

Veb-kamera — raqamli video- yoki fotokamera bo‘lib, u real vaqt rejimida tasvirlarni qayd etib, keyinchalik Internet tarmog‘i orqali uzatishga qodir (masalan, videoaloqa uchun Skype/Teams, TrueConf, VideoGrace, Instant Messenger kabi dasturlarda). Veb-kamera alohida qurilma sifatida USB orqali ulanishi yoki quyidagi qurilmalarga o‘rnatilgan bo‘lishi mumkin: noutbuk hamda monitor.
Tasvirlarni Internet orqali uzatadigan veb-kameralar ularni veb-serverga so‘rov kelganda, uzluksiz yoki belgilangan vaqt oralig‘ida yuklaydi. Buning uchun kamera kompyuterga ulanadi yoki kameraning o‘z imkoniyatlaridan foydalaniladi. Ayrim zamonaviy modellarning apparat va dasturiy ta’minoti kameraga mustaqil veb-server, FTP-server, FTP-mijoz sifatida ishlash va (yoki) rasmlarni elektron pochta orqali yuborish imkonini beradi.
Veb-kameralarning videokonferensiya uchun mo‘ljallangan turlari odatda oddiy kameralar bo‘lib, ular Instant Messenger turidagi dastur ishlayotgan kompyuterga ulanadi.
Qo‘riqlash maqsadida ishlatiladigan kamera modellari (videokuzatuv) qo‘shimcha qurilma va funksiyalar bilan jihozlanishi mumkin (masalan, harakat detektorlari, tashqi datchiklarni ulash va hokazolar)
Tarixi
Tarixdagi birinchi veb-kamera 1991-yilda ishga tushirilgan va u Kembrij universitetining Troyan xonasidagi qahva qaynatgichni ko‘rsatgan. Hozir u ishlamaydi, chunki 22-avgust, 2001-yilda o‘chirib qo‘yilgan. Kamera olgan so‘nggi fotosuratni hali ham uning Internetdagi bosh sahifasida ko‘rish mumkin. 1994-yil martida Connectix kompaniyasi birinchi tijorat veb-kamerasi — QuickCam[ingl.] modelini taqdim etdi. Chakana narxi $100 bo‘lgan ushbu model 320х240 aniqlikdagi oq-qora tasvirni soniyasiga 15 kadr tezlikda uzatgan.
1996-yilda EarthCam kompaniyasi butun dunyoni real vaqt rejimida ko‘rsatishga mo‘ljallangan veb-kameralar tarmog‘ini yaratishni boshladi. Dastlab kameralar fotosuratlarni uzatgan (suratga olishlar orasidagi vaqt muntazam qisqargan), keyinchalik esa video uzata boshlagan (uning aniqligi tobora yaxshilangan).
Ko‘plab tarmoq texnologiyalari singari, veb-kameralar va videochatlar ham keng ommalashdi. «Jonli» videotasvirlarga ehtiyoj tasvirni qo‘lda yangilashni talab qilmaydigan videooqimni Internet orqali uzata oladigan veb-kameralar yaratilishiga olib keldi. Oradan ko‘p o‘tmay, zamonaviy brauzerlarda maxsus plaginlar ham kerak bo‘lmay qoldi.
Shu bilan birga, tarixda veb-kameralardan foydalanish sohasining rivojlanishiga to‘sqinlik qilingan holatlar ham uchragan.
Veb-kameraning tuzilishi

Veb-kamera tarkibiga obyektiv (turiga ko‘ra fokusi o‘zgarmas), optik filtr, zaryadli bog‘lanishli qurilma (CCD) yoki komplementar metall–oksid–yarimo‘tkazgichli qurilma (CMOS) matritsasi, tasvirlarni raqamli qayta ishlash sxemasi, tasvirni siqish sxemasi va (ixtiyoriy ravishda) tarmoqqa ulanish uchun veb-server kiradi. Diafragma bunday kameralarda avtomatik ravishda boshqariladi, operatorning aralashuvi talab qilinmaydi
Tarmoq veb-kamerasi (IP-kamera)

Zamonaviy IP-kamera — videoni suratga oladigan, raqamlashtiradigan, siqadigan va videotasvirni kompyuter tarmog‘i orqali uzatadigan raqamli qurilma. Oddiy veb-kameradan farqli ravishda, tarmoq kamerasi veb-server sifatida ishlaydi va o‘zining alohida IP-manziliga ega. Shunday qilib, kamerani Internetga bevosita ulash va u orqali video hamda audiosignallarni olish, shuningdek, uni Internet orqali brauzer yordamida boshqarish mumkin.
Qo‘llanilishi
Videotelefoniya va videokonferensiyalar
Dastlab matnli chat uchun yaratilgan ilovalarda (masalan, Instant Messenger turidagi dasturlarda), jumladan, Skype/MS Teams, Yahoo Messenger, AOL Instant Messenger, Windows Live Messenger kabi xizmatlarda veb-kameralardan foydalanish imkoniyati paydo bo‘lgach, butun dunyodagi millionlab oddiy foydalanuvchilar videotelefon orqali o‘zaro muloqot qila boshladi. Videotasvir sifatining yaxshilanishi veb-kameralarga avvalgi videokonferensaloqa tizimlari bilan raqobatlashish imkonini berdi. Ayrim veb-kameralar videoaloqa ommabopligi va qulayligini oshirishga qaratilgan yangi funksiyalar (jumladan, tasvirni avtomatik retush qilish, ajinlarni tekislash va hokazo) bilan jihozlanadi
Internet orqali translyatsiyalar
Videokonferensaloqada qo‘llanishidan tashqari, veb-kameralar tez orada bir Internet foydalanuvchisiga boshqalarning Internetga ulagan kamerasi orqali dunyoni kuzatish imkonini beruvchi vosita sifatida ommalashdi (bunday kameralar «jonli kameralar» deb ataladi, Live-cam). Masalan, shunday kameralar borki, ular keng auditoriyaga jonli efirda (translyatsiya) Internet orqali shahar panoramalari, shahar ko‘chalari, xususiy uylar, ofislar, qishloq hududlari, qush inlari, otilayotgan vulqonlar, osma yo‘llar, novvoyxonalar va shu kabilarning tasvirlarini uzatadi. Hozirgi kunda hatto kosmosda ham veb-kameralar mavjud (masalan, Xalqaro kosmik stansiyada). Veb-kameralar ko‘pincha ko‘rsatilayotgan tijorat xizmatining sifati yoki sharoitini namoyish etishga xizmat qiladi. Masalan, tog‘-chang‘i kurorti saytiga kirgan kishi chang‘i yonbag‘rining ayni ko‘rish paytidagi holatini kuzatishi mumkin.
Ayrim veb-kameralarni masofadan boshqarish mumkin. Bunday hollarda brauzerda ochilgan sahifadagi boshqaruv tugmalari yordamida kamerani o‘ngga yoki chapga burish, tasvirga olish joyini yaxshiroq ko‘rish uchun uning qiyalik burchagini o‘zgartirish mumkin. Ayrim veb-kameralarning sahifalarida esa kameraning o‘zini emas, balki u ko‘rsatib turgan qurilmani boshqarish mumkin.
Qo‘riqlash tizimlari
Ba’zan veb-kameralar qo‘riqlash tizimlarida ham qo‘llanadi. Korxonalar veb-kameralardan turli joylardagi hodisalarni kuzatish va videoga yozib olish uchun foydalanadi (qarang: NVR), jumladan, idoralar, kirish yo‘laklari va omborlarda, shuningdek, saylovlarda. Uy egalari esa veb-kameralar orqali bolalar xonasidan tortib orqa hovligacha bo‘lgan joylarni kuzatadi.
Odatda, veb-kameraning o‘zi videoyozuvni saqlay olmaydi, faqat tasvir oladi. Videoyozuvni saqlash uchun veb-kamera ulangan videoregistrator yoki kompyuterda maxsus dasturiy ta’minotdan foydalaniladi.
O‘yinlarda
- O‘yin konsollari uchun kameralar
EyeToy — PlayStation 2 uchun rangli raqamli videokamera bo‘lib, u o‘yinchilarga harakatlar, ranglarni tanib olish va shunga o‘xshash vositalar yordamida o‘yinlar bilan o‘zaro ta’sirlashish imkonini beradi.
PlayStation Eye — PlayStation 3 uchun takomillashtirilgan EyeToy bo‘lib, u ham o‘yinchilarga harakatlar, ranglarni tanib olish va shunga o‘xshash vositalar yordamida o‘yinlar bilan o‘zaro ta’sirlashish imkonini beradi.
Xbox Live Vision[ingl.] — Xbox 360 va Xbox Live uchun videokamera bo‘lib, undan o‘yinlarda ham foydalanish mumkin.
Kinect — uch o‘lchovli ma’lumotlarni olish uchun infraqizil lazer va mikrofonlar majmuasi bilan jihozlangan kompyuterlar hamda konsollar uchun kamera.
- Kompyuter uchun kameralar
Kompyuter veb-kameralaridan ham harakatni aniqlashning oddiy algoritmlariga asoslangan o‘yinlarda foydalanish mumkin. Veb-kamera ishlatiladigan o‘yinlar ikki turga bo‘linadi:
- alohida dastur sifatida ishlaydigan o‘yinlar;
- o‘yinlar, ularni brauzer oynasida Flash texnologiyasi yoki boshqa plagin yordamida ishga tushirish mumkin.
Saylovlarda
Rossiyada saylovlarni kuzatish va videoga yozib olish uchun veb-kameralar o‘rnatilgan. Dastlabki kameralar 2012-yil 4-martda o‘rnatilib, saylov komissiyalari va ovoz berish qutilarini ko‘rsatgan.
Tanqid
- Veb-kameralar orqali foydalanuvchilarni kuzatish mumkinligi sababli ular ko‘pincha tanqid qilinadi.
Veb-kameralar uchun dasturlar
Veb-kameralar uchun dasturiy ta’minot:
- Teams/Skype, Ekiga — kompyuterlar o‘rtasida Internet orqali videokonferensiyalar o‘tkazish va telefon aloqasidan foydalanish imkonini beruvchi dasturlar.
- Cheese va Guvcview — Linux tizimlarida fotosurat va video olishga mo‘ljallangan dasturlar.
- Enable Viacam — foydalanuvchining bosh harakatlarini kuzatish orqali kompyuter sichqonchasi ishini taqlid qiluvchi dastur.
Havolalar
- Veb-kameralar — Curlie (dmoz) havolalar katalogida