IPv6 internet protokoli

IPv6
Заголовок IPv6-пакета
Nomi Internet protokoli, 6-versiya
Darajasi ( OSI modeli) Tarmoq darajasi
Oilasi TCP/IP
Yaratilgan yili 1996
Port/ID Yo‘q
Protokolning vazifasi Manzillash
Spetsifikatsiyasi RFC 8200
Asosiy amalga oshirilgan tizimlar (mijozlar) TCP/IP stekining quyidagi tizimlardagi amalga oshirilishi: Microsoft Windows, Linux va BSD
Asosiy amalga oshirilgan tizimlar (serverlar) TCP/IP stekining quyidagi tizimlardagi amalga oshirilishi: Windows, Linux va BSD
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar
Ehtimoliy rasmiy tasvir

IPv6, inglizcha Internet protokoli, 6-versiya — IETF tomonidan ishlab chiqilgan internet protokoli (IP) versiyasi bo‘lib, u avvalgi IPv4versiyasi duch kelgan muammolarni bir qator tub o‘zgarishlar, eng avvalo, ancha katta manzillar zaxirasi hisobiga manzil makonining tugab borishi muammosini bartaraf etishga qaratilgan.

IPv6 protokoli haqiqiy teng huquqli tugunlar tarmog‘itamoyiliga asoslanib ishlab chiqilgan. Bunday tuzilma Internet ning 1980-yillardagi tuzilishiga xos bo‘lib, Internet tarmog‘idagi qurilmalar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanish imkoniyatini qayta tiklashga qaratilgan.

IPv6 manzilining uzunligi 128 bitni tashkil etadi, bu 32 bitli IPv4manzildan farq qiladi, 2128 ta ehtimoliy IPv6 manzili sayyoramizning har bir aholisiga shaxsiy qurilmalari uchun ulkan miqdordagi manzillar ajratish imkonini beradi. Shu sababli bu protokollarning manzil makonini to‘g‘ridan to‘g‘ri taqqoslash ma’nosizdir.

2010-yildan keyin manzil makoni amalda tugab borgani sababli mintaqaviy internet registratorlari ajratadigan IPv4 manzillarining yillik soni keskin kamaydi. Shunda mintaqaviy internet registratorlari zaxiralarni izlashga, jumladan ilgari ajratilgan quyi tarmoqlarni qaytarib olib, qayta taqsimlashga kirishdi. IPv4 manzillarini ajratish keskin kamaygan bo‘lsa, IPv6 manzillarining ajratilishi yildan yilga o‘sib bormoqda; kamdan-kam pasayishlar ham kuzatilgan (ulardan biri koronavirus pandemiyasi — COVID-19).

Tarmoq manzillari registratorlarining statistikasiga ko‘ra, 2022-yilda IPv6 manzillarining eng katta qismi (19 %) quyidagi davlatdagi foydalanuvchilar va tashkilotlarga ajratilgan: AQSH; aholi jon boshiga hisoblaganda esa yetakchi Shvetsiya.

2026-yil avgust oyida 47 % tashrifchi veb-saytlar va xizmatlarga ( Google ) IPv6 protokoli orqali kirgan.

IPv4 dan IPv6 ga o‘tish jarayonida ikkala protokol ham ikki xil stek ka ega qurilmalarda (inglizcha dual stack) bir vaqtda ishlatiladi va Internetda IPv6 trafigi ulushi asta-sekin ortadi. Ikki stekdan foydalanishni qurilmalarda «Happy Eyeballs»(inglizcha)texnologiyasi spetsifikatsiyasi IETF tomonidan IPv4 dan IPv6 ga silliq o‘tish uchun ishlab chiqilgan. Ikki stekni qo‘llaydigan ilova IPv6 ni afzal ko‘radi, IPv6 ni joriy etib, IPv4 ni ham saqlab qoluvchi operatorlarning IPv4 manzillarini translyatsiya qilish xarajatlari kamayadi.

Yaratilish tarixi

O‘tgan asrning 1980-yillari oxirida Internet manzil makonini saqlab qolish usullarini ishlab chiqish zarurati ayon bo‘ldi. Keyingi 1990-yillar boshida, hatto sinfsiz manzillashjoriy etilganiga qaramay, manzillar tugashining oldini olish uchun buning o‘zi yetarli emasligi va Internet infratuzilmasida yana o‘zgarishlar kerakligi ma’lum bo‘ldi. 1992-yil boshlariga kelib bir necha taklif paydo bo‘ldi. 1992-yil oxirida IETF keyingi avlod internet protokolini (inglizcha IP Next Generation — keyingi avlod IP — IPng) yaratish uchun ishchi guruhlar o‘rtasida tanlov e’lon qildi. 25-iyul 1994-yil IETF IPng modelini tasdiqladi va bir necha IPng ishchi guruhini tuzdi. 1996-yilga kelib bir qator RFChujjatlari chiqarildi; ular Internet protokolining 6-versiyasini tavsiflaydi. Dastlabki hujjat RFC 1883.

IETF yangi protokolga 6-versiya raqamini berdi, chunki 5-versiya ilgari IPv5video va audio uzatish uchun mo‘ljallangan edi..

IPv4 manzillarining tugashi

IPv4 manzillarining butunlay tugash vaqti haqidagi prognozlar 2000-yillardaturlicha bo‘lgan. Masalan, 2003-yilda tashkilot — APNIC direktori Pol Uilson (inglizcha Pol Uilson) o‘sha paytdagi Internetning kengayish sur’atlariga asoslanib, bo‘sh manzil makoni yana bir yoki ikki o‘n yillikka yetishini aytgan. sentabr 2005-yilda Cisco Systems mavjud manzillar zaxirasi 4–5 yilga yetishini taxmin qilgan.[manba 616 kundan beri ko‘rsatilmagan]

Mintaqaviy internet registratorlari operatorlarga IPv4 manzil bloklarini 2010-yilgacha, jumladan o‘sha yili ham faol ajratib kelgan. Keyin manzillar tugadi va 2011-yildan ajratiladigan bloklar soni keskin kamaydi. Registratorlar zaxiralarni izlab, ilgari ajratilgan quyi tarmoqlarni qaytarish va qayta ishlatishni boshladi. 2022-yilda uchta /24 quyi tarmoq 2019-yili ulardan foydalanmagan operatorlardan qaytarib olingan bo‘lsa-da, hanuz «zaxirada ushlab turilgan» edi.

3-fevral 2011 kuni IANA so‘nggi beshta /8 IPv4 blokini mintaqaviy internet registratorlarigataqsimladi. O‘sha vaqtda mintaqaviy internet registratorlarining (RIR) umumiy bo‘sh manzil bloklari zaxirasi yarim yil (APNIC) bilan besh yil (AfriNIC).

Sentabr 2015-yil holatiga ko‘ra , IPv4 manzillarining umumiy bo‘sh zaxirasi tugagani va yangi diapazonlarni berishga cheklovlar kiritilganini deyarli barcha mintaqaviy registratorlar e’lon qildi. Yagona istisno — AfriNIC; ARIN bo‘sh IPv4 manzillari to‘liq tugaganini e’lon qilgan; boshqa registratorlarda bu holat 2017-yildanboshlab yuz berishi taxmin qilingan. IPv4 manzillarini Yevropa, Osiyo va Lotin Amerikasi da (registratorlar: APNIC, RIPE NCC va LACNIC) /22 bloklari (har biri 1024 ta manzil) ko‘rinishida ajratish davom etmoqda.

IPv4 manzillari tugashi internet operatorlari o‘rtasida IPv4 bloklarini bozor orqali o‘tkazish mexanizmini yuzaga keltirdi. Ushbu bozordagi narxlar bir necha yil davomida oshdi, bunga manzil egalari olib borgan spekulyativ harakatlar ham sabab bo‘ldi. Xarid qilingan manzil bloklaridan amalda kam foydalanilgani IPv4 manzillari bozoridagi bitimlarning spekulyativ xususiyatini ko‘rsatadi. Xaridorlar ko‘pincha chayqovchilar bo‘lib, ular sotib olgan bloklarini registratorlar talab qilgan eng kam muddat davomida ushlab turib, so‘ng qimmatroqqa qayta sotishga qo‘ygan.

IPv4 manzillari bozori faoliyat yuritgan davrda savdo hajmi asta-sekin kamaydi. Bunga zaxiralarning tugashi va IPv4 manzil makoni egalarining narx oshishini kutib, o‘z bloklarini sotmay ushlab turishi ta’sir qildi. 2022-yilga kelib IPv4 manzillari bozorida narxlarning o‘sishi to‘xtadi. Buning ikki ehtimoliy sababi bor: birinchisi — IPv6 foydalanuvchilari ko‘payishi natijasida talabning pasayishi; bunga xususan, ikki stekli qurilmalar va «Happy Eyeballs» texnologiyasi asosida ishlaydigan ilovalar ko‘payishi ham ta’sir qilgan. Ikkinchi sabab — IPv4 bloklarining ayrim egalari aktivlarini foyda bilan sotishga intilgani va shu maqsadda mavjud zaxiralarini ushlab turganidir. 2022-yil oxiriga kelib talabning pasayishi chayqovchilar uchun foyda olish niyatida sotib olingan IPv4 manzil bloklarini saqlab turishni xavfli qilib qo‘ydi. Biroq ularni bir vaqtning o‘zida sotuvga chiqarish ham narxning keskin qulashiga olib kelishi mumkin edi.

IPv4 manzil bloklari tanqisligi (taklifning kamligi va narxlarning yuqoriligi) operatorlarga iqtisodiy bosim o‘tkazib, ularni IPv6 ga o‘tishga undaydi. Bir nuqtada bu bosim IPv6 ni joriy etish xarajatidan oshadi, operatorlar yangi protokolni ommaviy joriy eta boshlaydi va IPv4 manzillari bozori qulaydi.

Protokolni sinash

8-iyun 2011-yil kuni Xalqaro IPv6 kuni o‘tkazildi. Bu tadbir dunyo internet hamjamiyatining IPv4 dan IPv6 ga o‘tishga tayyorligini sinashga bag‘ishlandi. Unda qatnashgan kompaniyalar bir kun davomida o‘z saytlariga IPv6 yozuvlarini qo‘shdi. Sinov muvaffaqiyatli o‘tdi; to‘plangan ma’lumotlar tahlil qilinib, keyingi joriy etish ishlari va tavsiyalarni tayyorlashda hisobga olindi.[manba 616 kundan beri ko‘rsatilmagan]

Protokolni joriy etish

IPv6 ga o‘tish Google kompaniyasida 2008-yildayoq boshlangan.[manba 616 kundan beri ko‘rsatilmagan]

4-fevral 2008-yilda IPv6 qo‘llovi oltita ildiz DNS serveriga (jami o‘n uchtadan) joriy etildi.

8-iyun 2011-yil kuni Internet jamiyati (inglizcha Internet Society, ISOC) tashabbusi bilan dunyoning eng yirik internet operatorlari va xosting provayderlari Internet infratuzilmasining IPv6 ni joriy etishga tayyorligini sinovdan o‘tkazdi. Sinov umuman muvaffaqiyatli o‘tdi va ISOC mutaxassislari global tarmoq IPv6 ni joriy etishga tayyor degan xulosaga kelishdi. 8-iyun sanasini ISOC tashkiloti Xalqaro IPv6 kuni deb atadi (World IPv6 Day).

6-iyun 2012-yilda ISOC IPv6 protokoli asosidagi global tarmoq rasman ishga tushirilganini e’lon qildi (World IPv6 Launch). Shu kuni Grinvich vaqti bilan yarim tunda (Moskva vaqti bilan ertalab soat 4 da) dunyoning eng yirik axborot texnologiyalari kompaniyalari o‘z uskunalari va xizmatlarida IPv6 protokoli qo‘llovini rasman yoqdi.

IPv6 ning global ishga tushirilishi arafasida yetakchi aloqa operatorlari IPv6 ni kamida 1 % internet foydalanuvchisi IPv6 dan darhol foydalana oladigan miqyosda qo‘llab-quvvatlashga majburiyat oldi. (allaqachon[qachon?] quyidagi kompaniyalar imzo chekkan: AT&T, Comcast, Free Telecom(inglizcha), Internode(inglizcha), KDDI, Time Warner Cable(inglizcha), XS4ALL(inglizcha)).[manba 616 kundan beri ko‘rsatilmagan] Ishlab chiqaruvchilar tarmoq uskunalari da IPv6 ni standart sozlama sifatida faollashtiradi, jumladan marshrutizatorlar da (Cisco, D-Link). Veb-kompaniyalar o‘z asosiy saytlarida IPv6 ni yoqadi (Google, Facebook, Microsoft Bing, Yahoo), ayrimlari esa korporativ tarmoqlarini ham IPv6 ga o‘tkazmoqda. mobil tarmoqlarning LTE standarti spetsifikatsiyasida IPv6 protokolini majburiy qo‘llab-quvvatlash talabi belgilangan.[manba 616 kundan beri ko‘rsatilmagan]

2012-yil boshida Rossiyada IPv6 ning tarqalish darajasi 6,7 % ni tashkil etgan (barcha tarmoqlar umumiy soniga nisbatan).

2022-yilda AQSHning yirik davlat tashkilotlari IPv6 ni joriy etgan.

IPv4 bilan taqqoslash

Ba’zan ta’kidlanishicha[kim tomonidan?], yangi protokol Yer yuzidagi har bir kishi uchun 5·1028 tagacha manzilni ta’minlashi mumkin. Bunday ulkan manzil makoni manzillarni iyerarxik tashkil qilish uchun joriy etilgan (bu marshrutlashni soddalashtiradi). Shunga qaramay, manzil makonining kengayishi NAT dan foydalanishni ixtiyoriy qiladi. IPv6 dan klassik foydalanish (har bir abonentga /64 tarmoq ajratish; faqat unicast manzillashni ishlatish) Yer yuzidagi har bir inson uchun 300 milliondan ortiq IP manzilidan foydalanish imkonini beradi.

IPv6 dan marshrutizatorlar ishini murakkablashtiradigan quyidagi funksiyalar olib tashlangan:

  • Marshrutizatorlar endi paketni fragmentlarga ajratishi shart emas. Buning o‘rniga paket tashlab yuboriladi va MTU chegarasi oshib ketgani haqida, shuningdek paket sig‘magan keyingi aloqa kanalining MTU qiymatini ko‘rsatuvchi ICMP xabari yuboriladi. IPv4 da ICMPpaketida MTU hajmi ko‘rsatilmagan; jo‘natuvchi MTU qiymatini Yo‘l bo‘ylab MTU ni aniqlash (Path MTU discovery)usuli yordamida aniqlashi kerak edi. Paket yo‘qolishiga sezgir protokollar yaxshiroq ishlashi uchun minimal MTU 1280 baytgacha oshirilgan. Fragmentatsiya ixtiyoriy funksiya sifatida qo‘llab-quvvatlanadi (fragmentlash haqidagi ma’lumot asosiy sarlavhadan kengaytma sarlavhalarga ko‘chirilgan) va u faqat jo‘natuvchi tashabbusi bilan bajarilishi mumkin.
  • IP sarlavhasidan nazorat yig‘indisi olib tashlangan. Kanal (Ethernet) va transport (TCP va UDP) protokollari o‘z nazorat yig‘indilariga ega ekanini hisobga olsak, IP darajasidagi qo‘shimcha nazorat yig‘indisi ortiqcha hisoblanadi. Bundan tashqari, o‘tishlar soni chegarasi (hop limit) (yoki TTL IPv4 da) maydoni har bir marshrutizatorda IPv4 protokoli bo‘yicha o‘zgargani sababli nazorat yig‘indisini doimiy ravishda qayta hisoblash kerak bo‘lgan.

IPv6 manzili avvalgi protokol versiyasidagidan kattaroq bo‘lsa ham (16 bayt, 4 bayt o‘rniga), paket sarlavhasi atigi ikki baravar — 20 baytdan 40 baytgacha uzaygan.

IPv6 ning IPv4 ga nisbatan afzalliklari:

  • Juda yuqori tezlikdagi tarmoqlarda ulkan paketlarni (jambogrammalarni (jumbograms)) — 4 gigabaytgacha bo‘lgan paketlarni qo‘llab-quvvatlash mumkin;
  • Time to Live maydoni «Paketning yashash muddati»dan quyidagiga o‘zgartirilgan: Hop Limit;
  • Oqim belgilari va trafik sinflari paydo bo‘lgan;
  • Ko‘p manzilli uzatish imkoniyati paydo bo‘lgan.

Avtomatik sozlash (holatsiz manzilni avtomatik sozlash — Stateless Address Autoconfiguration, SLAAC)

Tarmoq interfeysi ishga tushirilganda unga mahalliy IPv6 manzili tayinlanadi. Bu manzil fe80::/10 prefiksi va manzilning quyi qismidagi interfeys identifikatoridan iborat. Interfeys identifikatori sifatida ko‘pincha 64 bitli kengaytirilgan noyob identifikator EUI-64qo‘llanadi va u ko‘pincha MAC manzilibilan bog‘liq bo‘ladi. Mahalliy manzil faqat kanal darajasidagi tarmoq segmenti doirasida amal qiladi hamda axborot almashish uchun ICMPv6paketlarida ishlatiladi.

Boshqa manzillarni sozlash uchun tugun «Router Solicitation» ICMPv6 xabarini marshrutizatorlarning guruhli manziliga yuborishi mumkin. Buni olgan marshrutizatorlar «Router Advertisement» ICMPv6 javobini jo‘natadi. Unda tarmoq prefiksi, shlyuzmanzili, rekursiv DNS serverlar manzillari, MTU va boshqa ko‘plab parametrlar ko‘rsatilishi mumkin. Tarmoq prefiksi va interfeys identifikatorini birlashtirib, tugun yangi manzil oladi. Shaxsiy ma’lumotlar maxfiyligini ta’minlash uchun interfeys identifikatori o‘rniga psevdotasodifiy son ishlatilishi mumkin.

Boshqaruvni kuchaytirish uchun DHCPv6protokolidan foydalanish mumkin. Bu administratorga marshrutizator orqali tugunga aniq manzil tayinlash imkonini beradi.

Internet provayderlari abonentga prefiksni delegatsiya qilish funksiyasidan foydalanishi mumkin. Bu abonentga hech qanday sozlamani o‘zgartirmasdan bir provayderdan boshqasiga oson o‘tish imkonini beradi.

Oqim belgilari

IPv6 protokoliga «Oqim belgisi» maydonining kiritilishi bir xil xususiyatdagi paketlar oqimini marshrutlash jarayonini sezilarli darajada soddalashtiradi. Oqim — jo‘natuvchi tomonidan ma’lum qabul qiluvchiga yuboriladigan paketlar ketma-ketligi. Bunda oqimdagi barcha paketlarga muayyan ishlov berilishi kerak deb hisoblanadi. Bunday ishlovning turi qo‘shimcha sarlavhalar orqali belgilanadi.

Jo‘natuvchi va qabul qiluvchi o‘rtasida bir nechta oqim bo‘lishi mumkin. Oqim belgisini jo‘natuvchi tugun psevdotasodifiy 20 bitli son hosil qilib tayinlaydi. Bitta oqimning barcha paketlari bir xil sarlavhalarga ega bo‘lishi va ularni marshrutizator qayta ishlashi kerak.

Oqim belgisi bo‘lgan birinchi paketni olgach, marshrutizator qo‘shimcha sarlavhalarni tahlil qiladi, ularda ko‘rsatilgan amallarni bajaradi va natijalarni (keyingi tugun manzili, o‘tish sarlavhasi parametrlari, marshrutlash sarlavhasidagi manzillarni ko‘chirish va boshqalarni) mahalliy keshda saqlaydi. Bunday yozuvning kaliti manba manzili va oqim belgisining kombinatsiyasidir. Manba manzili va oqim belgisi bir xil bo‘lgan keyingi paketlar sarlavhaning barcha maydonlarini batafsil tahlil qilmasdan, keshdagi ma’lumotlarga tayanib qayta ishlanadi.

Yozuvning kesh dagi saqlanish muddati oqim paketlari kelishda davom etsa ham 6 soniyadan oshmaydi. Kesh yozuvi o‘chirilgach, oqimning keyingi paketi odatdagi tartibda qayta ishlanadi va uning uchun yangi kesh yozuvi yaratiladi. Ko‘rsatilgan oqimning amal qilish vaqtini jo‘natuvchi tugun boshqaruv protokoli yoki o‘tish sarlavhasi parametrlari orqali aniq belgilashi mumkin; u 6 soniyadan ortiq bo‘lishi ham mumkin.

IPv6 protokolida xavfsizlik IPsecyordamida ta’minlanadi; uni qo‘llab-quvvatlash ushbu protokol versiyasi uchun majburiydir.

QoS

Marshrutizatorlar paketlarning ustuvorligini Trafik sinfi (Traffic Class)maydonidagi dastlabki olti bit asosida aniqlaydi. Birinchi uch bit trafik sinfini, qolgan bitlar esa paketni tashlab yuborish ustuvorligini belgilaydi. Ustuvorlik qiymati qanchalik katta bo‘lsa, paketning ustuvorligi shunchalik yuqori bo‘ladi.

IPv6 ishlab chiquvchilari ayrim ilovalar toifalari uchun quyidagi trafik sinfi kodlaridan foydalanishni tavsiya etadi:
Trafik sinfiVazifasi
0Toifalanmagan trafik
1To‘ldiruvchi trafik (tarmoq yangiliklari)
2Muhim bo‘lmagan axborot trafiki (elektron pochta)
3Zaxira
4Muhim trafik (FTP, HTTP, NFS)
5Zaxira
6Interaktiv trafik (Telnet, X-terminal, SSH)
7Boshqaruv trafiki (Marshrutlash ma’lumotlari, SNMP)

Xavfsizlik mexanizmlari

IPv6 standarti quyidagi shifrlash protokoli qo‘llovini majburiy deb belgilaydi: IPsec.

Quyidagilardan farqli ravishda — SSL va TLS, IPsec yordamida shifrlash istalgan turdagi ma’lumotlar (jumladan, UDP) uchun alohida amaliy dasturiy ta’minot qo‘llovisiz amalga oshiriladi.[manba 616 kundan beri ko‘rsatilmagan]

IPv6 manzillash asoslari

IPv6 manzillarining turli turlari mavjud: yakka manzilli (Unicast), istalgan bitta qabul qiluvchiga yo‘naltiriladigan guruhli (Anycast) va ko‘p manzilli (Multicast).

Unicast turidagi manzillar hammaga yaxshi ma’lum. Bunday manzilga yuborilgan paket aynan shu manzilga mos keladigan interfeysga yetib boradi.

Anycast manzillari sintaktik jihatdan Unicast manzillaridan farq qilmaydi, biroq ular interfeyslar guruhini bildiradi. Bunday manzilga yo‘naltirilgan paket eng yaqin (marshrutizator metrikasiga ko‘ra) interfeysga yetkaziladi. Anycast manzillaridan faqat marshrutizatorlar foydalanishi mumkin.

Multicast manzillari interfeyslar guruhini aniqlaydi. Bunday manzilga yuborilgan paket ko‘p manzilli uzatish guruhiga biriktirilgan barcha interfeyslarga yetib boradi.

IPv4 ning keng uzatish manzillari (odatda xxx.xxx.xxx.255) IPv6 da ko‘p manzilli uzatish manzillari orqali ifodalanadi. IPv6 quyi tarmog‘ining chegaraviy manzillari (masalan, xxxx: xxxx: xxxx: xxxx:0:0:0:0 va xxxx: xxxx: xxxx: xxxx: ffff: ffff: ffff: ffff, /64 quyi tarmog‘i uchun) to‘laqonli manzillar hisoblanadi va boshqa manzillar qatori ishlatilishi mumkin.

Manzildagi raqamlar guruhlari ikki nuqta bilan ajratiladi (masalan, fe80:0:0:0:200:f8ff:fe21:67cf). Guruhlardagi qiymatga ta’sir qilmaydigan boshlang‘ich nollar tushirib qoldirilishi mumkin. Ketma-ket kelgan ko‘p sonli nolli guruhlarni ikkita ikki nuqta (::) yordamida qisqartirish mumkin (fe80::200:f8ff:fe21:67cf). Bunday qisqartirish har bir manzilda faqat bir marta ishlatilishi mumkin.

Unicast manzillarining turlari

Global manzillar

Ommaviy IPv4 manzillariga mos keladi. Ular band bo‘lmagan istalgan diapazonda joylashishi mumkin. Hozirda mintaqaviy internet registratorlari 2000::/3 manzil blokini (2000:: dan 3FFF:FFFF:FFFF:FFFF:FFFF:FFFF:FFFF:FFFF gacha) taqsimlamoqda.

Bu APIPA protokoli yordamida avtomatik sozlanadigan IPv4 manzillariga mos keladi. FE80: bilan boshlanadi.

Quyidagi maqsadlarda ishlatiladi:

  1. Router Solicitation (RS) va Router Advertisement (RA) xabarlari uchun manba manzili sifatida, marshrutizatorlarni aniqlash uchun.
  2. Qo‘shni tugunlarni aniqlash (unga teng mexanizm — ARP protokoli, u IPv4 da ishlatiladi).
  3. Keyingi o‘tish (next-hop) manzili sifatida marshrutlarda qo‘llanadi.

Noyob mahalliy (Unique-Local)

RFC 4193 hujjati Unique-Localmanzil makonini tavsiflaydi. Uning vazifasi IPv4 dagi ichki tarmoq manzillariga (10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 va 192.168.0.0/16) o‘xshaydi. Mazkur IPv6 quyi tarmoqlarining manzillari FCxx: va FDxx: bilan boshlanadi.

Multicast manzillarining turlari

Ko‘p manzilli uzatish (multicast) manzillari ikki turga bo‘linadi:

  • Belgilangan (Assigned multicast) — vazifasi oldindan belgilangan maxsus manzillar. Ular qurilmalarning muayyan guruhlari uchun ajratilgan multicast manzillaridir. Bunday manzilga yuborilgan paket guruh tarkibidagi barcha qurilmalar tomonidan qabul qilinadi.
  • So‘ralgan (Solicited multicast) — amaliy vazifalarda ishlatilishi mumkin bo‘lgan qolgan manzillar. Interfeysda unicast manzili paydo bo‘lganda ushbu turdagi manzil avtomatik hosil bo‘ladi. U FF02:0:0:0:0:1:FF00::/104 tarmog‘i asosida shakllanadi, qolgan 24 bit esa sozlangan unicast manzilining oxirgi bitlariga mos keladi.

Paket formati

Paketlar ularni qabul qiluvchiga yetkazish uchun zarur boshqaruv ma’lumotlari va uzatilishi kerak bo‘lgan foydali ma’lumotlardan iborat. Boshqaruv ma’lumotlari asosiy, qat’iy o‘lchamli sarlavhada va ixtiyoriy qo‘shimcha sarlavhalardan birida joylashgan ma’lumotlarga bo‘linadi. Foydali ma’lumotlar odatda deytagramma yoki yuqoriroq transport darajasidagiprotokol fragmenti bo‘ladi, ammo ular tarmoq darajasi ma’lumotlari ham bo‘lishi mumkin (masalan, ICMPv6, OSPF).

IPv6 paketlari odatda Ethernetkabi kanal darajasi protokollari orqali uzatiladi. Bunday protokol paketni inkapsulyatsiya qilib, alohida kadrichiga joylaydi. Biroq IPv6 paketini tunnel kabi yuqoriroq darajadagi protokol yordamida ham uzatish mumkin, masalan, 6to4 yoki Teredo.

orqali ham uzatish mumkin.

IPv6 manzillari to‘rtta belgidan iborat sakkizta o‘n oltilik son (ya’ni to‘rttadan belgili guruhlar) ko‘rinishida yoziladi va ikki nuqta bilan ajratiladi. Manzil namunasi:

2001:0db8:11a3:09d7:1f34:8a2e:07a0:765d

Agar ketma-ket kelgan ikki yoki undan ortiq guruh 0000 ga teng bo‘lsa, ularni tashlab yuborib, o‘rniga qo‘sh ikki nuqta (::) qo‘yish mumkin. Guruhlardagi qiymatga ta’sir qilmaydigan boshlang‘ich nollar ham yozilmasligi mumkin. Masalan, 2001:0db8:0000:0000:0000:0000:ae21:ad12 manzili 2001:db8::ae21:ad12 ga, 0000:0000:0000:0000:0000:0000:ae21:ad12 esa ::ae21:ad12 ko‘rinishiga qisqartirilishi mumkin. Alohida joylashgan 2 ta nolli guruhni bir vaqtda qisqartirib bo‘lmaydi, chunki bu noaniqlikka olib keladi.

IPv4 ni IPv6 ga ichki joylashtirish yoki aks ettirish uchun manzil yozishning maxsus usuli ham bor. Bunda oxirgi 2 ta guruh IPv4 manzilining odatdagi ko‘rinishi bilan almashtiriladi. Masalan:

::ffff:192.0.2.1

IPv6 manzilidan URL da foydalanganda manzilni kvadrat qavs ichiga olish kerak:

http://[2001:0db8:11a3:09d7:1f34:8a2e:07a0:765d]/

Agar portni ko‘rsatish talab etilsa, u qavsdan keyin yoziladi:

http://[2001:0db8:11a3:09d7:1f34:8a2e:07a0:765d]:8080/

Zaxiralangan IPv6 manzillari

Zaxiralangan quyi tarmoqlar
IPv6 manzili Prefiks uzunligi (bit) Tavsifi Izoh
:: 128 — 0.0.0.0 ga qarang ( IPv4
::1 128 loopback (o‘ziga qaytish) manzili 127.0.0.0/8 ga qarang ( IPv4
::xx.xx.xx.xx 96 ichki joylashtirilgan IPv4 Pastki 32 bit IPv4manzilini tashkil etadi. Shuningdek, IPv4bilan mos IPv6 manzili deb ham ataladi. Eskirgan va hozir ishlatilmaydi.
::ffff:xx.xx.xx.xx 96 IPv4 manzili, IPv6 ga aks ettirilgan Pastki 32 bit — IPv4 manzili bo‘lib, IPv6 ni qo‘llab-quvvatlamaydigan xostlar uchun mo‘ljallangan.
64:ff9b:: 96 NAT64(inglizcha) IPv6 quyi tarmog‘idan ommaviy IPv4 tarmog‘iga NAT64 translyatsiya mexanizmi orqali kirish uchun zaxiralangan.
2001:: 32 Teredo Teredo tunnellari uchun RFC 4380
2001:db8:: 32 Hujjatlashtirish Hujjatlardagi misollar uchun RFC 3849
2002:: 16 6to4 6to4 tunnellari uchun RFC 3056
fe80:: — febf:: 10 kanalga mahalliy (link-local) 169.254.0.0/16 ga o‘xshaydi (IPv4 da)
fec0:: — feff:: 10 saytga mahalliy (site-local) Eskirgan deb belgilangan: RFC 3879 (ichki tarmoqlarning 10.0.0.0/8; 172.16.0.0/12; 192.168.0.0/16 manzillariga o‘xshaydi)
fc00:: 7 Noyob mahalliy Unicast (Unique Local Unicast) Site-Local o‘rnini egallagan: RFC 4193
ff00:: 8 Ko‘p manzilli uzatish (Multicast) RFC 3513
3fff:: 20 Hujjatlashtirish Hujjatlardagi misollar uchun RFC 9637

Adabiyotlar

Havolalar