan mashhur. Ular orasida Alouddin ko‘llari (Chapdara daryosi vodiysida), Ko‘likalon ko‘llari, Allo ko‘li, Iskandarko‘l.

Foydali qazilmalar

Fan-Yag‘nob vodiysida (Zarafshon daryosi havzasi, Ayniy tumani, Sug‘d viloyati — Tojikiston Respublikasi hududi) Markaziy Osiyodagi eng yirik toshko‘mir konlaridan biri — Fan-Yag‘nob ko‘mir koni joylashgan. Bu yerdagi kokslanadigan ko‘mir zaxiralari 465 mln tonnani tashkil etadi. Biroq hududga borish qiyinligi sababli kon hali yaxshi o‘zlashtirilmagan.

Bu kon, shuningdek, yerosti ko‘mir yong‘ini bilan ham mashhur. Ushbu hodisa asrlar davomida tasvirlab kelingan (masalan, Katta Pliniy asarlarida: «Baqtriyaliklar yurtida tunda tog‘ cho‘qqisi yonadi»). Uning o‘ziga xos belgilari quyidagicha: uch yuz darajagacha qizigan gazlar qoya yoriqlari va g‘orlarning qorong‘i og‘izlaridan shovqin bilan, ammo tutun va alangasiz otilib chiqadi; g‘or devorlari oltingugurt va novshadil kristallari bilan qoplangan.

Fan tog‘larida turizm

SSSR davrida ishlab chiqilgan va hozir ham amal qilayotgan umumittifoq sayyohlik marshrutlari:

Fan tog‘lariga qilgan sayohatidan keyin shoir va bard Yuriy Vizbor 1976 yilda shu nomdagi qo‘shiqni yaratgan:

«Yuragimni Fan tog‘larida qoldirdim,

Endi yuraksiz tekisliklarda kezib yuraman.

Sokin suhbatlarda ham, shovqinli bazmlarda ham

Moviy cho‘qqilarni indamay orzu qilaman...»

Adabiyotlar

Havolalar