Biometriya nima

AQSH Bojxona va chegara xizmati xodimlari Virjiniya shtatidagi Dalles xalqaro aeroportiga kelayotgan yoʻlovchilarni 29-noyabr, 2016-yil kuni tekshirmoqda. Surat AQSH Bojxona va chegara xizmati tomonidan olingan
Disneyworldda bitta chiptadan har safar aynan bir odam foydalanayotganini tekshirish uchun barmoq izlarini biometrik tanib olish texnologiyasi qoʻllanadi

Biometriya yoki biometriya (biometrik tanib olish) (qadimgi yunoncha βίος «hayot» va μετρέω — oʻlchayman) — shaxslarni avtomatik tanib olish jarayoni boʻlib, ularning xulq-atvori va biologik xususiyatlariga asoslanadi. Avtomatik tanib olish doirasida individ atamasi faqat insonga nisbatan ishlatiladi. Biometriyadan odamlarni avtomatik tanib olish uchun amaliy foydalanish biometriyaning biologik statistikasifatidagi kengroq tushunchasining xususiy holatidir. Biometriya atamasi jismoniy va axborot xavfsizligi sohasida 1980-yillardan boshlab qoʻllanila boshlagan; 1970-yillarda esa «shaxsni avtomatik identifikatsiya qilish» atamasi qoʻllangan.

Biometriya yordamida odamlar bir yoki bir nechta jismoniy yoxud xulq-atvor belgilariga koʻra tanib olinadi (uch oʻlchamli fotosurat orqali yuz va/yoki tana tasviri, ovoz namunasi, barmoq izlari, qoʻl venalarining joylashuvi, qon guruhi, koʻz shox pardasining maxsus fotosurati va boshqalar). Axborot texnologiyalari sohasida biometrik maʼlumotlardan kirish identifikatorlari va kirish huquqlarini boshqarish vositasi sifatida foydalaniladi. Biometrik tahlil kuzatuv ostidagi shaxslarni aniqlash uchun ham qoʻllanadi (bu amaliyot AQSHda, shuningdek, Rossiyada — barmoq izlari).

Tarix

28-mart, 2006-yil kuni Iroqning Falluja shahridagi harbiy xizmatga qabul qilish punktida iroqlik yangi askar oʻquv lageriga joʻnatilishidan oldin avtomatlashtirilgan tizimda biometrik identifikatsiyadan oʻtmoqda.

1859-yilda Hindistonda xizmat qilgan britaniyalik mustamlaka amaldori Uilyam Hershel shartnoma majburiyatlari boʻyicha kontragentlarni , yaʼni hindistonliklarni (chunki yevropalik oq tanli kishiga ularning barchasi bir-biriga oʻxshab koʻringan va ismlari ham bir xil eshitilgani sababli tez-tez chalkashlik yuzaga kelgan hamda bu mustamlaka amaldorlarining ishini murakkablashtirgan) barmoq izlari va kaft izlari orqali aniqlash amaliyotini joriy etdi. Ular bitim tuzayotganda ushbu izlarni qoldirgan. Keyinroq Frensis Galton tomonidan 1880-yillarning oxirida takomillashtirilgan ushbu barmoq izlari orqali shaxsni aniqlash usuli huquqni muhofaza qiluvchi organlar tomonidan hozirgacha qoʻllanadi.

Biroq Hershel tizimi aslida toʻliq biometrik tizim emas edi (chunki unda barmoq naqshlaridagi chiziqlar orasidagi mikroskopik masofani aniq oʻlchash asboblari boʻlmagan, nazorat izlari esa koʻz bilan solishtirilgan). Bundan tashqari, u juda cheklangan va faqat oʻziga xos maqsadlarda qoʻllangan. Shu sababli biometriyaning otasi sifatida fransuz kriminalisti Alfons Bertilyoneʼtirof etiladi. U 1880-yillarning boshlarida katta yoshli odamlarning antropometrik koʻrsatkichlari barqarorligini aniqlab, Fransiyada jinoyatchilarni tezkor hisobga olishning ilk biometrik tizimini joriy etishga erishdi. Bertilyon Ejen Vidok tomonidan yaratilgan, jinoyatchining tashqi qiyofasini soʻz bilan tasvirlashga asoslangan mavjud hisobga olish tizimini asos qilib oldi va uni aniq oʻlchovlar bilan toʻldirdi. Bu qidiruv doirasini muayyan shaxsgacha toraytirish imkonini berdi. Bertilyon tizimi politsiya kartotekasidagi jinoyatchilarga oid hisob kartalarini kataloglashtirish va toifalarga ajratishga imkon yaratdi. Natijada shaxsi nomaʼlum jinoyatchini aniqlash ancha osonlashdi. Dastlab tizim beshta biometrik oʻlchovdan iborat edi: boshning balandligi va kengligi, oʻrta barmoquzunligi, chap oyoq panjasi uzunligi va tirsak suyagiuzunligi. Bularga jinoyatchilarning old tomondan va yon tomondan olingan portretlari kartotekasi ham qoʻshilgan boʻlib, u guvohlarning huquqbuzarlar shaxsini aniqlashi uchun moʻljallangan edi (Bertilyonning soʻnggi qayd etilgan ixtirosidan dunyo boʻylab politsiya organlari hanuz foydalanadi). Bertilyon tizimi, boshqa imkoniyatlar qatori, oʻzini boshqa ism bilan tanishtirgan yoki toʻqima ismlardan foydalangan firibgarlar va turli tovlamachilarning haqiqiy shaxsini xatosiz aniqlashga imkon bergan.

Asosiy tamoyillar

Biometrik maʼlumotlarni ikki asosiy turga ajratish mumkin:

  • Fiziologik — tana tuzilishi bilan bogʻliq. Misollar: barmoq izlari, yuzni tanib olish, DNK, qoʻl kafti, koʻz toʻr pardasi , hid va ovoz.
  • Xulq-atvorga oid — insonning xatti-harakati bilan bogʻliq. Masalan, yurish tarzi va nutq. Biometriyaning bu turi uchun baʼzan inglizcha behaviometrics (xulq-atvor biometriyasi) atamasi qoʻllanadi.

Taʼriflar

Biometrik tahlilning taxminiy tuzilish sxemasi (ingliz tilida)

Biometrik qurilmalar sohasida qoʻllanadigan asosiy taʼriflar:

  • Universallik — har bir insonda oʻlchash mumkin boʻlgan xususiyat mavjud boʻlishi kerak.
  • Noyoblik — bir insonni boshqasidan biometrik jihatdan qanchalik yaxshi ajratish mumkinligi.
  • Barqarorlik — tanlangan biometrik belgilarning vaqt oʻtishi bilan qanchalik oʻzgarmasligini ifodalovchi koʻrsatkich (masalan, qarish jarayonida).
  • Oʻlchash qulayligi — oʻlchovni amalga oshirishning osonligi.
  • Samaradorlik — foydalaniladigan texnologiyalarning aniqligi, tezligi va ishonchliligi.
  • Maqbullik — texnologiyaning ishonchlilik darajasi.
  • Almashtirish imkoniyati — muqobil usuldan foydalanishning osonligi.

Biometrik tizim ikki rejimda ishlashi mumkin:

  • Verifikatsiya — biometrik shablon bilan birga-bir taqqoslash. Bu usul odam oʻzini kim deb tanishtirayotgan boʻlsa, haqiqatan ham oʻsha shaxs ekanini tekshiradi. Verifikatsiya smart-karta, foydalanuvchi nomi yoki identifikatsiya raqami orqali amalga oshirilishi mumkin.
  • Identifikatsiya — birga-koʻp taqqoslash: biometrik maʼlumotlar «qayd etilganidan» soʻng shaxsni aniqlash uchun biometrik maʼlumotlar bazasi bilan solishtiriladi. Biometrik namuna maʼlumotlar bazasida avvaldan mavjud boʻlsa, shaxsni identifikatsiya qilish muvaffaqiyatli amalga oshadi.

Biometrik tizimdan ilk bor shaxsiy va yakka tartibda foydalanish roʻyxatdan oʻtkazish deb atalgan. Roʻyxatdan oʻtkazish jarayonida shaxsning biometrik maʼlumotlari saqlangan. Keyinchalik biometrik maʼlumotlar qayd etilib, ilgari olingan maʼlumotlar bilan taqqoslangan. Eʼtibor bering: biometrik tizim ishonchli boʻlishi uchun uning ichida maʼlumotlarni saqlash va izlash jarayonlarining xavfsizligini taʼminlash nihoyatda muhim.

Birinchi qism (sensor) — real dunyo bilan tizim oʻrtasidagi bogʻlovchi boʻgʻin boʻlib, barcha zarur maʼlumotlarni olishi kerak. Koʻpincha bu tasvirlar boʻladi, ammo sensor belgilangan xususiyatlarga qarab boshqa turdagi maʼlumotlar bilan ham ishlashi mumkin.

Ikkinchi qism (blok) barcha zarur dastlabki ishlov berish jarayonlarini bajaradi: kiruvchi maʼlumotlarning sezgirligini oshirish uchun sensordan (datchikdan) olingan barcha «ortiqcha» axborotni olib tashlashi kerak (masalan, ovozni tanib olishda fon shovqinlarini yoʻqotish).

Uchinchi qismda (uchinchi blokda) kerakli maʼlumotlar ajratib olinadi. Bu muhim bosqich, chunki maʼlumotlar toʻgʻri va eng maqbul usulda ajratilishi zarur. Alohida xususiyatlarga ega qiymatlar vektori yoki tasvirdan shablon yaratishda foydalaniladi. Shablon — manbadan ajratib olingan tegishli xususiyatlarning sintezi (majmuasi). Biometrik oʻlchovning taqqoslash algoritmida ishlatilmaydigan elementlari shablonda saqlanmaydi. Bu fayl hajmini kamaytiradi va shablondagi maʼlumotlar asosida dastlabki maʼlumotlarni qayta tiklashni imkonsiz qilib, roʻyxatdan oʻtayotgan shaxsning shaxsiy maʼlumotlarini himoya qiladi.

Shablon shaklida ifodalangan roʻyxatga olish maʼlumoti shunchaki kirish kartasida, biometrik tizim maʼlumotlar bazasida yoki bir vaqtning oʻzida ikkalasida ham saqlanadi. Agar tizimga kirishga urinishda moslik aniqlansa, olingan shablon taqqoslagichga (muayyan taqqoslash algoritmiga) uzatiladi. U shablonni mavjud boshqa shablonlar bilan taqqoslab, maxsus algoritm yordamida ularning orasidagi farqni baholaydi (masalan, inglizcha Hamming distance — Xemming masofasi — uzunligi bir xil boʻlgan ikkita kodli xabarning (joʻnatilgan va qabul qilingan) mos raqamlari oʻzaro farq qiladigan pozitsiyalari soni). Taqqoslash dasturi kelgan namunalarni shablonlar bilan tahlil qiladi, soʻng bu maʼlumotlar muayyan maqsadda ishlatiladi (masalan, qoʻriqlanadigan hududga kirish, dasturni ishga tushirish va hokazo).

Tavsif

Biometrik tizimlar samaradorligini baholashda qoʻllanadigan koʻrsatkichlar:

  • Notoʻgʻri qabul qilish koeffitsiyenti (FAR) yoki notoʻgʻri moslik koeffitsiyenti (FMR)
    FAR — notoʻgʻri ruxsat berish koeffitsiyenti, yaʼni xato identifikatsiya ehtimoli. Bunda bioidentifikatsiya tizimi roʻyxatdan oʻtmagan foydalanuvchini (masalan, barmoq iziga qarab) adashib haqiqiy foydalanuvchi deb tan oladi.
    FMR — tizim kiruvchi namunani maʼlumotlar bazasidagi unga mos kelmaydigan shablon bilan xato ravishda mos deb baholash ehtimoli.
  • Notoʻgʻri rad etish koeffitsiyenti (FRR) yoki notoʻgʻri nomoslik koeffitsiyenti (FNMR)
    FRR — kirishga notoʻgʻri rad javobi berish koeffitsiyenti; bioidentifikatsiya tizimi roʻyxatdan oʻtgan foydalanuvchining barmoq izini haqiqiy deb tan olmasligi ehtimoli.
    FNMR — tizim kiruvchi namuna bilan maʼlumotlar bazasidagi tegishli shablon oʻrtasidagi moslikni aniqlashda xatoga yoʻl qoʻyishi ehtimoli. Tizim toʻgʻri kiritilgan maʼlumotlarning notoʻgʻri qabul qilingan ulushini oʻlchaydi.
  • Tizimning ishchi xarakteristikasi yoki nisbiy ishchi xarakteristika (ROC)
    ROC grafigi FAR va FRR koʻrsatkichlari oʻrtasidagi muvozanatni tasvirlaydi. Umuman olganda, taqqoslash algoritmi kiruvchi namuna shablonga qanchalik yaqin boʻlsa, mos deb hisoblanishini belgilaydigan chegara qiymatiga asoslanib qaror qabul qiladi. Chegara pasaytirilsa, notoʻgʻri nomosliklar kamayadi, biroq notoʻgʻri qabul qilishlar koʻpayadi. Aksincha, chegara yuqori boʻlsa, FAR kamayadi, lekin FRR ortadi. Chiziqli grafik yuqori samaradorlikdagi farqlarni koʻrsatadi (xatolar kam boʻlsa, ular siyrakroq yuz beradi).
  • Xatolarning teng darajasi (EER koeffitsiyenti) yoki oʻtish xatolari koeffitsiyenti (CER) — qabul qilish va rad etish xatolari bir-biriga teng boʻladigan koʻrsatkichlar. EER qiymatini ROC egri chizigʻidan oson aniqlash mumkin. EER turli ROC egri chiziqlariga ega qurilmalar aniqligini tez solishtirish imkonini beradi. Odatda EER qiymati past qurilmalar eng aniq hisoblanadi. EER qanchalik kichik boʻlsa, tizim shunchalik aniq ishlaydi.
  • Roʻyxatdan oʻtkazishdagi muvaffaqiyatsizlik koeffitsiyenti (FTE yoki FER) — kiruvchi maʼlumotlar asosida shablon yaratishga urinishlar muvaffaqiyatsiz tugashi ulushi. Bunga koʻpincha kiruvchi maʼlumotlar sifatining pastligi sabab boʻladi.
  • Qayd etishda xatolik koeffitsiyenti (FTC) — avtomatlashtirilgan tizimlarda biometrik maʼlumotlar toʻgʻri taqdim etilgan boʻlsa ham, tizim ularni aniqlay olmasligi ehtimoli.
  • Shablonlar sigʻimi — tizimda saqlanishi mumkin boʻlgan maʼlumotlar toʻplamlarining eng koʻp soni.

Biometrik qurilmalar sezgirligi ortgani sari FAR kamayadi, FRR esa oshadi.

Vazifalar va muammolar

Maxfiylik va huquqlarni chegaralash

Biometrik roʻyxatdan oʻtkazish vaqtida olingan maʼlumotlar roʻyxatdan oʻtgan shaxs rozilik bermagan (yoki xabardor boʻlmagan) maqsadlarda ishlatilishi mumkin.

Himoyalangan maʼlumotlar egalari uchun xavf

Oʻgʻrilar qoʻriqlanayotgan mulkka kira olmasa, biometrik identifikator egasini kuzatib, kirish huquqini qoʻlga kiritish maqsadida unga hujum qilishlari mumkin. Agar biror narsa biometrik qurilmabilan himoyalangan boʻlsa, uning egasiga mulkning oʻzidan ham qimmatga tushishi mumkin boʻlgan qaytarilmas zarar yetkazilishi ehtimoli bor. Masalan, 2005-yilda Malayziyada avtomobil oʻgʻrilari Mercedes-Benz S-sinf avtomobilini oʻgʻirlashga urinish paytida egasining barmogʻini kesib olishgan.

Biometrik maʼlumotlardan foydalanish firibgarlikka nisbatan zaif boʻlishi mumkin, chunki bunday maʼlumotlar baribir raqamli shaklga oʻtkaziladi. Firibgar skanerni maʼlumotlarga ishlov beruvchi qurilmaga ulovchi shinagaulanib, skanerlanayotgan obyekt haqida toʻliq maʼlumot olishi mumkin. Keyinchalik unga tirik odamning ham keragi boʻlmaydi: shinaga xuddi shu usulda ulanib, skanerdan foydalanmasdan ham skanerlangan shaxs nomidan barcha amallarni bajarishi mumkin.

Bekor qilish mumkin boʻlgan biometrik maʼlumotlar

Parollarning biometriyaga nisbatan afzalligi — ularni oʻzgartirish mumkinligidir. Parol oʻgʻirlangan yoki yoʻqotilgan boʻlsa, uni bekor qilib, yangisiga almashtirish mumkin. Biometriyaning ayrim turlarida esa bu imkonsiz. Agar birovning yuziga oid parametrlar maʼlumotlar bazasidan oʻgʻirlansa, ularni bekor qilish yoki yangilarini berish mumkin emas. Bekor qilinadigan biometrik maʼlumotlar yondashuvi biometriyani bekor qilish va almashtirish imkonini nazarda tutadi. Bu gʻoyani birinchi boʻlib Rata (Ratha) va hammualliflar taklif qilgan.

Bekor qilinadigan biometriyaning bir necha usuli ishlab chiqilgan. Barmoq izlariga asoslangan, bekor qilish mumkin boʻlgan ilk biometrik tizimni Tulyakov loyihalagan va yaratgan. Asosan, bunday biometriyada biometrik tasvir yoki belgilar moslashtirishdan oldin oʻzgartiriladi. Oʻzgartirilgan parametrlarni turlicha shakllantirish imkoniyati ushbu sxemada maʼlumotlarni bekor qilishga sharoit yaratadi. Taklif etilgan ayrim usullar Teo va Savvid ishlaridagi kabi oʻz tanib olish mexanizmlaridan foydalanadi; boshqalari esa (masalan, Dabba usuli) tanib olish interfeyslari uchun biometrik tadqiqotlardagi ilgʻor ishlanmalarga tayanadi. Himoya tizimiga qoʻyiladigan cheklovlar koʻpaysa-da, bu bekor qilinadigan modellarni biometrik texnologiyalar uchun yanada qulayroq qiladi.

Buning xususiy yechimlaridan biri barcha biometrik parametrlarni emas, faqat ayrimlarini ishlatish boʻlishi mumkin. Masalan, identifikatsiya uchun atigi ikki barmoqning (aytaylik, oʻng va chap qoʻl bosh barmoqlarining) papillyar chiziqlar naqshidan foydalaniladi. Zarurat tugʻilganda (masalan, ikki «asosiy» barmoq uchlari kuyganida ) tizimdagi maʼlumotlarni oʻzgartirib, maʼlum vaqtdan boshlab chap qoʻl koʻrsatkich barmogʻi va oʻng qoʻl jimjilogʻi kombinatsiyasini qabul qilish mumkin (ular haqidagi maʼlumotlar avval tizimga kiritilmagan va shu sababli qoʻlga kiritilishi ham mumkin boʻlmagan).

Biometrik maʼlumotlarning xalqaro almashinuvi

Koʻplab mamlakatlar, jumladan, AQSH, biometrik maʼlumotlar almashinuvida allaqachon ishtirok etmoqda. Bu haqda 2009-yilda Ketlin Kreninger va Robert Mokni AQSH Kongressining Mablagʻ ajratish qoʻmitasi tarkibidagi Milliy xavfsizlik boʻyicha quyi qoʻmitada «biometrik identifikatsiya» mavzusida shunday bayonot bergan:

Terrorchilik tashkilotlari AQSHga yetib kelmasidan ularning faoliyatini toʻxtata olishimizga ishonch hosil qilish uchun biometriya boʻyicha xalqaro standartlarni rivojlantirishda yetakchi oʻrinni egallashimiz kerak. Oʻzaro mos tizimlarni ishlab chiqish orqali mamlakatlar oʻrtasida terrorchilar haqidagi maʼlumotlarni xavfsiz almashish va shu tariqa xavfsizligimizni mustahkamlash imkoniga ega boʻlamiz. AQSH hukumati ichida terrorchilar va boshqa xavfli shaxslarni aniqlash hamda zararsizlantirish boʻyicha hamkorlik yoʻllarini takomillashtirayotganimiz kabi, xorijdagi hamkorlarimiz oldida ham terrorchilarning har qanday harakatini birgalikda oldini olish majburiyatimiz bor. <...> Xoʻsh, keyin nima qilamiz? Innovatsiyalar rivojidan ortda qolmasligimiz kerak. Bizga zarar yetkazmoqchi boʻlganlar zaif tomonlarimizni izlashda davom etmoqda. Shuning uchun rivojlanish surʼatini sekinlashtira olmaymiz. <...> Biz biometriya va xalqaro hamkorlik yordamida sayohat qilish imkoniyatlarini oʻzgartirish hamda kengaytirish, shuningdek, turli mamlakatlar xalqlarini ularga zarar yetkazmoqchi boʻlganlardan himoya qilish mumkinligini tushunamiz.

S. Magnusonning «Milliy mudofaa» jurnalida chop etilgan maqolasiga koʻra (inglizcha National Defense Magazine), AQSH Ichki xavfsizlik vazirligi bosim oʻtkazib, biometrik maʼlumotlarni tarqatishga majburlamoqda. Maqolada shunday deyiladi:

Miller (Amerikadagi ichki xavfsizlik va xavfsizlik masalalari boʻyicha idora maslahatchisi) AQSHning 25 mamlakat bilan biometrik maʼlumotlar almashish boʻyicha ikki tomonlama kelishuvlari borligini maʼlum qiladi. Soʻnggi bir necha yil ichida qaysidir xorijiy davlat rahbari Vashingtonga tashrif buyurgan har safar Davlat departamenti u bilan albatta shunday kelishuv tuzgan.

Rossiyada qonunchilik bilan tartibga solish

«Shaxsiy maʼlumotlar toʻgʻrisida»gi Federal qonunning 11-moddasi (152-FZ-son, 27-iyul, 2006-yil) biometrik maʼlumotlardan foydalanishning asosiy jihatlarini tartibga soladi. Shuningdek, 482-FZ-sonli qonun (29-dekabr, 2017-yil) kuchga kirishi bilan bank, taʼlim va boshqa xizmatlarni koʻrsatishda, kelgusida esa yoʻlkira toʻlashda biometrik identifikatsiya usullariga bosqichma-bosqich oʻtish jarayoni boshlandi. 2019-yil iyul oyida Rossiya Davlat dumasi qoʻmitasi bank mijozlarini biometrik identifikatsiya qilish toʻgʻrisidagi qonun loyihasini maʼqulladi.

Ommaviy madaniyatda biometriya

Biometrik texnologiyalar mashhur kinofilmlarda tasvirlangan. Bu isteʼmolchilarning biometriyaga inson shaxsini aniqlash vositasi sifatidagi qiziqishini kuchaytirdi. 2003-yilda suratga olingan «X-odamlar 2» va «Xalk» filmlarida biometrik tanib olish texnologiyalaridan foydalanilgan: «X-odamlar 2» filmida qoʻl kafti izi, «Xalk» filmida esa barmoq izi orqali kirishga ruxsat berilgan.

Biroq 2004-yilda «Men, robot» filmi (bosh rolda Uill Smit ) ekranlarga chiqmaguncha, bu texnologiyalar bunchalik yaqqol namoyish qilinmagan edi. Futuristik film hatto bugungi kunda ham yetarli rivojlanmagan eng yangi texnologiyalarning taraqqiyotini koʻrsatdi. Filmda ovoz va kaftni tanib olish texnologiyalaridan foydalanish odamlarning kelajak haqidagi tasavvurida mustahkam oʻrin oldi. Bugun binolar yoki axborotni himoya qilishda qoʻllanayotgan bu ikki texnologiya biometriyaning koʻplab mumkin boʻlgan tatbiqlaridan atigi ikkitasidir.

2005-yilda «Orol» filmi namoyishga chiqdi. Film davomida klonlar biometrik maʼlumotlardan ikki marta: uyga kirish va avtomobilni oʻt oldirish uchun foydalanadi.

«Gattaka» filmida odamlar ikki tabaqaga boʻlingan jamiyat tasvirlanadi: ustun boʻlishi uchun gen muhandisligi orqali yaratilganlar («Yaroqlilar» deb ataladi) va oddiy, quyi tabaqadagi odamlar («Yaroqsizlar»). «Yaroqlilar» deb hisoblangan shaxslar katta imtiyozlarga ega boʻlgan. Taqiqlangan hududlarga kirish cheklangan boʻlib, u barmoq izi skanerlariga oʻxshash, ammo barmoqni teshib olingan qondan DNK namunasini ajratadigan avtomatik biometrik skanerlar orqali nazorat qilingan.

«Vayron qiluvchi» filmida Uesli Snaypsijro etgan Saymon Feniks ismli qahramon koʻz toʻr pardasi skaneri oʻrnatilgan eshikni ochish uchun qurbonining koʻzini kesib oladi.

«Mahluqlar oʻzga sayyoraliklarga qarshi» filmida DreamWorks studiyasining harbiy yordamchi qahramoni biometrik texnologiyadan foydalanib, yopiq hududga kiradi.

Tanqid

Diniy tanqid

Havolalar