Tabiat inson salomatligi uchun bebaho ne’matlarni taqdim etadi. Ulardan biri bu — turp. Turp qadimdan beri xalq tabobatida va kundalik ovqatlanishda muhim o‘rin egallagan sabzavot hisoblanadi. Uning shifobaxsh xususiyatlari, vitamin va minerallarga boyligi, hazm qilishga ijobiy ta’siri kabi bir qator afzalliklari mavjud. Biroq har qanday ne’mat kabi, turpni ham to‘g‘ri iste’mol qilmaslik sog‘liq uchun muammolar keltirib chiqarishi mumkin. Shu sababli ushbu maqolada turpning foydali jihatlari bilan bir qatorda uning salbiy ta’sirlari haqida ham to‘xtalib o‘tiladi.

Turpning umumiy tavsifi

Turp — ildizmevali sabzavot bo‘lib, ko‘plab navlari mavjud. Odatda oq, qizil, binafsha yoki qora ranglarda uchraydi. Turpning mazasi biroz achchiqroq bo‘lib, bu uning tarkibidagi efir moylari va tabiiy glikozidlar bilan bog‘liq. Turp ko‘p hollarda salatlarda, oshlarda, sharbat shaklida yoki xalq tabobatida ishlatiladi. U tarkibida C vitamini, B guruh vitaminlari, kaliy, temir, kalsiy, magniy kabi muhim minerallarni o‘z ichiga oladi.

Turpning sog‘liq uchun foydalari

Turp organizmga turli yo‘llar bilan ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Birinchi navbatda, u immun tizimini mustahkamlashga xizmat qiladi. Tarkibidagi C vitamini yallig‘lanishlarga qarshi kurashishda samarali vosita bo‘lib, sovuq tushganda yoki shamollashda foydalidir. Ayniqsa, qora turp asalli aralashmasi xalq orasida yo‘talga qarshi samarali dori sifatida mashhur.

Ikkinchidan, turp hazm tizimini yaxshilaydi. Uning tarkibidagi tola moddalar ichak faoliyatini rag‘batlantiradi, qabziyatning oldini oladi va metabolizmni tezlashtiradi. Ayniqsa, och qoringa oz miqdorda turp iste’mol qilish ichaklarni tozalaydi va organizmni keraksiz moddalardan xalos etishga yordam beradi.

Uchinchidan, turp siydik haydovchi xususiyatga ega. Bu esa organizmdagi ortiqcha suyuqlikdan xalos bo‘lish, shishlar va buyrakdagi yengil yallig‘lanishlarni kamaytirishga xizmat qiladi. Ayrim tadqiqotlarga ko‘ra, qora turp buyrak toshlariga qarshi ham foydali ta’sir ko‘rsatadi.

To‘rtinchidan, turp yurak-qon tomir tizimi uchun ham foydalidir. Uning tarkibida mavjud bo‘lgan antioksidantlar qon bosimini barqarorlashtiradi, yomon xolesterin darajasini pasaytiradi va tomirlar devorlarini mustahkamlaydi. Bu esa yurak xuruji, insult kabi kasalliklarning oldini olishda muhim omil bo‘lishi mumkin.

Beshinchidan, turp teri va soch sog‘lig‘i uchun ham yaxshi ta’sir ko‘rsatadi. Undagi vitaminlar va minerallar terining yangilanishi, yallig‘lanishlarning kamayishi, sivilkalarning kamayishi kabi ijobiy ta’sirlar bilan ajralib turadi. Turp sharbati bilan yuzni artish teri rangini tiniqlashtiradi va yog‘li teri muammolarini bartaraf etishga yordam beradi.

Turpning xalq tabobatidagi o‘rni

Turp qadimdan xalq tabobatida keng qo‘llanilgan. Ayniqsa, qora turp eng ko‘p shifobaxsh xususiyatlarga ega bo‘lgan nav hisoblanadi. Asalli qora turp yo‘tal, bronxit va tomoq og‘rig‘iga qarshi samarali vosita sifatida ishlatiladi. Bu aralashma organizmni isitadi, balg‘amni yumshatadi va nafas yo‘llarini tozalaydi.

Shuningdek, turp sharbati bilan tayyorlangan kompresslar bo‘yin og‘rig‘i, mushaklarning qattiqlashuvi, bo‘g‘im og‘rig‘i uchun ishlatiladi. Ba’zi hollarda turp urug‘i kukuni ham tabobatda ishlatilgan, ayniqsa, shamollash va bronxitda iliq choy shaklida iste’mol qilingan.

Turp urug‘i va ildizi jigarga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ularni doimiy, lekin me’yorida iste’mol qilish jigarning tozalanishiga yordam beradi. Ammo bu turdagi muolajalarni doimo shifokor nazorati ostida olib borish tavsiya etiladi.

Turpning iste’molda me’yori

Turpdan maksimal foyda olish uchun uni me’yorida iste’mol qilish zarur. Kattalar uchun bir kunda 100-150 gramm turp yetarli bo‘lishi mumkin. Uni asosan yangi holatda salatlar tarkibida yoki sharbat sifatida iste’mol qilish tavsiya etiladi. Issiqlikda qaynatilgan yoki qovurilgan turp o‘zining ayrim foydali xususiyatlarini yo‘qotadi. Shu bois uni xom holatda iste’mol qilish afzal.

Yana bir muhim jihat — turpni och qoringa iste’mol qilish hazm jarayonini tezlashtiradi, ammo bu usul barcha odamlar uchun mos kelmasligi mumkin. Ayniqsa, oshqozon-ichak muammolari bo‘lgan odamlar turpni to‘g‘ri va ehtiyotkorlik bilan iste’mol qilishlari kerak.

Turpning mumkin bo‘lgan zararli jihatlari

Turp foydali sabzavot bo‘lishiga qaramay, uning ba’zi hollarda salbiy ta’siri ham mavjud. Eng avvalo, oshqozon yarasi yoki gastriti bo‘lgan odamlarga turp tavsiya etilmaydi. Chunki undagi efir moylari va achchiq moddalar oshqozon shilliq qavatini bezovta qilib, yallig‘lanishni kuchaytirishi mumkin.

Shuningdek, qalqonsimon bez faoliyati buzilgan odamlar uchun ham turp xavfli bo‘lishi mumkin. U tarkibidagi ayrim moddalar yod moddasining o‘zlashtirilishiga to‘sqinlik qilishi mumkin, bu esa qalqonsimon bez muammolarini kuchaytiradi.

Yana bir jihat — turp allergik reaksiya chaqirishi mumkin. Juda kam hollarda bo‘lsa-da, ba’zi odamlar turpga nisbatan sezuvchan bo‘lishadi. Bunday hollarda terida qichishish, toshma yoki nafas olishda qiyinchilik yuzaga kelishi mumkin.

Turpni haddan ortiq iste’mol qilish diareya, ich og‘rig‘i va meteorizmga sabab bo‘lishi mumkin. Ayniqsa, bolalarda bu kabi holatlar ko‘proq kuzatiladi. Shu sababli bolalar uchun turpni kichik miqdorda, sekin-asta tanishtirish zarur.

Turp iste’mol qilishda ehtiyot choralari

Turpdan foyda ko‘rish uchun uni to‘g‘ri ishlatish muhim. Avvalo, sifatli, chirimagan, yangi turp tanlash kerak. Iloji bo‘lsa, ekinlarda kimyoviy o‘g‘it ishlatilmagan bo‘lishi maqsadga muvofiq. Turpni iste’mol qilishdan oldin yaxshilab yuvish, agar kerak bo‘lsa, po‘stlog‘ini archib tashlash lozim.

Agar sizda oshqozon-ichak kasalliklari bo‘lsa, turp iste’mol qilishdan oldin shifokor bilan maslahatlashish zarur. Homilador ayollar ham turpdan ehtiyotkorlik bilan foydalanishlari, ayniqsa qora turp sharbati yoki efir moyli aralashmalarni cheklashlari lozim.

Turpni boshqa sabzavotlar bilan birga, ayniqsa bodring, sabzi, karam kabi mahsulotlar bilan birgalikda iste’mol qilish uning foydasini yanada oshiradi va organizmga nojo‘ya ta’sirini kamaytiradi.

Xulosa

Turp inson salomatligi uchun qimmatli sabzavot hisoblanadi. Uning tarkibida ko‘plab foydali moddalar mavjud bo‘lib, immunitetni mustahkamlash, hazmni yaxshilash, yurak-qon tomir tizimiga ijobiy ta’sir ko‘rsatish kabi bir qator afzalliklarga ega. Shu bilan birga, ba’zi hollarda turp iste’mol qilishda ehtiyotkorlik talab etiladi. Ayniqsa, surunkali kasalliklar, allergiya yoki oshqozon muammolari bo‘lgan odamlarga turpni me’yorida va mutaxassis maslahatiga ko‘ra iste’mol qilish tavsiya etiladi. To‘g‘ri foydalanilganda esa turp nafaqat mazali sabzavot, balki haqiqiy tabiat dorisi bo‘lishi mumkin.