Ammoniy xlorid nima

Ammoniy xlorid
Изображение химической структуры
Изображение молекулярной модели
Umumiy ma’lumotlar
Sistematik
nomi
Ammoniy xlorid
An’anaviy nomlari Nashatir
Kimyoviy formulasi NH4Cl
Tashqi ko‘rinishi rangsiz kubsimon kristallar
Fizik xossalari
Agregat holati qattiq
Molyar massa 53,49 g/mol
Zichligi 1,526 g/sm³
Issiqlik xossalari
Erish
 • harorati 337,6 °C
 • sublimatsiya 337,6 (parchalanish bilan) °C
 • qaynash 520 °C
Hosil bo‘lish
 • entalpiyasi -314,2 kJ/mol
Bug‘ bosimi 1 ± 1 mm simob ustuni
Kimyoviy xossalari
Kislotaning dissotsiatsiya konstantasi pKa 9,24
Eruvchanligi
 • suvda 37,2 g/100 g (20 °C)
Tuzilishi
Kristall tuzilishi Kubsimon
Tasnifi
CAS ro‘yxatga olish raqami 12125-02-9
PubChem
EINECS ro‘yxat raqami 235-186-4
SMILES
InChI
RTECS BP4550000
ChEBI 31206
ChemSpider
Xavfsizlik
GHS piktogrammalari Пиктограмма «Восклицательный знак» системы СГС
NFPA 704
NFPA 704 four-colored diamond
0
2
0
Ma’lumotlar, agar boshqacha ko‘rsatilmagan bo‘lsa, standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan.
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Ammoniy xlorid (xlorli ammoniy; texnik nomi — nashatir, NH4Cl) — anorganik birikma, ammoniy va xlorid kislotaning tuzi , kimyoviy formulasi NHA4Cl, oq rangli kristall , biroz gigroskopik kukun , hidsiz. Suvda yaxshi eriydi. Kristallogidratlarhosil qilmaydi. E510 oziq-ovqat qo‘shimchasi sifatida ro‘yxatga olingan.

Tabiatda uchrashi

Mineral nashatir , Yag‘nobdaryosi vodiysidan, Tojikiston.

Tabiatda ammoniy xlorid nashatirminerali shaklida uchraydi. Atama arabcha ‎ﻧﺸﺎﺩﺭ (nūšādir) — «ammiak».

Ammoniy xloridning tabiiy eritmasi selomdajoylashgan bo‘lib, neytral suzuvchanlikni ulkan plankton kalmarlar — kranxiidlar va boshqa yirik kalmarlarda ta’minlaydi, chunki kalmarlar tanasidagi ammoniy xloridning suvli eritmasi zichligi dengiz suvinikidan past bo‘ladi.

Fizik xossalari

Rangsiz yoki oq kristallar kubik singoniyaga mansub (a = 0,38758 nm, z = 1, fazoviy guruh Pm3m). Nisbiy zichligi d420 = 1,526. Kubik modifikatsiya 184,3 °C dan past haroratda barqaror. Birikma sublimatsiyalanadi, bunda 337,6 °C haroratda ammiak va vodorod xloridga parchalanadi.

Yaxshi eriydi suvda (37,2 g/100 ml), suyuq ammiakda ham. Suvli eritmalar gidroliz natijasida kuchsiz kislotali muhitga ega bo‘ladi. Qaynash harorati (to‘yingan suvli eritmalar uchun) — 116 °C.

Eruvchanlik (suvsiz moddaning suvsiz erituvchidagi eruvchanligi): etanolda — 0,6 g/100 g, metanolda esa — 3,3 g/100 g.

Suvsiz NH4Cl ning suvdagi eruvchanligi (g/100 g suv) quyidagi haroratlarda
0 °C 10 °C 20 °C 30 °C 40 °C 50 °C 60 °C 70 °C 80 °C 90 °C 100 °C
29,4 33,3 37,2 41,4 45,8 50,4 55,2 60,2 65,6 71,3 77,3

Kimyoviy xossalari

U ishqorlar bilan reaksiyaga kirishib, ammiak ajratadi:

NHA4Cl+NaOH⟶NaCl+HA2O+NHA3↑.

U kumush nitrat bilan reaksiyaga kirishib, oq cho‘kma — kumush xloridhosil qiladi; cho‘kma yorug‘lik ta’sirida qorayadi:

NHA4Cl+AgNOA3⟶AgCl↓+NHA4NOA3.

U natriy nitrit bilan qizdirilganda reaksiyaga kirishib, natriy xlorid, azot va suv hosil qiladi:

NHA4Cl+NaNOA2⟶NaCl+NA2↑+2HA2O.

Elektr toki ta’sirida parchalanib, azot trixloridi hosil qiladi NClA3.

Olinishi

Sanoatda ammoniy xlorid natriy gidrokarbonat NaHCOA3 ajratib olingandan keyin qoladigan dastlabki eritmani bug‘latish orqali olinadi. Bu eritma karbonat angidrid gazini tarkibida ammiak va natriy xlorid bo‘lgan eritmadan o‘tkazish natijasida hosil bo‘ladi (bu soda ishlab chiqarishning Solve usulidagi oraliq mahsulot):

NHA3+HA2O+COA2+NaCl⟶NaHCOA3+NHA4Cl.

Laboratoriyada ammoniy xlorid vodorod xloridni va ammiakni natriy xlorid eritmasidan o‘tkazib, ularning o‘zaro ta’sirlashuvi orqali olinadi (NaCl).

Ba’zan ammiak bilan xlorning o‘zaro ta’sirlashish reaksiyasidan ham foydalaniladi:

8NHA3+3ClA2⟶NA2+6NHA4Cl.

Reaksiya ammiak va xlorid kislota o‘rtasida sodir bo‘ladi:

NHA3+HCl⟶NHA4Cl.

Qo‘llanilishi

Adabiyotlar