| Bifidobakteriyalar | ||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Bifidobacterium adolescentis | ||||||||||
| Ilmiy tasnif | ||||||||||
|
Domen: Tip: Sinf: Turkum: Oila: Urug‘: Bifidobakteriyalar |
||||||||||
| Xalqaro ilmiy nomi | ||||||||||
| Bifidobacterium Orla-Jensen 1924 | ||||||||||
| ||||||||||
Bifidobakteriyalar (lot. Bifidobacterium: bifidus — ikkiga bo‘lingan va bacteria — bakteriya) — grammusbat anaerob bakteriyalar urug‘i. Ular biroz egilgan tayoqchalar (uzunligi 2—5 mkm) shaklida bo‘lib, ba’zan uchlarida shoxlanadi va spora hosil qilmaydi.
Biologik xususiyatlari
Bifidobakteriyalarning o‘sishi uchun quyidagilar zarur: para-aminobenzoy kislotasi (PABK) va pantoten kislotasi. Differensial tashxisda qo‘llanadigan oziqa muhiti — Blaurok muhiti.
Me’yordagi mikroblar soni — 109—1010 KHB/gramm (koloniya hosil qiluvchi birlik/gramm).
Bifidobakteriyalar ichak mikroflorasining 80—90 % ini tashkil etadi: bu ona suti bilan oziqlanayotgan bolalar va emish davridagi yosh sutemizuvchilarga xosdir. Ichakda bifidobakteriyalarning mavjudligi bolalar va yosh hayvonlar uchun foydali, chunki ular turli chirish jarayonlarini keltirib chiqaruvchi hamda kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlar rivojlanishini bostiradi va uglevodlar hazm bo‘lishiga yordam beradi. Sut bilan oziqlanish tugagach, bifidoflora kattalar organizmiga xos odatiy ichak mikroflorasi bilan almashadi.
Bifidobakteriyalarning inson organizmidagi vazifalari:
- ichak shilliq qavatiga birikib, mikroblar va toksinlarning organizmning ichki muhitiga kirishiga qarshi ichak to‘sig‘ining fiziologik himoyasini ta’minlaydi;
- organik yog‘ kislotalarini ishlab chiqarishi hisobiga patogen va shartli-patogen mikroorganizmlarga nisbatan kuchli antagonistik faollik ko‘rsatadi;
- oziq-ovqat substratlarini o‘zlashtirishda va ichak devori yonidagi hazm jarayonlarini faollashtirishda qatnashadi;
- aminokislotalar va oqsillarni, K vitaminini, B guruhi vitaminlarini sintez qiladi: B1 — tiamin, B2 — riboflavin, B5 — pantoten kislotasi, B3 — nikotin kislotasi, B6 — piridoksin, B9 — foliy kislotasi;
- ichak devori orqali quyidagilarning so‘rilishini kuchaytiradi: kalsiy ionlari, temir ionlari va D vitamini.
Kemiruvchilarda o‘tkazilgan klinikagacha tadqiqotlarning tizimli sharhi Bifidobacterium urug‘ining gippokampdagi neyrogenez va miya neyrotrofik omili darajasi bilan eng kuchli ijobiy bog‘liqliklardan biriga egaligini ko‘rsatdi. Mazkur omil — BDNF.
Qo‘llanilishi
Bifidobakteriyalarning tirik kulturasidan dori preparatlari tayyorlashda foydalaniladi. Bu preparatlar ichak mikroflorasini me’yorlashtirish va diareyaga qarshi davolash uchun qo‘llanadi.
Ishlab chiqaruvchilarning ta’kidlashicha, tirik bifidobakteriyalar kuchli antagonistik faollikka ega bo‘lib, ichakdagi ko‘plab patogen va shartli-patogen mikroorganizmlarga (jumladan, stafilokokklar, proteylar, enteropatogen ichak tayoqchasi, shigellalar, ayrim achitqisimon zamburug‘larga) qarshi ta’sir ko‘rsatadi, ichak va qin mikroflorasi muvozanatini tiklaydi, ichakning hazm qilish va himoya funksiyalarini me’yorlashtiradi, moddalar almashinuvini faollashtiradi hamda organizmning nospetsifik rezistentligini oshiradi.
Turlari
Quyidagi turlar Bifidobakteriyalar urug‘iga kiradi:
- B. actinocoloniiforme Killer va boshqalar 2011
- B. adolescentis Reuter 1963 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. aemilianum Alberoni va boshqalar 2019
- B. aerophilum Michelini va boshqalar 2017
- B. aesculapii Modesto va boshqalar 2014
- B. amazonense Lugli va boshqalar 2021
- B. angulatum Scardovi va Crociani 1974 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. animalis (Mitsuoka 1969) Scardovi va Trovatelli 1974 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. anseris Lugli va boshqalar 2018
- B. apousia Chen va boshqalar 2022
- B. apri Pechar va boshqalar 2017
- B. aquikefiri Laureys va boshqalar 2016
- B. asteroides Scardovi va Trovatelli 1969 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. avesanii Michelini va boshqalar 2019
- B. biavatii Endo va boshqalar 2012
- B. bifidum (Tissier 1900) Orla-Jensen 1924 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. bohemicum Killer va boshqalar 2011
- B. bombi Killer va boshqalar 2009
- B. boum Scardovi va boshqalar 1979 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. breve Reuter 1963 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. callimiconis Duranti va boshqalar 2019
- B. callitrichidarum Modesto va boshqalar 2018
- B. callitrichos Endo va boshqalar 2012
- B. canis Neuzil-Bunesova va boshqalar 2020
- B. castoris Duranti va boshqalar 2019
- B. catenulatum Scardovi va Crociani 1974 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. catulorum Modesto va boshqalar 2018
- B. cebidarum Duranti va boshqalar 2020
- B. choerinum Scardovi va boshqalar 1979 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B.choladohabitans Chen va boshqalar 2022
- B. choloepi Modesto va boshqalar 2020
- B. colobi Lugli va boshqalar 2021
- B. commune Praet va boshqalar 2015
- B. criceti Lugli va boshqalar 2018
- "B. crudilactis" Delcenserie va boshqalar 2007
- B.cuniculi Scardovi va boshqalar 1979 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. dentium Scardovi va Crociani 1974 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. dolichotidis Duranti va boshqalar 2019
- "B. eriksonii" Cato va boshqalar 1970
- B. erythrocebi Neuzil-Bunesova va boshqalar 2021
- B. eulemuris Michelini va boshqalar 2016
- B. faecale Choi va boshqalar 2014
- B. felsineum Modesto va boshqalar 2020
- B. gallicum Lauer 1990
- B. gallinarum Watabe va boshqalar 1983
- B. globosum (ex Scardovi va boshqalar 1969) Biavati va boshqalar 1982
- B. goeldii Duranti va boshqalar 2019
- B. hapali Michelini va boshqalar 2016
- B. Lugli va boshqalar 2018
- B. indicum Scardovi va Trovatelli 1969 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. italicum Lugli va boshqalar 2018
- B. jacchi Modesto va boshqalar 2019
- B. lemurum Modesto va boshqalar 2015
- B. leontopitheci Duranti va boshqalar 2020
- B. longum Reuter 1963 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. magnum Scardovi va Zani 1974 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B.margollesii Lugli va boshqalar 2018
- B. merycicum Biavati va Mattarelli 1991
- B. miconis Lugli va boshqalar 2021
- B. miconisargentati Lugli va boshqalar 2021
- B. minimum Biavati va boshqalar 1982
- B. mongoliense Watanabe va boshqalar 2009
- B. moraviense Neuzil-Bunesova va boshqalar 2021
- B. moukalabense Tsuchida va boshqalar 2014
- B. myosotis Michelini va boshqalar 2016
- B. oedipodis Neuzil-Bunesova va boshqalar 2021
- B. olomucense Neuzil-Bunesova va boshqalar 2021
- B. panos Neuzil-Bunesova va boshqalar 2021
- B. parmae Lugli va boshqalar 2018
- "B. platyrrhinorum" Modesto va boshqalar 2020
- B. pluvialisilvae Lugli va boshqalar 2021
- B. polysaccharolyticum Chen va boshqalar 2022
- B. pongonis Lugli va boshqalar 2021
- B. porcinum (Zhu va boshqalar 2003) Nouioui va boshqalar 2018
- B. primatium Modesto va boshqalar 2020
- B. pseudocatenulatum Scardovi va boshqalar 1979 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. pseudolongum Mitsuoka 1969 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. psychraerophilum Simpson va boshqalar 2004
- B. pullorum Trovatelli va boshqalar 1974 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. ramosum Michelini va boshqalar 2017
- B. reuteri Endo va boshqalar 2012
- B. rousetti Modesto va boshqalar 2021
- "B. ruminale" Scardovi va boshqalar 1969
- B. ruminantium Biavati va Mattarelli 1991
- B. saguini Endo va boshqalar 2012
- B. saguinibicoloris Lugli va boshqalar 2021
- "B. saimiriisciurei" Modesto va boshqalar 2020
- B. samirii Duranti va boshqalar 2019
- B. santillanense Lugli va boshqalar 2021
- B. scaligerum Modesto va boshqalar 2020
- B. scardovii Hoyles va boshqalar 2002
- B. simiarum Modesto va boshqalar 2020
- B. simiiventris Lugli va boshqalar 2021
- B. stellenboschense Endo va boshqalar 2012
- B. subtile Biavati va boshqalar 1982
- B. thermacidophilum Dong va boshqalar 2000
- B. thermophilum tuzatilgan nom: Mitsuoka 1969 (1980-yilgi tasdiqlangan ro‘yxatlar)
- B. tibiigranuli Eckel va boshqalar 2020
- B. tissieri tuzatilgan nom: Michelini va boshqalar 2016
- B. tsurumiense Okamoto va boshqalar 2008
- "B. urinalis" Hojo va boshqalar 2007
- B. vansinderenii Duranti va boshqalar 2017
- B. vespertilionis Modesto va boshqalar 2021
- B. xylocopae Alberoni va boshqalar 2019
Havolalar
- Guarner F., G. Khan A., Garish J. va boshqalar. Probiotiklar va prebiotiklar (Amaliy tavsiyalar). Jahon gastroenterologiya assotsiatsiyasi (2008-yil may). Murojaat sanasi: 7-mart, 2010-yil. Arxivlangan 18-fevral, 2012-yilda.
- Khamaganova I.V., Zambalova N.A., Potapchyk N.Yu. Bifidobakteriyalarning vitamin sintez qilish qobiliyati // VSGUTU axborotnomasi. – 2014. – № 4 – 62-66-betlar.