Xitoyda turizm

Terrakota armiyasi yaqinida — Sian

Turizm Xitoyda yuqori darajada rivojlangan tarmoq sifatida mamlakat iqtisodiyotida muhim o‘rin egallaydi va so‘nggi o‘n yilliklarda jadal taraqqiy etmoqda. Mamlakatga tashrif buyuradigan sayyohlar soni bo‘yicha Xitoy dunyoda 4-o‘rinni egallaydi ( BMTning Jahon turizm tashkiloti (UNWTO) xalqaro sayyohlik oqimi statistikasiga ko‘ra, 2017-yilda Xitoyga 60,7 million sayyoh tashrif buyurgan va mamlakat to‘rtinchi o‘rinni egallab, faqat uch davlatdan ortda qolgan: AQSH, Ispaniya va Fransiya). 2020-yilgacha xitoylik sayyohlar xorijda dunyodagi boshqa barcha sayyohlardan ko‘proq — yiliga 255 milliard dollar sarflagan.

Diqqatga sazovor joylar

Diqqatga sazovor joylar Xitoyda uchta asosiy guruhga ajratiladi: tabiiy obyektlar, tarixiy yodgorliklar va madaniyat yodgorliklari hamda milliy an’analarga oid obyektlar.

Tabiiy obyektlar

Xitoyning muqaddas tog‘lari— buddizm va daosizmdinlarida e’zozlanadigan beshta cho‘qqidan iborat: sharqdagi Tayshan tog‘i, janubdagi Xenshan tog‘i, g‘arbdagi Xuashan tog‘i, shimoldagi Xen tog‘i va Xitoy markazidagi Sunshan tog‘i. Markaziy Shandunprovinsiyasidan o‘tuvchi Tayshan tog‘ tizmasi sayyohlarni doimo hayratga soladi. Xuanshan tog‘i Anxoy provinsiyasining janubida joylashgan bo‘lib, nafis qarag‘aylari, qoyatoshlari va issiq buloqlari bilan mashhur.

Shuningdek, Szyuchjaygou milliy bog‘i Sichuanprovinsiyasida, Xuangoshu[ingl.] sharsharalari Guychjou provinsiyasida, Guilin shahri Guansi-Chjuan muxtor rayonida joylashgan bo‘lib, g‘oyat go‘zal karst shakllanishlari bilan mashhur (milliy bog‘ sifatida muhofaza qilinadi). Szyuchjaygou — qorli tog‘lar, ko‘llar, sharsharalar va o‘rmonlar orasidan 40 km dan ortiq masofaga cho‘zilgan vodiy. Guychjoudagi Xuangoshu sharsharalari majmuasi 18 ta baland tog‘ sharsharasi va pastroqda joylashgan 4 ta sharsharadan iborat; ularning shovqini 5 km gacha eshitiladi. Guytszyan daryosi Guansi-Chjuan muxtor rayonida karst cho‘qqilari orasidan 82 km davomida, Guilin va Yansho oralig‘ida oqadi.

Shimoliy Xitoy yassitog‘liklari ko‘plab ko‘llari bilan mashhur. Ulardan biri — Tyanchi (Samoviy hovuz) ko‘li — Shinjon-Uyg‘ur muxtor rayonidajoylashgan. Dengiz sathidan 1980 metr balandlikda joylashgan, chuqurligi 105 metr bo‘lgan ushbu ko‘l billurdek tiniq suvi va sohillaridagi go‘zal manzaralari bilan ajralib turadi.

Xitoyning Yanszi daryosi bo‘yida Uch dara joylashgan. Bu hudud Xitoy Milliy turizm ma’muriyati tomonidan eng yuqori — 5A darajasi bilan sertifikatlangan. Bu yerda ko‘plab tabiiy hamda tarixiy diqqatga sazovor joylar bor: Syuytan darasi[ingl.] — salobatli va ulug‘vor, U darasi[ingl.] — chuqur va xilvat, Siling darasi[ingl.] esa sayozliklar va suvosti qoyalariga boy. Bu yerda elektr stansiyasiqurilgan bo‘lib, u Xitoydagi eng yirik elektr stansiyalaridan biridir.

Tarixiy va madaniy yodgorliklar

Xitoyning uzoq tarixi davomida ko‘plab yodgorliklar saqlanib qolgan. Sayyohlar uchun eng jozibador Xitoy shaharlari ro‘yxatiga 54 ta shahar kiritilgan. Buyuk Xitoy devori Xitoy xalqining eng mashhur ramzi va asosiy turistik diqqatga sazovor joylaridan biri hisoblanadi. Buyuk Xitoy devorining o‘ndan ortiq qismi sayyohlar uchun ochiq. Ular orasida Badalin Pekindan 75 kilometr uzoqlikda, Laolontou esa Xebey provinsiyasida va Szyayuyguan Gansu.

provinsiyasida joylashgan. Gansu provinsiyasida Buyuk ipak yo‘li yo‘nalishi bo‘ylab qadimiy devoriy suratlar va haykallar saqlangan g‘orlar mavjud. Ulardan eng mashhuri — Mogao g‘orlari bo‘lib, bu majmua devorlarida haykal va suratlar bo‘lgan 492 ta g‘ordan iborat. U yerda 2100 dan ortiq rang-barang haykal va yuksak badiiy mahorat bilan yaratilgan 45 ming kvadrat metr devoriy suratlar mavjud. Leshan shahri yaqinida Budda haykalijoylashgan. Qoyaga o‘yib ishlangan bu haykalning balandligi 71 metr, kengligi 28 metr bo‘lib, u dunyodagi o‘tirgan Buddaning eng katta tosh haykalidir.

Xenan provinsiyasida Shaolinmonastiri joylashgan. U Xitoydagi dzen-buddizmvatani bo‘lib, Shaolin ushujang san’ati bilan mashhur. Taxminan milodiy 495-yilda barpo etilgan monastirda Min sulolasi davriga oid besh yuz arxat tasvirlangan devoriy suratlarni va Min sulolasi davriga oid tasvirlar, shuningdek, Sinsulolasi davrining kung-fu kurashi manzaralarini ko‘rish mumkin. Xubey provinsiyasida Udanshantog‘lari joylashgan. Ular daosizm monastirlari va ibodatxonalari bilan mashhur. Sichuan provinsiyasining g‘arbida Emeyshan tog‘lari bor. Bu Xitoy buddistlari uchun to‘rtta muqaddas tog‘dan biridir.

Yanszi daryosidan janubda, Suchjou va Xanchjou oralig‘ida go‘zal hudud joylashgan. Bu yerda Pinyao shahri (Shansi provinsiyasi), shuningdek, neolit davri va Lunshan madaniyatiga oid 5-6 ming yillik arxeologik yodgorliklar mavjud. Litszyan shahri Yunnan provinsiyasida xanlar, tibetliklar va bay xalqimadaniyatlari tutashgan hududda joylashgan. Sun sulolasi davrida (960—1279) qurilgan shaharda ko‘plab tosh ko‘priklar, tosh arkalar va turar joylar mavjud. Shu bois shahar o‘ziga xos ochiq osmon ostidagi muzeyni eslatadi.

Milliy an’analar

Xitoydagi turli xalqlarning an’analari orasida buddistlarning mehr-shafqat ma’budasiga bay xalqi tomonidan Dalida (Yunnan provinsiyasi) ehtirom ko‘rsatish marosimi mashhur. Ma’buda sharafiga har yili qurbonlik keltirish odati ko‘plab sayyohlarni jalb qiladigan festivalga aylangan.

Xitoyning eng yaxshi sayyohlik shahri ramzi bo‘lgan «Uchar ot» yodgorligi — Szyayuyguan

Xitoyning Sishuanbanna-Day muxtor okrugida(Yunnan provinsiyasi) har bahor dayxalqining suv sepib poklanish festivali o‘tkaziladi. Odamlar bir-birining ortidan yugurib, bir-biriga suv sepadi (suv omad va baxt ramzi). Shuningdek, ajdarho qayiqlari poygasi va tovus raqslari kabi ko‘plab boshqa tadbirlar ham o‘tkaziladi.

Ko‘l — LuguxuYunnan-Guychjou yassitog‘ligida, Litszyan shahridan 202 km shimoli-sharqda, Sichuan va Yunnan provinsiyalari oralig‘ida joylashgan. Bu hududga yangi avtomobil yo‘li qurilgach, ko‘l sayyohlar orasida ommalashdi. Ko‘l yaqinida 30 ming kishilik mosoxalqi yashaydi. Ular orasida qadimdan mavjud bo‘lgan ijtimoiy tartib — matriarxat.

Jahon merosi obyektlari

qarang: Xitoydagi UNESCO Butunjahon merosi obyektlari ro‘yxati

Ichki turizm

Jami ichki sayyohlik safarlari soni 2010-yilda 1,61 milliardni tashkil etdi, ulardan tushgan daromad — 777,1 milliard yuan.
2020-yillar: pandemiya (va u bilan bog‘liq karantin choralari) vaziyatni sezilarli darajada o‘zgartirdi. Hatto pandemiyadan keyin ham xorijga chiqish turizmi avvalgi darajasining yarmiga ham yetmadi. Buning o‘rniga ichki turizm jadal rivojlandi va muhim o‘rin egalladi, xususan Xitoy iqtisodiyotida.

Sayyohlar Buyuk Xitoy devori ustida

Xitoy Xalq Respublikasi Milliy turizm boshqarmasi faoliyat yuritadi. Bu idora Xitoy shaharlariga «Xitoyning eng yaxshi sayyohlik shahri» unvonini beradi. Bunday unvonga sazovor bo‘lgan shaharlarda ko‘pincha yer shari ustida tasvirlangan «Uchar ot» haykalchasi shaklidagi yodgorlik o‘rnatiladi.

Hozirgi vaqtda Xitoyda 1364 ta xalqaro sayyohlik agentligimavjud bo‘lib, ulardan 249 tasi Pekin, Shanxay, Tyanszin va Chunsinshaharlarida joylashgan. 12-iyun, 2003-yil kuni Xitoy Milliy turizm ma’muriyati va Savdo vazirligi birgalikda xorijiy kapitalishtirokidagi, jumladan 100% xorijiy kapitalga asoslangan sayyohlik agentliklarini tashkil etish to‘g‘risidagi vaqtinchalik nizomni e’lon qildi. 18-iyul, 2003-yil kuni Xitoy Milliy turizm ma’muriyati JALPAK International (China) Ltd kompaniyasining ro‘yxatdan o‘tishini tasdiqladi. Bu butunlay xorijliklarga tegishli birinchi sayyohlik kompaniyasi bo‘lib, asosan yaponiyalik sayyohlarga xizmat ko‘rsatish uchun Pekinda faoliyat boshlagan. 1-dekabr, 2003-yilda esa Pekinda TUI China Travel Company tashkil etildi. Bu Xitoy turizm sanoatidagi ilk qo‘shma korxona bo‘lib, uning nazorat aksiyalar paketi Martin Buese China Limited hamda Britaniyaning TUI Travel[ingl.]kompaniyalariga tegishli. Uning Xitoydagi hamkori — mamlakat bo‘ylab 300 dan ortiq mahalliy bo‘limlar tarmog‘iga ega bo‘lgan «Xitoy sayyohlik xizmati» (davlatga qarashliligi aniq emas) kompaniyasi.

Butun Xitoy bo‘ylab xalqaro standartlarga muvofiq qurilgan va sertifikatlangan ko‘plab mehmonxonalar va restoranlarmavjud. 2011-yil holatiga ko‘ra, mamlakatda 9751 ta «yulduzli» reytingga ega mehmonxona bo‘lgan. Xitoyning barcha yirik va o‘rta shaharlari «yulduzli» mehmonxonalarga ega.

Jadal rivojlanayotgan sohalardan biri — transport infratuzilmasi.

Rossiya yo‘nalishi

Xitoy sayyohlik jamoatchiligida «qizil turizm» degan tushuncha bor. Bu sovet harbiy va inqilobiy tarixiga aloqador joylarga sayohatni anglatadi va ularga katta qiziqish mavjud.

2000-yilda Rossiya va Xitoy vizasiz turizm to‘g‘risida bitim tuzdi. Bitim 5 kishidan 50 kishigacha bo‘lgan uyushgan guruhlarga qo‘shni mamlakatga vizasiz borish imkonini beradi.

Galereya

Statistika

2010-yilda Xitoyga 55,6 million xorijiy sayyoh tashrif buyurgan; 2011-yilda — 57,6 million; 2017-yilda — 60,7 million; 2019-yilda — 32 million[aniqlashtirish kerak].

2020—2021-yillarda kuzatilgan pasayish sababi — pandemiya cheklovlari.

2010-yilda XXRning turizmdan valyuta tushumlari 45,8 milliard dollarni tashkil etgan (dunyoda 4-o‘rin), 2019-yilda esa — 131 million dollar. Turizmdan eng ko‘p daromad oladigan shaharlar — Shanxay (8,2 milliard dollar) va Pekin (5,2 milliard dollar), provinsiyalar — Guandun (20,5 milliard dollar), Szyansu (4,7 milliard dollar), Guansi (3,5 milliard dollar), Shandun, Anxoy va Futszyan (har biri 3,4 milliard dollar).

Havolalar

Логотип Викигида «Xitoy» bo‘yicha Vikisayohat yo‘lko‘rsatgichi