Posted inBiologiya

Yo‘sintoifalar nima

Guruh: oʻsimliklar
Sphagnum rubellum
Qizgʻish sfagnum (Sphagnum rubellum)
Nomi
Yoʻsinsimonlar
Nomning maqomi
muhokama qilinmoqda
Ilmiy nomi
Bryophyta sensu lato
Yuqori takson
kenja dunyo Yuksak oʻsimliklar
Boʻlimlar
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Yoʻsinsimonlar (lot. Bryophyta sensu lato) — yuksak oʻsimliklar majmuasi boʻlib, unga yoʻsinlar hamda ularga oʻxshash boshqa organizmlar kiradi. Yoʻsinsimonlarning boshqa yuksak oʻsimliklardan asosiy farqlaridan biri — koʻpayish siklida gaploid (yaʼni bitta toʻplamdagi juftlashmagan xromosomalarga ega) gametofitning (jinsiy avlod) diploid sporofitdan (jinsiz avlod) ustun boʻlishidir.

Maʼlumotlar bazasi boʻlgan The Plant List (1.1-versiya, 2013-yil)da 34 556 ta tan olingan (maqomi Accepted) yoʻsinsimon tur nomi qayd etilgan. Ular 177 oilaga va 1822 turkumga mansub.

Tabiatdagi roli

Yoʻsinsimonlar ekotizimlarni tartibga solishda hayotiy muhim rol oʻynaydi. Ular yonma-yon oʻsadigan boshqa oʻsimliklar uchun muhim bufer tizimini yaratadi: bu oʻsimliklar yoʻsinsimonlar toʻplaydigan suv va oziq moddalardan foydalanadi.

Yoʻsinsimonlarning ayrim turlari ochiq tuproqli maydonlarga birinchilardan boʻlib joylashadi. Yoʻsinsimonlar yashash muhiti sifatining juda yaxshi koʻrsatkichlari hamdir, chunki bu guruhdagi koʻplab turlar atmosfera namligiga sezgir boʻlib, namlik darajasi buzilgan yashash muhitlarida (soya kamroq boʻlgani sababli) pastroq boʻladi.

Yoʻsinsimonlarda urugʻ ham, gul ham boʻlmaydi. Ular buning oʻrniga sporalar orqali koʻpayadi.

Atamaning turlicha qoʻllanishi

Baʼzan yoʻsinsimonlar (lot. Bryophyta) atamasi takson uchun boʻlim darajasidagi nom sifatida qoʻllanadi. Bu takson quyidagi sinflarni — barg-poyali yoʻsinlar, yaʼni haqiqiy yoʻsinlar yoki briopsidlar (Bryopsida), jigarsimon yoʻsinlar (Marchantiopsida) hamda antotserot yoʻsinlar (Anthocerotopsida) — oʻz ichiga oladi. Bu taksonning boshqa nomlari ham bor: yoʻsinlar, yoʻsintoifalar, briofitlar.

Soʻnggi vaqtlarda Bryophyta boʻlimi sinflari mustaqil boʻlimlar darajasiga koʻtarilgani sababli, yoʻsinsimonlar (lot. Bryophyta sensu lato, ingl. Bryophytes) atamasi odatda uchta boʻlimdan iborat yuksak oʻsimliklar guruhini anglatadi, — yoʻsintoifalar, yaʼni haqiqiy yoʻsinlar (Bryophyta yoki Bryophyta sensu stricto), jigarsimon yoʻsinlar (Marchantiophyta) va antotserot yoʻsinlar (Anthocerotophyta). Bu atamadan norasmiy umumlashtiruvchi tushuncha sifatida ham, boʻlimdan yuqori takson nomi sifatida ham foydalanish mumkin.

Briologiya

Yoʻsinsimonlarni oʻrganuvchi fan briologiya deb ataladi. Bu sohada ishlovchi olim va mutaxassislar briologlar deb ataladi.

Tasnifi

Uchta boʻlimni oʻz ichiga oladi:


Yoʻsinsimonlar
Silliq feotseros (Phaeoceros laevis) — quyidagi boʻlim vakili: antotserot yoʻsinlar
Egilgan poliya (Pohlia nutans) — quyidagi boʻlim vakili: yoʻsintoifalar
Koʻp shaklli marshantsiya (Marchantia polymorpha) — quyidagi boʻlim vakili: jigarsimon yoʻsinlar

Adabiyotlar

  • Boyko, M. F. Botanika. Oʻtkazuvchi toʻqimasiz oʻsimliklar sistematikasi. — Kiyev: Lira-K, 2013. — 276 bet.
  • Yelenevskiy, A. G. Yoʻsinsimonlar boʻlimi (Bryophyta) // Botanika. Yuksak yoki quruqlik oʻsimliklari sistematikasi: oliy pedagogika taʼlim muassasalari talabalari uchun darslik / A. G. Yelenevskiy, M. P. Solovyova, V. N. Tixomirov. — 4-nashr, tuzatilgan. — M.: «Akademiya» nashriyot markazi, 2006. — B. 40—70. — 3000 nusxa. — ISBN 5-7695-2141-4.
  • Rikovskiy G. F. Yoʻsinsimonlarning kelib chiqishi va evolyutsiyasining konseptual modeli. — Saarbryukken, 2014.
  • Rikovskiy G. F. Yoʻsinsimonlarning kelib chiqishi va evolyutsiyasi. — Minsk, 2011.
  • Glime, Janice M. Yoʻsinsimonlar ekologiyasi (Bryophyte Ecology). — 1-jild. Fiziologik ekologiya (Physiological Ecology). — 2007.

Havolalar