| Shahar | |||||
| Tbilisi | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| gruzincha თბილისი | |||||
| | |||||
|
|||||
| 41°43′ shim. k. 44°48′ sharq. u.HGYaO | |||||
| Mamlakat |
|
||||
| Mer | Kaxaber Kaladze | ||||
| Tarix va geografiya | |||||
| Asos solingan | 455 | ||||
| Ilk bor tilga olingan | 379 | ||||
| Oldingi nomlari |
gacha 1936 — Tiflis gruzincha ტფილისი |
||||
| Maydoni | 720 km² | ||||
| Markazining balandligi | 575 m | ||||
| Vaqt mintaqasi | UTC+4:00 | ||||
| Aholisi | |||||
| Aholisi | 1 309 028 kishi (2026) | ||||
| Aholi zichligi | 1818 kishi/km² | ||||
| Aglomeratsiya | 1 369 356 kishi (2026), Tbilisi hududi (munitsipaliteti) chegaralarida | ||||
| Millatlar |
gruzinlar (89,9 %), armanlar (4,8 %), ozarbayjonlar (1,4 %) ruslar (1,2 %), yazidiylar (1 %), osetinlar (0,6 %) |
||||
| Dinlar |
pravoslavlar (91,4 %) arman-grigorianlar (4,8 %), katoliklar (1,7 %), musulmonlar (1,1 %), yazidiylar (1,0 %) |
||||
| Aholisining atalishi | tbilisiliklar | ||||
| Rasmiy til | gruzin tili[…] | ||||
| Raqamli identifikatorlar | |||||
| Telefon kodi | +995 32 | ||||
| Pochta indeksi | 0100–0199 | ||||
| Avtomobil kodi | GEO | ||||
| Boshqa maʼlumotlar | |||||
| Mukofotlari |
|
||||
|
|
|||||
|
tbilisi.gov.ge (aniqlanmagan) (inglizcha) |
|||||
Tbilisi (gruzincha თბილისი, Xalqaro fonetik alifboda: fayl haqida — «iliq buloq»; 1936-yilgacha rus tilida — Tiflis) — Gruziyaning poytaxti va eng yirik shahri, mamlakatning sharqiy qismida, Kura (Mtkvari) daryosi boʻyida joylashgan. Shahar mamlakatning siyosiy, iqtisodiy, transport va madaniy markazidir. Gruziya milliy statistika xizmati bahosiga koʻra, 1-yanvar 2026-yil holatida Tbilisi munitsipalitetining shahar aholi punktlarida 1 309 028 kishi yashagan.
Anʼanaviy talqinga koʻra, Tbilisiga asos solinishi Iberiya podshosi Vaxtang Gorgasali nomi bilan bogʻliq va V asrning ikkinchi yarmiga taalluqlidir; maʼlumotnoma adabiyotlarida asos solingan yil sifatida 455 yoki 458-yil koʻrsatiladi. Sharqiy Zakavkazye, Old Osiyo va Qora dengizboʻyi oʻrtasidagi yoʻllar ustida joylashgani tufayli shahar tarix davomida katta strategik va savdo ahamiyatiga ega boʻlgan.
Shahar oʻlka maqomiga tenglashtirilgan munitsipalitetni — Tbilisini tashkil etadi, uning maydoni 720 km². 1-yanvar 2026-yil holatidagi baholashga koʻra, munitsipalitet aholisi 1 369 356 kishini tashkil etgan, ulardan 1 309 028 kishi shaharlarda va 60 328 kishi qishloq aholi punktlarida yashagan. Aholini roʻyxatga olishning 2024-yilgi maʼlumotlariga koʻra, 14-noyabr 2024-yil holatida Tbilisi munitsipalitetida 1 331 485 kishi, shu jumladan 1 273 015 kishi shahar va 58 470 kishi qishloq aholi punktlarida yashagan.
Etimologiya
«Tbilisi» nomi ilk bor IV asrda tilga olingan; uning kelib chiqishi shahardagi iliq oltingugurtli buloqlar bilan bogʻlanadi (gruzincha თბილისი [Tbilisi]; tbili — «iliq»); rus tilida 1936-yilgacha yunon adabiyotidan kirib kelgan «Tiflis» nomi ishlatilgan. 20-avgust 1936-yildan boshlab nomning milliy talaffuziga yaqinroq «Tbilisi» shakli rasmiy nom sifatida qabul qilingan.
Ramzlari
Tbilisining ramzlariga gerb, bayroq, madhiya va shaharning boshqa rasmiy belgilari kiradi. Gruziyaning «Gruziya poytaxti — Tbilisi toʻgʻrisida»gi qonuniga muvofiq, shahar ramzlari Tbilisi sakrebulosi tomonidan Gruziya parlamenti huzuridagi Davlat geraldika kengashi roziligi bilan belgilanadi va davlat roʻyxatidan oʻtkazilishi shart.
Bayroq
Tbilisi bayrogʻi tomonlari nisbati 1:2 boʻlgan toʻgʻri toʻrtburchak matodan iborat. Oq fonda bir-birini kesib oʻtuvchi keng toʻq koʻk va nisbatan ingichka tillarang chiziqlar joylashgan. Ularning kesishgan joyiga toʻq qizil fondagi Tbilisi gerbining grafik tasviri oʻrnatilgan boʻlib, uning atrofida yetti uchli yettita oltin yulduz tasvirlangan.
Gerb
Tbilisi gerbi dumaloq gruzin qalqoni shaklida. Uning kompozitsiyasida stilizatsiyalangan asomtavruli yozuvidagi «თ» harfi ishlatilgan boʻlib, u qirgʻovul va qirgʻiy timsollarini mujassamlashtiradi va shahar asos solinishi haqidagi afsonaga ishora qiladi. Qalqonning yuqori qirrasi boʻylab yetti uchli yettita yulduz joylashgan. Asosiy kompozitsiya abadiylik va kuch ramzi sifatida talqin qilinuvchi eman shoxi bilan oʻralgan; pastki qismida shox xochsimon ajratma hosil qiladi, unda «Tbilisi» nomi tarixiy gruzin yozuvlari — asomtavruli va nusxuri. Gerbning pastki qismiga Mtkvari.
Tabiiy-geografik xususiyatlari

Geografik oʻrni
Tbilisi Tbilisi botigʻida, qariyb 30 km davomida tor tasma boʻlib, Kura daryosi vodiysi hamda uch tomondan tutash togʻ yonbagʻirlari boʻylab choʻzilgan. Dengiz sathidan balandligi — 380-770 metr. Tbilisi atrofida seysmikligi6, 7 va 8 ball boʻlgan hududlar ajratilgan. Tbilisi sharqdan, janubdan va qisman gʻarbdan Gardabani tumani, shimoldan va gʻarbning qolgan qismidan esa Msxeta tumani bilan chegaradosh.
Iqlim

Iqlimi nam subtropik boʻlib, yozi uzoq va issiq, bahori qisqa va iliq, qishi yumshoq, ammo nisbatan quruq.
- Oʻrtacha yillik harorat: +13,3 °C.
- Oʻrtacha yillik shamol tezligi: 1,5 m/s.
- Oʻrtacha yillik havo namligi: 67 %.
- Haroratning ekstremal koʻrsatkichlari: eng pasti — −24,4 °C (21-yanvar 1883-yil); eng yuqorisi — +42,0 °C (17-iyul 1882-yil).
| Koʻrsatkich \\ Davr | Yan | Fev | Mar | Apr | May | Iyun | Iyul | Avg | Sen | Okt | Noy | Dek | Yil |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Mutlaq maksimal t, °C | 19,5 | 22,4 | 28,7 | 34,4 | 35,1 | 40,2 | 42,0 | 40,6 | 37,9 | 33,3 | 27,2 | 22,8 | 42,0 |
| Oʻrtacha maksimal t, °C | 6,6 | 7,7 | 12,6 | 18,9 | 23,1 | 28,1 | 31,2 | 30,9 | 26,4 | 19,8 | 12,8 | 8,4 | 18,9 |
| Oʻrtacha harorat, °C | 2,3 | 3,1 | 7,2 | 12,7 | 17,2 | 21,7 | 24,9 | 24,7 | 20,2 | 14,2 | 7,9 | 3,7 | 13,3 |
| Oʻrtacha minimal t, °C | −0,8 | 0,0 | 3,2 | 8,4 | 12,4 | 16,5 | 19,8 | 19,5 | 15,4 | 10,4 | 4,9 | 1,3 | 9,3 |
| Mutlaq minimal t, °C | −24,4 | −14,8 | −12,8 | −3,8 | 1,0 | 6,3 | 9,3 | 8,9 | 0,8 | −6,4 | −7,1 | −20,5 | −24,4 |
| Yogʻin miqdori (meʼyor), mm | 18,9 | 25,8 | 30,3 | 50,5 | 77,6 | 76 | 44,9 | 47,5 | 35,6 | 37,5 | 29,9 | 21 | 495,5 |
| Manba: Ob-havo va iqlim (harorat), [[Jahon meteorologiya tashkiloti|JMT]], Gonkong observatoriyasi (yogʻin miqdori meʼyori) | |||||||||||||
Hayvonot dunyosi
Hayvonot dunyosi shahar atrofida juda xilma-xil; bu yerda tulkilar, chiyaboʻrilar, boʻrilar, ayiqlar uchraydi. Sudralib yuruvchilar va qushlar. Mintaqada tabiiy majmualarni muhofaza qilish va biologik xilma-xillikni saqlash maqsadida Tbilisi milliy bogʻi tashkil etilgan.
Tarix


Asos solinishi haqidagi afsona
Eng mashhur afsonaga koʻra, Iberiya podshosi Vaxtang Gorgasali ov vaqtida issiq oltingugurtli buloqlarni topgan: uning ov qushi qirgʻovulni quvlab, oʻljasi bilan birga issiq suvga qulab tushgan. Buloqlar va hududning qulay joylashuvidan taʼsirlangan podsho shu yerda shahar barpo etishga qaror qilgan. «Tbilisi» nomi ham gruzin tilidagi tbili — «iliq» soʻzidan kelib chiqqani ushbu afsona bilan bogʻlanadi.
Oltingugurtli hammomlar joylashgan Abanotubani tumani tarixiy Tbilisining eng qadimgi qismlaridan biri hisoblanadi va odatda shahar asos solinishi haqidagi rivoyat bilan bogʻlanadi.
Qisqacha tarix
Hozirgi Tbilisi hududida odamlar shahar asos solingan deb hisoblanadigan sanadan ancha oldin yashagan: shaharning tarixiy qismidagi arxeologik topilmalar eneolit va ilk bronza davridan antik davrgacha boʻlgan davrga mansub. Maʼlumotnoma adabiyotlarida Tbilisining shahar sifatida vujudga kelishi odatda V asrning ikkinchi yarmiga bogʻlanadi: Encyclopædia Britannica 458-yilni koʻrsatadi va ayrim manbalarda 455-yil qayd etilishini taʼkidlaydi; shaharning barpo etilishi sharqiy gruzin podsholigi poytaxtining Msxetadan koʻchirilishi hamda Tbilisining Gʻarbiy va Sharqiy Zakavkazye oʻrtasidagi yoʻldagi qulay oʻrni bilan bogʻliq.
Ilk oʻrta asrlarda shahar mintaqadagi yirik davlatlar raqobati maydonida boʻlgan. VI asrda Tbilisi forslar taʼsiriga tushgan, VII asrda esa Vizantiya, Sosoniylar Eroni va arablar oʻrtasidagi kurash hududiga aylangan. VII asr oʻrtalaridagi arab istilosidan soʻng Tbilisida Tbilisi amirligi tashkil topgan va u 1122-yilgacha mavjud boʻlgan. Oʻsha yili shahar Bunyodkor David IV tomonidan egallanib, yana gruzin davlatining poytaxtiga aylangan.
XIII—XV asrlarda Tbilisi bir necha bor bosqin va vayronagarchiliklarni boshdan kechirgan. 1234-yilda shahar moʻgʻullar hukmronligiga oʻtgan, 1386-yilda esa Temur qoʻshinlari tomonidan vayron qilingan. XVI—XVIII asrlarda Tbilisi, butun Sharqiy Gruziya singari, Usmonli imperiyasi va Safaviylar Eroni oʻrtasidagi raqobat maydonida boʻlgan; 1540—1541-yillarda shoh Tahmasp I qoʻshinlari shahar va uning atrofini bosib olib, talon-toroj qilgan. 1795-yilda Ogʻa Muhammadxon Qojarning yurishi paytida Tbilisi vayron qilinib, yoqib yuborilgan.
1801-yilda Sharqiy Gruziya podsholigi Rossiya imperiyasi tarkibiga qoʻshib olingach, Tbilisi Rossiya hokimiyatining Kavkazdagi maʼmuriy markaziga aylangan. XIX asrda aloqa yoʻllari rivojlanishi bilan uning ahamiyati oshgan: shahar Shimoliy Kavkaz bilan Harbiy Gruziya yoʻli orqali, 1872-yilda temiryoʻl orqali Poti, 1883-yilda esa Boku bilan bogʻlangan. Bu davrda Tbilisi Kavkazning asosiy maʼmuriy, savdo va madaniyat markazlaridan biriga aylangan; YUNESKO Tbilisining tarixiy hududiga oid tavsifida XIX asrdan boshlab Kavkaz markazi sifatidagi ahamiyatini taʼkidlaydi.
1918—1921-yillarda Tbilisi Gruziya Demokratik Respublikasining poytaxti boʻlgan. 1921-yilda sovet hokimiyati oʻrnatilgach, shahar sovet Gruziyasining poytaxtiga aylangan; 1922—1936-yillarda u, shuningdek, Zakavkazye SFSRning markazi, bu respublika tugatilgach esa Gruziya SSRning poytaxti boʻlgan. 1991-yilda Gruziya mustaqilligi tiklangach ham Tbilisi mamlakat poytaxti maqomini saqlab qolgan.
Maʼmuriy boʻlinishi


Hozirgi Tbilisi 10 ta tumanga boʻlingan (gruzincha რაიონი). Boshqaruvni qulaylashtirish va munitsipal xizmatlardan foydalanish imkoniyatini oshirish maqsadida tumanlar oʻz navbatida 33 ta maʼmuriy mikrorayon yoki ubanga boʻlingan (gruzincha უბანი).
Quyidagi jadvalda shaharning maʼmuriy boʻlinishi koʻrsatilgan. Unda rasmiy maʼmuriy mikrorayonlar (ubanlar) tarkibidagi tarixiy hududlar, turarjoy massivlari, shaharchalar va qishloqlar sanalgan. Kursivda shahar tipidagi posyolkalar va qishloqlar ajratib koʻrsatilgan.
Ilgari mustaqil maʼmuriy birliklar boʻlgan:
- Didgori[gruzincha] (დიდგორი) — 2007-yildan 2013-yilgacha
- Eski Tbilisi[gruzincha] (ძველი თბილისი) — 2007-yildan 2013-yilgacha
2008-yildan boshlab Tbilisi munitsipaliteti tarkibiga quyidagilar kiradi: 4 ta shahar tipidagi posyolka, ularning jami aholisi 16 015 kishi (2014-yilgi aholini roʻyxatga olish) — Didi-Lilo (2417 nafar aholi, 2014-yilgi roʻyxat), Zagesi (5200 nafar aholi, 2014-yilgi roʻyxat), Kojori (1232 nafar aholi, 2014-yilgi roʻyxat), Tsxneti (7166 nafar aholi, 2014-yilgi roʻyxat) — va 22 ta qishloq aholi punkti, ularning jami aholisi 30 420 kishi (2014-yilgi roʻyxat). Joriy statistikada shahar tipidagi posyolkalar va qishloq aholi punktlari Tbilisi shahri tarkibida hisobga olinadi, aholini roʻyxatga olishda esa ular alohida ajratiladi.
Aholisi
Aholi soni
Tbilisi shahri aholi sonining oʻzgarishi
| 1825 | 1833 | 1840 | 1856 | 1867 | 1870 | 1885 | 1897 | 1923 | 1926 | 1937 | 1939 | 1959 | 1970 | 1979 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 29 859 | 19 170 | 23 045 | 38 375 | 60 937 | 70 591 | 89 551 | 159 590 | 233 958 | 294 044 | 451 679 | 519 220 | 694 664 | 889 020 | 1 066 022 |
| 1989 | 2002 | XI.2014 | I.2016 | I.2017 | I.2018 | I.2019 | I.2020 | I.2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 259 692 | 1 073 345 | 1 062 282 | 1 082 400 | 1 083 800 | 1 128 375 | 1 140 700 | 1 154 314 | 1 172 010 |
Aholi punkti sifatida Tbilisi aholisi 2014-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 1 062 282 kishi; 2002-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra — 1 073 345 kishi.
Gruziyaning maʼmuriy-hududiy birligi (munitsipaliteti) sifatida Tbilisi aholisining soni 1-yanvar 2021-yil holatiga koʻra (2014-yilgi roʻyxatga olish natijalari hisobga olinganda) 1 202 731 kishi, 2014-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra — 1 108 717 kishi; 1-yanvar 2014-yil holatidagi baholashga koʻra — 1 175 200 kishi; 2002-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra — 1 081 679 kishi.
Tbilisi mintaqasi (shahar kengashi/munitsipaliteti) aholi sonining oʻzgarishi:
| 1959 | 1970 | 1979 |
|---|---|---|
| 703 016 | 891 928 | 1 069 358 |
| 1989 | 2002 | 2005 | 2006 | 2008 | 2010 | 2011 | 2012 | I.2014 | XI.2014 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 263 489 | 1 081 679 | 1 079 700 | 1 103 300 | 1 136 600 | 1 152 500 | 1 162 400 | 1 172 700 | 1 175 200 | 1 108 717 | 1 131 962 | 1 145 474 | 1 158 677 | 1 171 079 | 1 184 818 | 1 202 731 |
Milliy tarkib

Tbilisining etnik tarkibi tarix davomida shaharning siyosiy mavqeyi, migratsiya, urbanizatsiya va maʼmuriy chegaralarning oʻzgarishi taʼsirida almashgan. Oʻrta asrlarda shahar Janubiy Kavkazning koʻp millatli markazlaridan biri boʻlgan; turli davrlarda bu yerda gruzinlar, armanlar, musulmon aholi, yahudiylar va boshqa guruhlar yashagan.
XIX asrda Tiflis Rossiya imperiyasi tarkibidagi Kavkazning maʼmuriy va savdo markaziga aylangan. Bu davrda shaharda arman, gruzin va rus jamoalari ayniqsa muhim rol oʻynagan. Tarixchi Ronald Grigor Syunining fikricha, XIX asrda Tiflis arman jamoasi mintaqadagi eng nufuzli shahar jamoalaridan biri boʻlib, savdo, sanoat va shahar oʻzini oʻzi boshqaruvida salmoqli oʻrin tutgan. 1897-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shahardagi eng yirik aholi guruhlari armanlar, ruslar va gruzinlar boʻlgan.
Sovet davrida Tbilisidagi gruzin aholining ulushi asta-sekin oshgan. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, gruzinlar shahar aholisining 38,1 % ini 1926-yilda, 48,4 % ini 1959-yilda, 66,1 % ini 1989-yilda va 84,2 % ini 2002-yilda tashkil etgan. Shu davrda shahardagi armanlar va ruslarning ulushi kamaygan: armanlar 34,1 % ni 1926-yilda, 21,5 % ni 1959-yilda va 7,6 % ni 2002-yilda; ruslar esa 15,6 %, 18,1 % va 3,0 % ni tashkil etgan.
2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tbilisi munitsipalitetida 1 108 717 kishi yashagan. Gruzinlar aholining 89,9 % ini, armanlar 4,8 %, ozarbayjonlar 1,4 %, ruslar 1,2 %, yazidiylar 1 %, osetinlar esa 0,6 %.
% ini tashkil etgan. Aholini roʻyxatga olish natijalariga koʻra etnik tarkibning umumiy oʻzgarishi quyidagi jadvalda keltirilgan.
| 1897 | % | 1926 | % | 1939 | % | 1959 | % | 1970 | % | 1989 | % | 2002 | % | 2014 | % | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Jami | 159 590 | 100,00 | 294044 | 100,00 % | 519220 | 100,00 % | 694664 | 100,00 % | 891928 | 100,00 % | 1246936 | 100,00 % | 1081679 | 100,00 % | 1108717 | 100,00 % |
| Gruzinlar | 42 200 | 26,44 % | 112206 | 38,16 % | 228394 | 43,99 % | 336247 | 48,40 % | 514248 | 57,66 % | 824412 | 66,12 % | 910712 | 84,19 % | 996804 | 89,91 % |
| Armanlar | 47 133 | 29,53 % | 100148 | 34,06 % | 137331 | 26,45 % | 149258 | 21,49 % | 150208 | 16,84 % | 150138 | 12,04 % | 82586 | 7,63 % | 53409 | 4,82 % |
| Ozarbayjonlar | 5 557 | 3,48 % | 5836 | 1,98 % | 5874 | 1,13 % | 9560 | 1,38 % | 10815 | 1,21 % | 17986 | 1,44 % | 10942 | 1,01 % | 15187 | 1,37 % |
| Ruslar | 44 823 | 28,09 % | 45937 | 15,62 % | 93337 | 17,98 % | 125674 | 18,09 % | 124342 | 13,94 % | 124867 | 10,01 % | 32580 | 3,01 % | 13350 | 1,20 % |
| Yazidiylar (kurdlar) | 220 | 0,14 % | 2044 | 0,70 % | 4511 | 0,87 % | 12935 | 1,86 % | 18409 | 2,06 % | 30304 | 2,43 % | 17116 | 1,58 % | 11194 | 1,01 % |
| Kurdlar | 458 | 0,16 % | ||||||||||||||
| Osetinlar | 865 | 0,54 % | 2890 | 0,98 % | 9328 | 1,80 % | 15565 | 2,24 % | 21797 | 2,44 % | 33157 | 2,66 % | 10268 | 0,95 % | 4313 | 0,39 % |
| Ukrainlar | 2 681 | 1,68 % | 1845 | 0,63 % | 7415 | 1,43 % | 10927 | 1,57 % | 10600 | 1,19 % | 16074 | 1,29 % | 3328 | 0,31 % | 3239 | 0,29 % |
| Yunonlar | 1 238 | 0,78 % | 1402 | 0,48 % | 3207 | 0,62 % | 7054 | 1,02 % | 10698 | 1,20 % | 21722 | 1,74 % | 3792 | 0,35 % | 1861 | 0,17 % |
| Yahudiylar | 2 935 | 1,84 % | 5706 | 1,94 % | 13915 | 2,68 % | 8736 | 1,26 % | 19565 | 2,19 % | 1061 | 0,10 % | ||||
| Gruziya yahudiylari | 3160 | 1,01 % | ||||||||||||||
| Assuriyaliklar | 1861 | 0,63 % | 2986 | 0,58 % | 2559 | 0,37 % | 2786 | 0,31 % | 972 | 0,09 % | ||||||
| Boshqalar | 3 938 | 2,47 % | 10551 | 3,59 % | 12922 | 2,49 % | 16149 | 2,32 % | 8460 | 0,95 % | 28276 | 2,27 % | 10355 | 0,96 % | 7327 | 0,66 % |
Rasmiy til — gruzin tili.
Din
Etno-konfessional tarkib jihatidan shahar aholisi turlicha boʻlsa-da, aholining mutlaq koʻpchiligi pravoslavlik (asosan Gruziya pravoslav cherkovi tarafdorlari). Sinagogalar, cherkovlar va masjidlar Abanotubani hududi hamda Meydan, qadimiy Metexi.
ibodatxonasidan bir necha yuz metr masofada joylashgan. 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, poytaxtdagi dindorlarning taxminan 91,4% i Gruziya pravoslav cherkoviga mansub, qolganlari — Arman apostol cherkovi (4,8 %), , musulmonlar (1,1%), shuningdek, oz miqdordagi katoliklar (0,3 %), , yahudiylar (0,2%) va yazidiylar.
Hokimiyat organlari
Shahar hokimiyati
Bu yerda Tbilisi xalq kengashi (Sakrebulo) va Tbilisi hukumati faoliyat yuritadi, unga shahar meri hisobdor.
Gruziya hokimiyati
Tbilisida mamlakatning barcha ijro etuvchi va sud hokimiyati organlari (Konstitutsiyaviy suddan tashqari) joylashgan.
Tarixiy Avlabari tumanidagi M. Abdushelishvili koʻchasida prezident saroyi — Gruziya prezidentining sobiq rasmiy qarorgohi va ish joyi. U 2004—2009-yillarda Mixail Saakashvili tashabbusi bilan qurilgan.
Iqtisodiyot

Tbilisi Gruziyaning eng yirik iqtisodiy markazidir. Gruziya milliy statistika xizmati maʼlumotlariga koʻra, 2024-yilda mamlakat yalpi ichki mahsulotining 53,1 % i Tbilisi hissasiga toʻgʻri kelgan; oʻsha yili Tbilisining joriy narxlardagi hududiy YIMi 42 982,6 mln lari boʻlgan.
2024-yilda Tbilisi qoʻshilgan qiymatining eng katta ulushi ulgurji va chakana savdoga, shu jumladan avtomobil va mototsikllarni taʼmirlashga (23,7 %), koʻchmas mulk operatsiyalariga (10,9 %) va qurilishga (10,4 %) toʻgʻri kelgan. Shahar iqtisodiyotida savdo, xizmatlar, koʻchmas mulk, qurilish, transport infratuzilmasi va turizm muhim oʻrin tutadi.
Tbilisi, shuningdek, mamlakatning asosiy sayyohlik markazlaridan biridir. Kirish turizmi statistikasi boʻyicha, 2025-yilda Gruziya hududlariga xalqaro tashriflarning 36,2 % i Tbilisiga toʻgʻri kelgan; mutlaq sonda bunday tashriflarning aksariyati Tbilisi va Ajariya ARga amalga oshirilgan — mos ravishda 3,8 mln va 2,7 mln.
Transport
Tbilisi Gruziyaning asosiy transport tugunidir. Shahar jamoat transportining asosini metro, avtobuslar, mikroavtobuslar va ayrim osma arqon yoʻllari tashkil etadi. Metro va avtobus tarmogʻiga Tbilisi Transport Company kompaniyasi xizmat koʻrsatadi. U toʻliq Tbilisi meriyasiga tegishli boʻlib, tarixi 1966-yilda metroning birinchi qismi ochilishidan boshlanadi; 2009-yilda kompaniya munitsipal avtobuslarni, 2012-yilda esa shahar arqon yoʻllari infratuzilmasining bir qismini boshqaruviga olgan.
Tbilisi metropoliteni 1966-yilda ochilgan va shaharning asosiy transport turlaridan biridir. Development Asia loyihasi maʼlumotlariga koʻra, loyiha Osiyo taraqqiyot banki bilan bogʻliq boʻlib, metro tizimi ikki yoʻnalish, 23 ta bekatdan iborat va umumiy uzunligi 27,3 km.
Shahar jamoat transportida yoʻlkira toʻlash uchun transport va bank kartalaridan foydalaniladi. Standart tarif munitsipal transportda 90 daqiqa davomida cheklanmagan miqdorda yoʻl yurish imkonini beradi; u metro, avtobus va Bagebi — Universitet arqon yoʻlida amal qiladi. Rike — Narikala va Vake — Toshbaqa koʻli arqon yoʻllari uchun alohida tariflar belgilangan. Metromoney kartasi metro, avtobuslar, Rike — Narikala arqon yoʻlida yoʻl haqi toʻlashda ishlatiladi, shuningdek Tbilisi mikroavtobuslarida ham qoʻllanishi mumkin.
Shaharda transport hamda turizm va dam olish uchun xizmat qiladigan bir nechta arqon yoʻli mavjud. Ular orasida Rike bogʻidan Narikala qalʼasiga, Vake bogʻidan Toshbaqa koʻliga, Bagebi — Universitet yoʻnalishlari hamda Rustaveli shohkoʻchasi bilan Mtatsminda bogʻi orasidagi tiklangan arqon yoʻli bor. Soʻnggi yoʻnalish rekonstruksiyadan keyin 2024-yil oktabrda ochilgan; Gruziya hukumati xabariga koʻra, bu yoʻnalish Rustaveli shohkoʻchasini Mtatsminda bogʻi bilan bogʻlaydi va sakkiz oʻrinli 21 ta gondola xizmat koʻrsatadi. Sovet davrida Tbilisida arqon yoʻllari tarmogʻi rivojlangan boʻlsa-da, ularning aksariyati 90-yillarda yopilgan yoki tashlab qoʻyilgan. Tbilisi funikulyori 1905-yilda ochilgan boʻlib, Chonkadze koʻchasini Mtatsminda tumani va togʻ choʻqqisidagi bogʻ bilan bogʻlaydi; u shaharning tarixiy transport diqqatga sazovor joylaridan biridir.
Tbilisi mamlakatning muhim temiryoʻl tugunidir. Shaharning asosiy yoʻlovchi bekati — Tbilisi-Yoʻlovchi; bu yerdan Gruziya temiryoʻlining mamlakat ichidagi hamda xalqaro yoʻlovchi qatnovlari, shu jumladan Batumi, Boku va Yerevan.
yoʻnalishlari amalga oshiriladi. Shaharning asosiy aeroporti — Shota Rustaveli nomidagi Tbilisi xalqaro aeroporti (IATA: TBS, ICAO: UGTB), shaharning janubi-sharqida joylashgan. Gruziya birlashgan aeroportlari maʼlumotlariga koʻra, u mamlakatdagi eng yirik aeroport boʻlib, 2024-yilda 4,75 milliondan ortiq yoʻlovchiga xizmat koʻrsatgan. Aeroport saytida shahar bilan taksi, avtobus va poyezd orqali bogʻlanish variantlari koʻrsatilgan.
Taʼlim
Tbilisi Gruziyaning asosiy ilmiy va taʼlim markazi boʻlib, mamlakat universitetlari va ilmiy tashkilotlarining aksariyati shu yerda jamlangan. Eng yirik gumanitar universitet — Tbilisi davlat universiteti, 8-fevral 1918-yilda tashkil etilgan. Eng yirik texnika universiteti — Gruziya texnika universiteti, 16-yanvar 1922-yilda tashkil etilgan. Tbilisida joylashgan Gruziyaning asosiy ilmiy jamiyati — Gruziya milliy fanlar akademiyasi, 10-fevral 1941-yilda tashkil etilgan. Eng yirik xususiy universitet — 2004-yilda tashkil etilgan Gruziya universiteti.
2007-yilda hukumat farmoyishiga muvofiq akademiya muassasalari universitetlarga oʻtkazilgan.
Yuqorida sanalgan muassasalardan tashqari, Tbilisida boshqa davlat taʼlim muassasalari ham faoliyat yuritadi:
- Ilya davlat universiteti
- Vano Sarajishvili nomidagi Tbilisi davlat konservatoriyasi
- Shota Rustaveli nomidagi teatr va kino universiteti
- Tbilisi davlat badiiy akademiyasi
- Tbilisi tibbiyot universiteti
- Gruziya agrar universiteti
- Vaxtang Chabukiani nomidagi Tbilisi davlat xoreografiya bilim yurti
Madaniyat


Tbilisi Gruziyaning asosiy madaniyat markazlaridan biridir. Shaharning tarixiy qismi oʻrta asrlarga xos reja, turli dinlarga mansub ibodatxonalar, XIX—XX asrlarga oid turarjoy mavzelari hamda keyingi davr qurilishi birlashgan koʻp qatlamli shahar muhitini tashkil etadi. YUNESKOning Butunjahon merosining dastlabki roʻyxatiga kiritilgan Tbilisi tarixiy tumani tavsifida uning xilma-xil shahar tuzilmasi, tabiiy landshaft bilan uygʻunligi va kosmopolit xususiyati taʼkidlanadi.
Shaharning madaniy hayoti teatrlar, muzeylar, konsert zallari, badiiy galereyalar va sanʼat taʼlimi muassasalari atrofida jamlangan. Tbilisida Vano Sarajishvili nomidagi Tbilisi davlat konservatoriyasi, Shota Rustaveli nomidagi teatr va kino universiteti, Tbilisi davlat badiiy akademiyasi, shuningdek, mamlakatning eng yirik teatr va muzey muassasalari joylashgan.
Teatrlar va konsert maydonlari
Tbilisining eng muhim teatr va musiqa sahnalari orasida Zaxariya Paliashvili nomidagi Tbilisi opera va balet teatri, Shota Rustaveli nomidagi teatr, Kote Marjanishvili nomidagi teatr, A. S. Griboyedov nomidagi rus drama teatri va Rezo Gabriadze qoʻgʻirchoq teatri.
bor. Tbilisi opera va balet teatri tarixi XIX asrdan boshlanadi va mamlakatning asosiy opera teatridir. Rustaveli shohkoʻchasida joylashgan Shota Rustaveli nomidagi teatr Gruziyaning eng qadimgi drama teatrlaridan biri boʻlib, uning hozirgi nomi 1921-yil bilan bogʻliq. Kote Marjanishvili nomidagi teatr 1928-yilda tashkil etilgan va 1930-yildan buyon Tbilisida faoliyat yuritadi. Rezo Gabriadze qoʻgʻirchoq teatri 1981-yilda tashkil etilgan va shaharning tarixiy qismida, Shavteli koʻchasida joylashgan.
Muzeylar
Tbilisida Gruziya milliy muzeyining asosiy muassasalari joylashgan. U 2004-yilda mamlakatning eng yirik muzeylar birlashmasi sifatida tashkil etilgan. Uning tarkibiga muzeylar, Milliy galereya, uy-muzeylar va ilmiy-tadqiqot markazlari kiradi. Shaharning eng mashhur muzey muassasalari qatorida Simon Janashia nomidagi Gruziya muzeyi, Gruziya davlat sanʼat muzeyi, Gruziya milliy galereyasi, Ochiq osmon ostidagi etnografiya muzeyi va Tbilisi tarixi muzeyi bor. Ikkinchisi sobiq karvonsaroyida joylashgan..
Madaniy tadbirlar
Shaharda teatr, musiqa, muzey va fanlararo tadbirlar oʻtkaziladi. 1997-yilda Tbilisida ilk yoshlar Xalqaro Delfiy oʻyinlari boʻlib oʻtgan, ular yoshlarning birinchi Butunjahon Delfiyadasi deb ham atalgan.
Meʼmorchilik, inshootlar va diqqatga sazovor joylar


Tbilisida xalqaro aeroport joylashgan. Shaharning eng mashhur sayyohlik maskanlari:
- Muqaddas Uchlik kafedral sobori,
- Ozodlik maydoni,
- Sioni kafedral sobori,
- Metexi,
- Narikala,
- eski bino Gruziya parlamenti,
- Rustaveli shohkoʻchasi,
- Tbilisi operasi,
- Anchisxati,
- Mtatsminda (Muqaddas togʻ),
- cherkov Kashveti,
- Tinchlik koʻprigi,
- Rike bogʻi Kuraning chap sohilida.
Gruziyada «Suxishvili–Ramishvili» nomli gruzin xoreografik ansambllarining eng mashhurlaridan biri mavjud.
- Anchisxati — saqlanib qolgan eng qadimgi inshoot; qurilishi VI asrga mansub deb hisoblanadigan pravoslav cherkovi.
- Sioni (gruzincha სიონი), yoki Sioni sobori — Sion togʻi nomi bilan atalgan; Bibi Maryamning vafoti sharafiga muqaddaslangan. Shahar tarixiy markazida, Kura daryosi sohilida joylashgan. Tsminda Sameba sobori qurilgunga (2004) qadar bu yerda gruzin katolikos-patriarxi.
- ning kafedrasi boʻlgan. Kafedral Sameba sobori ( (ibodatxonasi) Muqaddas Uchlik) va boshqa cherkov hamda maʼmuriy binolardan iborat majmua — bosh ruhoniy qarorgohi. U Gruziya pravoslav cherkoviga rahbarlik qiladi..
- Narikala (gruzincha ნარიყალა) — Eski Tbilisidagi turli davrlarga oid qalʼa majmuasi. Qalʼaga qachon asos solingani aniq nomaʼlum, biroq VII asrda u mavjud boʻlgan va Shuris-Tsixe deb atalgan.
- Haydar Aliyev nomidagi xiyobon.
- Bolalar temiryoʻli «Mushtaidi» bogʻida (1935-yil).
- Ozodlik maydoni va Gʻolib Avliyo Georgiy haykalini yaratgan — Zurab Tsereteli.
- Tbilisi teleminorasi (1972-yil), Mtatsminda togʻida.
- Tbilisi botanika bogʻi, toʻrt yuz yillik tarixga ega boʻlib, mashhur ozarbayjonliklar panteoni va sharshara bilan birga qadimiy Narikala.
- qalʼasi etagida joylashgan. Kechki sovet davri meʼmorchiligi yodgorliklari — Gruziya SSR avtomobil yoʻllari vazirligi binosi (Tbilisi), Tantanali marosimlar saroyi.
- «Gruziya onasi» haykali
- Haykal: Shota Rustaveli
- Podsho haykali: Vaxtang Gorgasali
- Podsho haykali: Bunyodkor David
- Haykal: Akakiy Tsereteli va Ilya Chavchavadze
- Sofiko Chiaureli haykali: kompozitsiya markazida uning byusti, toʻrt tomonida esa uning eng mashhur rollari tasvirlangan
- Anor daraxti haykali (arman shoiri Sayat-Nova haykali) (Sergo Parajanov filmi)
- Xalq raqsi haykali: Berikaoba
- Rejissyor Parajanov haykali
- Tamada haykali
- Shoir Yetim Gurji (gruzin Yefim) haykali
- Meʼmor Shota Kavlashvili
- Shoir Galaktion (Tabidze) haykali
- Gruzin «Davidi» haykali
- Haykal: A. S. Pushkin
- Shoir Nikoloz Baratashvili (gruzin Lermontovi) haykali
- Yozuvchi, shoir va rassom haykali: Taras Shevchenko
- Ozarbayjon prezidenti haykali: Haydar Aliyev
- Nomaʼlum askarning abadiy olovli yodgorligi
- Ikkinchi jahon urushidagi Gʻalaba monumenti
- «Mimino» yodgorligi (haykaltarosh Zurab Tsereteli, 2011).
- General-polkovnik haykali: Konstantin Nikolayevich Leselidze haykali. General Leselidzening haykaltarosh Ya. I. Nikoladze ishlagan marmar byusti Tbilisi shahridagi Leselidze koʻchasi boʻyidagi xiyobonga oʻrnatilgan. 1990-yilda bezorilik qilgan olomon tomonidan byustga zarar yetkazilgan.
- Buyuk qozoq shoiri va maʼrifatparvari haykali: Abay Qunanboyev.
Turizm
Tbilisida koʻplab meʼmoriy yodgorliklar, asosan XVII—XIX asrlarga oid inshootlar mavjud. Asosiy sayyohlik hududlari — markazdagi Abanotubani, Avlabar, Eski shahar va Rustaveli shohkoʻchasi.
. Meʼmorchilik sohasida ayniqsa Muqaddas Uchlik sobori, Narikala qalʼasi, Kura daryosi sohilidagi Metexi ibodatxonasi diqqatga sazovor. VI asrda Tbilisining eng qadimgi sobori — Anchisxati qurilgan, XVI asrda esa Jvarismama cherkovi barpo etilgan. Yana bir sobor — Zemo Betlemi (Rojdestvo) — tarixiy markazdagi boshqa bir qancha binolar singari XVIII asrda qurilgan.
2012-yildan beri Tbilisida «Tbilisi Loves You» loyihasi — butun poytaxtni qamrab olishi rejalashtirilgan munitsipal simsiz tarmoq amalga oshirilmoqda. Hozirda u shaharning barcha markaziy tumanlarida ishlaydi.
Bogʻlar va xiyobonlar
Tbilisi ancha yashil shahar — unda, hatto eski qismida ham, koʻplab bogʻlar, xiyobonlar va sayilgohlar bor. Eng qadimgisi Aleksandr bogʻi (hozir — 9-aprel bogʻi), eng kattasi esa Vake bogʻi.
Hamkor shaharlar
Boku (ozarbayjoncha Bakı), Ozarbayjon (1993)
Qardosh shaharlar

Tbilisining qardosh shaharlari:
Saarbryukken (nemischa Saarbrücken), Germaniya (1975)
Yerevan (armancha Երևան), Armaniston
Lyublyana (slovencha Ljubljana), Sloveniya (1975)
Nant (fransuzcha Nantes), Fransiya (1979)
Insbruk (nemischa Innsbruck), Avstriya (1982)
Atlanta (inglizcha Atlanta), AQSh (1987)
Palermo (italyancha Palermo), Italiya (1987)
Bristol (inglizcha Bristol), Buyuk Britaniya (1988)
Bilbao (ispancha Bilbao, baskcha Bilbo), Ispaniya (1989)
Kiyev (ukraincha Kyiv), Ukraina (1999)
Tomsk, Rossiya (2002)
Astana (qozoqcha Astana), Qozogʻiston (2005)
Vilnyus (litvacha Vilnius), Litva (2009)
Varshava (polyakcha Warszawa), Polsha (2010)
Kishinyov (rumincha Chişinău), Moldova (2011)
Grozniy (chechencha Solja-Gala), Rossiya
Doha (arabcha الدوحة), Qatar (2012)
Minsk, Belarus (2015)
Boku (ozarbayjoncha Bakı), Ozarbayjon (2021)
Adabiyot
- Pospelov Ye. M. Dunyoning geografik nomlari. Toponimik lugʻat / Masʼul muharrir R. A. Ageyeva. — 2-nashr, oʻzgartirishsiz. — Moskva: Russkiye slovari, Astrel, AST, 2002. — 512 bet — 3000 nusxa — ISBN 5-17-001389-2.
Havolalar
- Tbilisi meriyasining rasmiy sayti
- 1913-yilgi «Tiflis va uning atrofi» yoʻlkoʻrsatkich kitobi
- Xarita varagʻi K-38-78 Tbilisi. Masshtab: 1 : 100 000. Hududning 1982-yildagi holati. 1983-yil nashri.
- Xarita varagʻi K-38-90 Marneuli. Masshtab: 1 : 100 000. Hududning 1982-yildagi holati. 1983-yil nashri.
