SSL (ingl. Secure Sockets Layer — himoyalangan soketlar) — kriptografik protokol, u xost va mijoz o‘rtasidagi aloqaning yanada xavfsiz bo‘lishini ta’minlaydi. U almashuv kalitlarini autentifikatsiya qilish uchun asimmetrik kriptografiyadan, maxfiylikni saqlash uchun simmetrik shifrlashdan, xabarlarning yaxlitligini ta’minlash uchun esa xabar autentifikatsiyasi kodlaridan foydalanadi. Protokol tezkor xabar almashish va ovozni IP (ingl. Voice over IP — VoIP) orqali uzatishda, jumladan, elektron pochta, internet-faks va boshqa ilovalarda keng qo‘llanilgan.
SSL dastlab Netscape Communications tomonidan HTTPS protokolini o‘zining Netscape Navigator veb-brauzeriga qo‘shish uchun ishlab chiqilgan. 2014-yilda AQSH hukumati protokolning amaldagi versiyasida zaiflik borligini ma’lum qildi va SSL 3.0 protokoli asosida RFC standarti ishlab chiqilib, qabul qilindi; u TLS nomini oldi. SSL protokoli o‘rniga TLS ishlatilishi kerak (qarang: CVE-2014-3566).
Tavsif
SSL protokoli quyidagi ikki vosita hisobiga himoyalangan ma’lumot almashinuvini ta’minlaydi:
- Autentifikatsiya
- Shifrlash
SSL almashuv kalitlarini autentifikatsiya qilishda asimmetrik kriptografiyadan, maxfiylikni ta’minlashda simmetrik shifrdan, xabarlar yaxlitligini tekshirishda esa xabar autentifikatsiyasi kodlaridan foydalanadi.
SSL protokoli uchta asosiy xususiyatga ega «xavfsiz kanal»ni taqdim etadi:
- Kanal maxfiy hisoblanadi. Maxfiy kalitni aniqlashga xizmat qiladigan sodda muloqotdan so‘ng barcha xabarlar shifrlanadi.
- Kanal autentifikatsiyalangan bo‘ladi. Muloqotning server tomoni har doim autentifikatsiyadan o‘tadi, mijoz tomonida esa bu ixtiyoriydir.
- Kanal ishonchli. Xabarlarni uzatish ularning yaxlitligini tekshirishni o‘z ichiga oladi.
SSLning afzalligi shundaki, u ilova protokoliga bog‘liq emas. Ilova protokollari (HTTP, FTP, TELNET va hokazolar) SSL protokoli ustida foydalanuvchi uchun sezilmas tarzda ishlashi mumkin. Ya’ni SSL ilova birinchi bayt xabarni qabul qilishidan yoki uzatishidan oldin shifrlash algoritmi va seans kalitini kelishib olishi hamda serverni autentifikatsiyalashi mumkin.
Tarixi va rivojlanishi
SSL 1.0, 2.0 va 3.0
SSL protokoli dastlab Netscape Communications kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. 1.0 versiyasi hech qachon ommaga taqdim etilmagan. 2.0 versiyasi 1995-yil fevralida chiqarilgan, biroq unda xavfsizlikka oid ko‘plab kamchiliklar bo‘lgani sababli SSL 3.0 ishlab chiqilgan. SSL 3.0 1996-yilda chiqarilgan va TLS 1.0 protokolini yaratishga asos bo‘ldi. Bu Internet Engineering Task Force (IETF) tashkilotining protokol standarti bo‘lib, ilk bor RFC 2246 da, 1999-yil yanvarida ta’riflangan. Visa, Master Card, American Express va boshqa ko‘plab tashkilotlar SSL protokolidan internetda tijorat maqsadlarida foydalanish litsenziyasiga ega. Shu tariqa, SSL to‘g‘ridan-to‘g‘ri va orqaga moslikni qo‘llab-quvvatlash hamda teng huquqli tarmoqdagi ulanishlar o‘rtasida kelishuv olib borish tamoyillariga muvofiq kengaytirilishi mumkin. 2011-yil martidan boshlab, RFC 6176 ga ko‘ra, TLS mijozlari serverga ulanish so‘rovida SSL 2.0 protokolidan foydalanmasligi, serverlar esa bunday so‘rovlarni rad etishi kerak.
TLS 1.0
TLS 1.0 ilk bor RFC 2246 hujjatida 1999-yil yanvarida SSL 3.0 versiyasining yangilanishi sifatida ta’riflangan. RFC hujjatida qayd etilishicha, «ushbu protokol bilan SSL 3.0 o‘rtasidagi farqlar tubdan katta bo‘lmasa-da, ular TLS 1.0 va SSL 3.0 o‘zaro ishlaganda nomuvofiqlik yuzaga kelishi uchun yetarli darajada muhim». TLS 1.0 chindan ham TLS ulanishini SSL 3.0 bilan moslashtirish jarayonida xavfsizlikni pasaytirishi mumkin bo‘lgan vositalarni o‘z ichiga oladi.
TLS 1.1
TLS 1.1 RFC 4346 hujjatida 2006-yil aprelida taqdim etilgan. Bu TLS 1.0 versiyasining yangilanishidir. Ushbu versiyadagi muhim o‘zgarishlar quyidagilardan iborat:
- shifrlangan matn bloklarini zanjirlash rejimidan foydalanadigan hujumlarga qarshi himoya qo‘shildi (Cipher Block Chaining);
- yashirin initsializatsiya vektori (IV) ochiq IV bilan almashtirildi;
- xatolarni qayta ishlash tartibi o‘zgartirildi;
- IANA parametrlarini ro‘yxatga olishni qo‘llab-quvvatlash joriy etildi.
TLS 1.2
TLS 1.2 RFC 5246 hujjatida 2008-yil avgustida e’lon qilingan. U avval taklif etilgan TLS 1.1 versiyasiga asoslangan.
TLS 1.3
TLS 1.3 RFC 8446 hujjatida 2018-yil avgustida standart sifatida tasdiqlangan.
Ishlash prinsipi
SSL ko‘p qatlamli muhitdan foydalanadi va shu orqali axborot almashinuvi xavfsizligini ta’minlaydi. Muloqotning maxfiyligi xavfsiz ulanishdan faqat mo‘ljallangan foydalanuvchilar foydalana olishi bilan ta’minlanadi.
Ko‘p qatlamli muhit
SSL protokoli ikki protokol — mijoz dasturi ishlatadigan protokol (HTTP, FTP, LDAP, TELNET va hokazolar) hamda TCP transport protokoli orasida joylashadi. SSL har ikkala tomon uchun filtr vazifasini bajarib, ma’lumotlarni himoyalaydi va keyin ularni transport qatlamiga uzatadi.
Protokol ishini ikki qatlamga ajratish mumkin:
- Ulanishni tasdiqlash protokoli qatlami (Handshake Protocol Layer)
- Yozuv protokoli qatlami
Birinchi qatlam, o‘z navbatida, uchta quyi protokoldan iborat:
- Ulanishni tasdiqlash protokoli (Handshake Protocol)
- Shifr parametrlarini o‘zgartirish protokoli (Cipher Spec Protocol)
- Ogohlantirish protokoli (Alert Protocol)
Ulanishni tasdiqlash protokoli mijoz va server o‘rtasida seans ma’lumotlarini kelishish uchun ishlatiladi. Seans ma’lumotlariga quyidagilar kiradi:
- Seansning identifikatsiya raqami
- Sertifikatlar — har ikkala tomonniki
- Shifrlash algoritmining parametrlari
- Axborotni siqish algoritmi
- «Umumiy maxfiy qiymat»dan kalitlarni yaratishda foydalaniladi; ochiq kalit
Ulanishni tasdiqlash protokoli ma’lumot almashinuvi ketma-ketligini amalga oshiradi; bu jarayon tomonlarning autentifikatsiyasini boshlaydi va shifrlash, xeshlash hamda siqish usullarini kelishib oladi. Keyingi bosqich — qatnashchilarni autentifikatsiya qilish bo‘lib, u ham ulanishni tasdiqlash protokoli orqali bajariladi.
Shifr parametrlarini o‘zgartirish protokoli kalit ma’lumotlarini (keying material), ya’ni shifrlash kalitlarini yaratishda ishlatiladigan axborotni o‘zgartirish uchun xizmat qiladi. Protokol atigi bitta xabardan iborat: unda server yuboruvchi tomon kalitlar to‘plamini o‘zgartirmoqchi ekanini bildiradi.
Ogohlantirish protokoli tomonlarga holat o‘zgarganini yoki yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan xatoni bildiradigan xabarni o‘z ichiga oladi. Odatda ulanish yopilganda, noto‘g‘ri xabar olinganda, xabarni shifrdan chiqarib bo‘lmaganda yoki foydalanuvchi amalni bekor qilganda ogohlantirish yuboriladi.
Raqamli sertifikatlar
SSL protokoli ochiq kalit haqiqatan ham uning egasiga tegishli ekanini tekshirish uchun sertifikatlardan foydalanadi. SSL sertifikatini olish usullari:
- Sertifikatlash markazi tomonidan berilgan sertifikatdan foydalanish — CA
- O‘zi imzolagan sertifikatdan foydalanish
- «Bo‘sh» sertifikatdan foydalanish
O‘zi imzolagan sertifikat — foydalanuvchining o‘zi yaratgan sertifikat; bunda uni chiqargan shaxs sertifikat egasi bilan bir xil bo‘ladi. «Bo‘sh» sertifikat — SSLni sozlash va muayyan muhitda ishlashini tekshirish uchun vaqtincha qo‘llanadigan, soxta ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan sertifikat.
SSL sertifikatlari orasida domenni tasdiqlovchi (ingl. Domain-validated certificate) va kengaytirilgan tekshiruvdan o‘tgan sertifikatlar ajratiladi. Oxirgisi domen nomini haqiqiy jismoniy yoki yuridik shaxs bilan bog‘laydi.
Sertifikat so‘rovi (CSR, Certificate Signing Request) tarkibini tekshirish uchun uni dekodlaydigan maxsus onlayn vositalardan foydalaniladi. Bunday vositalar CSR faylidagi ma’lumotlarni sertifikatlash markaziga yuborishdan oldin ko‘rib chiqish imkonini beradi.
SSL sertifikatlarining turlari
Barcha sertifikatlar sertifikatlash markazlari tomonidan chiqariladi. SSL guvohnomalarining bir necha turi mavjud. Odatda ular berilishidan oldingi tekshiruv darajasiga ko‘ra uch turga ajratiladi:
- Domain Validation (DV), ya’ni domen darajasidagi tekshiruv faqat sertifikat olinayotgan manzilga egalik huquqini tasdiqlashni talab qiladi. Bunda sertifikatlash markazi domen nomining server va sayt bilan bog‘liqligini tasdiqlaydi. Bu foydalanuvchining aynan o‘zi kirmoqchi bo‘lgan domenga ulanganini kafolatlaydi. Ma’lumotlar shifrlanadi, ammo sertifikat egasi haqidagi ma’lumotlar ko‘rsatilmaydi.
- Organization Validation (OV), ya’ni tashkilot darajasidagi tekshiruvda domen nomi bilan birga unga egalik qiluvchi yuridik shaxs ham tasdiqlanadi. Bu darajadagi sertifikatlar jismoniy shaxslarga berilmaydi. Ular, masalan, bank tranzaksiyalarini amalga oshiradigan loyihalar (jumladan, internet-do‘konlar) uchun zarur.
- Extended Validation (EV), ya’ni kengaytirilgan tekshiruv sertifikati eng qat’iy talablar qo‘yiladigan va eng qimmat tur hisoblanadi. Bunda domen va yuridik shaxsga oid ma’lumotlar faqat sertifikat berilishidan oldin emas, har yili ham tekshiriladi. Bundan tashqari, markaz tashkilot mavjudligini tasdiqlash bilan cheklanmay, uning huquqiy faoliyatini ham o‘rganadi. Bunday sertifikatga ega saytlarda manzil satrida egasi bo‘lgan kompaniyaning nomi va mamlakati ham ko‘rsatiladi.
Bitta sertifikatga nechta domen va subdomen ulash mumkinligi bo‘yicha ham farqlar bor. Wildcard sertifikati bitta asosiy nom va cheksiz sondagi subdomenlarni himoyalash imkonini beradi, ko‘p domenli sertifikatlar (MDC) esa bir vaqtning o‘zida bir nechta alohida domenga (masalan, turli domen zonalaridagi) tatbiq etiladi.
SSL/TLSda joriy seans kalitini hosil qilish mexanizmlari
Kalit hosil qilishning 4 ta asosiy algoritmi mavjud: RSA, Fixed Diffie-Hellman, Ephemeral Diffie-Hellman, Anonymous Diffie-Hellman
RSA
RSA maxfiy kaliti «yo‘qotilsa» va kriptotahlilchi uni qo‘lga kiritsa, u oldin yozib olingan barcha xabarlarni va kelajakdagi xabarlarni shifrdan chiqarishi mumkin bo‘ladi. RSAda kalit almashinuvi bir tomonlamadir: qo‘l siqish bosqichida yaratiladigan simmetrik kalitni hosil qilish uchun zarur ma’lumotlarning barchasi serverga yuboriladi va serverning ochiq kaliti bilan shifrlanadi. Maxfiy kalitning oshkor bo‘lishi shu seansning simmetrik kalitini aniqlash imkonini beradi.
Diffie-Hellman
Mexanizm: Fixed Diffie-Hellman server sertifikatida ko‘rsatilgan doimiy ochiq kalitdan foydalanadi. Bu har bir yangi ulanishda mijoz ham kalitning o‘ziga tegishli qismini taqdim etishini anglatadi. Kalitlar almashilgach, joriy seansda axborot almashish uchun yangi simmetrik kalit hosil bo‘ladi. Serverning maxfiy kaliti oshkor bo‘lsa, kriptotahlilchi oldin yozib olingan xabarlarni ham, kelajakdagi barcha xabarlarni ham shifrdan chiqarishi mumkin. Bunga mexanizmning o‘zi sabab bo‘ladi. Serverning maxfiy kalitini bilgan kriptotahlilchi har bir seansning simmetrik kalitini topa oladi; kalit hosil qilish mexanizmining ikki tomonlama ekani ham bunga to‘sqinlik qila olmaydi.
Mexanizm: Anonymous Diffie-Hellman maxfiylikni kafolatlamaydi, chunki ma’lumotlar shifrlanmagan holda uzatiladi.
Oldingi va kelajakdagi xabarlar xavfsizligi kafolatlanadigan yagona variant — Ephemeral Diffie-Hellman. Avval ko‘rib chiqilgan usullardan farqi shundaki, har bir yangi ulanishda server va mijoz bir martalik kalit yaratadi. Shuning uchun kriptotahlilchi joriy maxfiy kalitni qo‘lga kiritsa ham, faqat joriy seansni shifrdan chiqara oladi, oldingi yoki kelajakdagi seanslarni esa yo‘q.
Shifrlash xususiyatlari
Ma’lumotlarni shifrlashning ikkita asosiy usuli mavjud: simmetrik shifrlash (umumiy maxfiy kalit) va asimmetrik shifrlash (ochiq/maxfiy kalit juftligi).
SSL ham asimmetrik, ham simmetrik kriptografiyadan foydalanadi.
asimmetrik shifrlashning mohiyati shundaki, unda ikkita kalitdan iborat juftlik qo‘llanadi. Kalitlardan biri ochiq kalit deb ataladi (odatda uning egasi sertifikatida e’lon qilinadi), ikkinchisi esa maxfiy kalit bo‘lib, sir saqlanadi. Har ikkala kalit juftlikda ishlaydi: ochiq kalit ma’lumotlarni shifrlaydi, maxfiy kalit esa ularni shifrdan chiqaradi. Bunday bog‘liqlik ikkita muhim imkoniyat yaratadi.
- Har qanday foydalanuvchi ochiq kalitni olib, ma’lumotlarni shifrlashi mumkin; ularni esa faqat maxfiy kalit egasi shifrdan chiqara oladi.
- Agar kalitlar juftligining egasi ma’lumotlarni o‘z maxfiy kaliti bilan «shifrlasa» (imzolasa), istalgan kishi ma’lumotlarni aynan shu maxfiy kalit egasi yuborganini va ularni uchinchi tomon o‘zgartirmaganini tekshira oladi. Aynan shu tamoyil raqamli imzolar.
RSA — asimmetrik shifrlashning eng keng tarqalgan algoritmlaridan biri.
simmetrik shifrlashdan foydalanilganda ma’lumotlarni shifrlash ham, shifrdan chiqarish ham bitta kalit yordamida bajariladi. Tomonlar shifrlangan xabarlarni xavfsiz almashmoqchi bo‘lsa, ikkisida ham bir xil simmetrik kalit bo‘lishi kerak. Shifrlashning bu turi katta hajmdagi ma’lumotlar uchun qo‘llanadi (chunki simmetrik shifrlash tezroq). Odatda DES, 3-DES, RC2, RC4 va AES.
SSL protokoli mijoz va serverni o‘zaro autentifikatsiya qilish (raqamli imzo texnologiyasi yordamida), shuningdek, seans kalitini hosil qilish uchun ochiq kalitli shifrlashdan foydalanadi. Olingan seans kaliti esa katta hajmdagi ma’lumotlarni shifrlashda tezroq ishlaydigan simmetrik kriptografiya algoritmlarida qo‘llanadi.
Xeshlash
Xesh qiymat xabarning identifikatori bo‘lib, uning hajmi asl xabarnikidan kichik bo‘ladi. Eng mashhur xeshlash algoritmlari qatoriga MD5 (Message Digest 5) kiradi, u 128 bitli xesh qiymat hosil qiladi; SHA-1 (Secure Hash Algorithm) esa 160 bitli xesh qiymat hosil qiladi; SHA-2 va SHA-3. Xeshlash algoritmining natijasi ma’lumot uzatilishining yaxlitligini tekshirish uchun ishlatiladigan qiymatdir.
Yozuv qatlami
Yozuv qatlami protokoli mijoz dasturidan shifrlangan ma’lumotlarni olib, transport qatlamiga uzatadi. Yozuv protokoli ma’lumotlarni qabul qiladi, bloklarga ajratadi va ularni shifrlaydi (yoki shifrdan chiqaradi). Bunda ma’lumotlarni tasdiqlash jarayonida kelishilgan axborotdan faol foydalaniladi.
SSL protokoli simmetrik kalit yordamida shifrlashga imkon beradi; bunda blokli shifrlar yoki oqimli shifrlar qo‘llanishi mumkin. Amalda ko‘pincha blokli shifrlardan foydalaniladi. Blokli shifr ochiq matn blokini xuddi shunday hajmdagi shifrlangan matn blokiga akslantiradi. Bunday shifrni 2128 qatorli jadval sifatida tasavvur qilish mumkin; har bir qatorda ochiq matn bloki M va unga mos shifrlangan matn bloki C joylashadi. Har bir kalit uchun alohida shunday jadval mavjud.
Shifrlashni funksiya ko‘rinishida ifodalash mumkin:
C = E(Key, M), bu yerda M — dastlabki ma’lumotlar, Key — shifrlash kaliti, C — shifrlangan ma’lumotlar.
Odatda bloklarning hajmi kichik (ko‘pincha 16 bayt) bo‘ladi. Shuning uchun uzun xabarni qanday shifrlash mumkin degan savol tug‘iladi.
Bunday shifrlashning birinchi rejimi ECB (Electronic Codebook), ya’ni oddiy almashtirish rejimi deyiladi. Uning mohiyati shundaki, dastlabki xabar bloklarga (o‘sha 16 baytdan) bo‘linadi va har bir blok alohida shifrlanadi. Biroq dastlabki matnning statistik xususiyatlari saqlanib qolishi sababli bu rejim kam qo‘llanadi: 2 ta bir xil ochiq matn bloki shifrlanganda ikkita bir xil shifrlangan blokka aylanadi.
Bu muammoni hal qilish uchun ikkinchi rejim — CBC (Cipher-block chaining) ishlab chiqilgan. Bunda shifrlanayotgan har bir yangi blok avvalgi shifrlash natijasi bilan XOR amali orqali birlashtiriladi. Birinchi blok esa muayyan initsializatsiya vektori (Initialization Vector, IV) bilan XOR qilinadi.
Biroq yuqoridagi nazariya bitta katta obyekt uchun ishlab chiqilgan, SSL esa kriptografik protokol sifatida bir qator paketlarni shifrlashi kerak. Bunday holatda CBCdan foydalanishning ikkita usuli bor:
- Har bir xabarni alohida obyekt sifatida qayta ishlab, har gal yangi initsializatsiya vektorini yaratish.
- Barcha xabarlarni bitta katta obyekt deb qarash va ular orasida CBC rejimini davom ettirish. Bu holda n-xabar uchun initsializatsiya vektori sifatida avvalgi xabarning oxirgi shifrlangan bloki (n-1)
Qo‘llanilishi
Ilovalarni loyihalashda SSL istalgan boshqa amaliy qatlam protokolining, masalan, HTTP, FTP, SMTP, NNTP va XMPP «ostida» ishlaydi va bu undan foydalanishni «shaffof», ya’ni sezilmas qiladi. Tarixan SSL, avvalo, TCP (Transmission Control Protocol) kabi ishonchli transport protokollari bilan qo‘llanilgan. Shunga qaramay, u UDP (User Datagram Protocol) va DCCP (Datagram Control Protocol) kabi datagrammali transport protokollari bilan ham amalga oshirilgan. Bunday foydalanish standartlashtirilishi natijasida Datagram Transport Layer Security (DTLS).
Veb-saytlar
SSL protokolining keng qo‘llanilishi HTTPS (Hypertext Transfer Protocol Secure) protokoli shakllanishiga olib kelgan; u shifrlashni qo‘llab-quvvatlaydi. HTTPS orqali uzatiladigan ma’lumotlar SSL (yoki keyinchalik TLS) kriptografik protokoliga «o‘raladi» va shu tarzda himoyalanadi. Bu usul Butunjahon o‘rgimchak to‘rida ulanish xavfsizligi muhim bo‘lgan ilovalarda, masalan, to‘lov tizimlarida keng qo‘llanadi. HTTPdan farqli ravishda, HTTPS uchun odatda TCPning 443-porti ishlatiladi.
| Protokol versiyasi | Xavfsizlik | Saytlar tomonidan qo‘llab-quvvatlanishi |
|---|---|---|
| SSL 2.0 | Yo‘q | 4.9 % |
| SSL 3.0 | Yo‘q | 16.6 % |
| TLS 1.0 | Bo‘lishi mumkin | 94.7 % |
| TLS 1.1 | Ha | 82.6 % |
| TLS 1.2 | 85.5 % | |
Brauzerlar
2017-yil boshidagi holatga ko‘ra, SSL/TLSni qo‘llab-quvvatlovchi barcha asosiy veb-brauzerlar:
| Brauzer | Platformalar | TLS 1.0 | TLS 1.1 | TLS 1.2 | TLS 1.3 |
|---|---|---|---|---|---|
| Chrome 1-21 | Android, iOS, Linux, Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7, 8) | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| Chrome 29-53 | Android, iOS, Linux, Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7, 8,10) | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
| Chrome 58+ | Android, iOS, Linux, Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7, 8,10) | Ha | Ha | Ha | Ha |
| Firefox 1-27 | Linux, Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7, 8) | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| Firefox 27-53 | Linux, Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7, 8) | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
| Firefox 54+ | Linux, Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7, 8) | Ha | Ha | Ha | Ha |
| IE 6 | Windows (XP) | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| IE 7-8 | Windows (XP, Vista) | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| IE 8-9 | Windows 7 | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
| IE 9 | Windows Vista | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| IE 10+ | Windows (7, 8) | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
| Edge 12-15 | Windows 10 | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
| Opera 5-7 | Linux, Mac OS X, Windows | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| Opera 8-9 | Linux, Mac OS X, Windows | Ha | Ha | Yo‘q | Yo‘q |
| Opera 10+ | Linux, Mac OS X, Windows | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
| Opera 44+ | Linux, Mac OS X, Windows | Ha | Ha | Ha | Ha |
| Safari 4 | Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7), iOS 4.0 | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| Safari 5 | Mac OS X, Windows (XP, Vista, 7) | Ha | Yo‘q | Yo‘q | Yo‘q |
| Safari 7-10 | iOS 5.0- | Ha | Ha | Ha | Yo‘q |
Aniqlashtirishlar:
- OS X tizimida Network Security Services (NSS) taqdim etadigan TLSdan foydalaniladi. 2013-yil martidagi holatga ko‘ra, NSS 3.14.3 TLS 1.0 va 1.1 versiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi, biroq 1.2 versiyasini qo‘llamaydi.
- Firefox 31.2 TLS 1.0, 1.1 va 1.2 versiyalarini qo‘llab-quvvatlaydi, SSL 3.0 qo‘llovi esa sukut bo‘yicha o‘chirilgan.
- IE Microsoft Windows operatsion tizimining SChannel orqali taqdim etiladigan TLS amalga oshirilishidan foydalanadi. TLS 1.1 va 1.2 sukut bo‘yicha o‘chirilgan.
- Opera 10 versiyasi TLS 1.2 ni qo‘llab-quvvatlaydi. Oldingi versiyalari TLS 1.0 va 1.1 ni qo‘llagan. TLS 1.1 va 1.2 sukut bo‘yicha o‘chirilgan (9-versiya bundan mustasno).
- Safari Mac OS X va Windows (XP, Vista, 7) operatsion tizimlarining amalga oshirish vositalaridan foydalanadi. Safari 5 — Windows uchun chiqarilgan so‘nggi versiya.
- Mobile Safari va UIWebView kutubxona tizimlaridan foydalanadigan uchinchi tomon dasturlari TLS 1.2 ni qo‘llab-quvvatlaydi; iOS 5.0 ham shunday.
Foydalanish va amalga oshirish
Dastlab SSL asosidagi virtual xususiy tarmoqlar (VPN) IPsec VPN asosidagi masofadan ulanish texnologiyasini to‘ldiruvchi va unga muqobil vosita sifatida ishlab chiqilgan. Biroq yetarli ishonchlilik va arzonlik kabi omillar bu texnologiyani VPN tarmoqlarini tashkil etish uchun jozibador qilgan. SSL elektron pochtada ham keng qo‘llanila boshlandi.
SSLning eng keng tarqalgan amalga oshirilishi — ochiq kodli OpenSSL kriptografik paketi bo‘lib, u Erik Yang tomonidan yozilgan SSLeay kutubxonasiga asoslangan. OpenSSLning so‘nggi versiyasi SSLv3 ni qo‘llab-quvvatlaydi. Paket har xil turdagi sertifikatlarni yaratish va boshqarish uchun mo‘ljallangan. Shuningdek, paket turli dasturlarning SSLni qo‘llab-quvvatlashi uchun kutubxonani ham o‘z ichiga oladi. Bu kutubxonadan, masalan, keng tarqalgan Apache.
HTTP serverining SSL moduli foydalanadi.
SSL yozuvlar protokoli spetsifikatsiyasi
SSLda barcha ma’lumotlar yozuvlar (record) — sarlavha va ma’lum hajmdagi ma’lumotlardan tashkil topgan obyektlar ko‘rinishida uzatiladi. Har bir yozuv sarlavhasida uzunlik kodi uchun 2 yoki 3 bayt bo‘ladi. Agar uzunlik kodining birinchi baytidagi eng katta razryadli bit 1 ga teng bo‘lsa, yozuvda to‘ldirgich bo‘lmaydi va sarlavhaning jami uzunligi 2 baytni tashkil etadi. Aks holda yozuv to‘ldirgichga ega bo‘ladi va sarlavha uzunligi 3 bayt bo‘ladi. Uzun (3 baytli) sarlavhada birinchi baytning ikkinchi katta razryadli biti maxsus ma’noga ega. U 0 bo‘lsa, yozuv axborot yozuvi; 1 bo‘lsa, xavfsizlikdan chiqish (security escape) yozuvi hisoblanadi. Yozuv uzunligi kodiga sarlavha baytlari soni kiritilmaydi. 2 baytli sarlavha uchun uzunlik quyidagicha hisoblanadi:
RECORD-LENGTH = ((byte[0] & 0x7F) << 8) | byte[1];
Bu yerda byte[0] — qabul qilingan birinchi bayt, byte[1] esa ikkinchi bayt.
3 baytli sarlavha uchun yozuv uzunligi quyidagicha hisoblanadi:
RECORD-LENGTH = ((byte[0] & 0x3F) <<8) | byte[1];
IS-ESCAPE = (byte[0] & 0x40) !=0;
PADDING = byte[2];
PADDING qiymati yuboruvchi dastlabki yozuvga qo‘shgan baytlar sonini belgilaydi. To‘ldirgich ma’lumotlari yozuv uzunligini shifr blokining o‘lchamiga karrali qilish uchun ishlatiladi. Yuboruvchi mavjud ma’lumotlarga PADDINGni qo‘shadi va so‘ng barchasini shifrlaydi, chunki hosil bo‘lgan massiv uzunligi ishlatilayotgan shifr blokining o‘lchamiga karralidir. Uzatilayotgan ma’lumot hajmi ma’lum bo‘lgani sababli xabar sarlavhasini PADDING hajmini hisobga olib shakllantirish mumkin. Xabarni oluvchi barcha ma’lumotlar maydonini shifrdan chiqarib, dastlabki axborotni oladi, so‘ng RECORD-LENGTHning haqiqiy qiymatini hisoblaydi, bunda PADDING «ma’lumotlar» maydonidan olib tashlanadi.
SSL axborot yozuvlarining formati
SSL yozuvi ma’lumotlar qismi 3 ta tarkibiy qismdan iborat:
- MAC-DATA[MAC-SIZE]
- ACTUAL-DATA[N]
- PADDING-DATA[PADDING]
MAC-DATA — xabarni autentifikatsiya qilish kodi
MAC-SIZE — ishlatiladigan algoritmning xesh yig‘indisini hisoblash funksiyasi
ACTUAL-DATA — amalda uzatilgan ma’lumotlar yoki xabarning ma’lumotlar maydoni
PADDING-DATA — PADDING ma’lumotlari (blokli shifrlashda)
MAC-DATA = HASH[ SECRET, ACTUAL-DATA, PADDING-DATA, SEQUENCE-NUMBER ]
Bu yerda SECRET xesh funksiyasiga birinchi bo‘lib uzatiladi, undan keyin ACTUAL-DATA va PADDING-DATA, so‘ng esa SEQUENCE-NUMBER — tartib raqami uzatiladi.
SECRET qiymati xabarni aynan kim yuborayotganiga bog‘liq. Agar uni mijoz yuborsa, SECRET CLIENT-WRITE-KEYga teng bo‘ladi. Agar xabar mijoz tomonidan qabul qilinayotgan bo‘lsa, SECRET CLIENT-READ-KEY.
ga teng bo‘ladi.
Tartib raqami 32 bitli kod bo‘lib, u xesh funksiyasiga 4 bayt ko‘rinishida tarmoqdagi «katta razryaddan kichigiga» uzatish tartibida beriladi. Tartib raqami server yoki mijozning hisoblagichi hisoblanadi. Har bir uzatish yo‘nalishi uchun yuboruvchi va qabul qiluvchiga tegishli ikkita hisoblagich ishlatiladi; har safar xabar yuborilganda hisoblagich qiymati 1 ga oshadi.
Xabar oluvchi kutilayotgan tartib raqami qiymatidan MACni uzatish uchun foydalanadi (xesh funksiyasining turi CIPHER-CHOICE parametri bilan aniqlanadi). Hisoblangan MAC-DATA qiymati uzatilgan qiymatga mos bo‘lishi kerak. Agar qiymatlar teng bo‘lmasa, xabar buzilgan deb hisoblanadi va xato yuzaga kelib, ulanish yopiladi.
Yakuniy moslik tekshiruvi blokli shifr ishlatilganda bajariladi. Xabardagi ma’lumot hajmi (RECORD-LENGTH) shifr blokining o‘lchamiga karrali bo‘lishi kerak. Bu shart bajarilmasa, xabar buzilgan deb hisoblanadi va ulanish uziladi.
2 baytli sarlavhada xabarning eng katta uzunligi 32767 bayt, 3 baytlisida esa 16383 baytni tashkil qiladi. SSL muloqot protokolining xabarlari SSL protokolining bitta yozuviga mos kelishi kerak, ilova protokoli xabarlari esa bir nechta SSL yozuvini egallashi mumkin.
SSL muloqot protokoli
SSL muloqot protokoli 2 ta asosiy bosqichdan iborat.
1-bosqich
Birinchi bosqich maxfiy aloqa kanalini o‘rnatish uchun ishlatiladi.
Ushbu bosqich ikki tomon «hello» xabarlarini almashganida ulanishni boshlaydi. Mijoz CLIENT-HELLO xabarini yuboradi. Server bu xabarni qabul qiladi, qayta ishlaydi va javoban SERVER-HELLO.
xabarini jo‘natadi.
Shu paytda server ham, mijoz ham yangi master key. kerak yoki kerak emasligini aniqlash uchun yetarli ma’lumotga ega bo‘ladi. Agar kalit kerak bo‘lmasa, server va mijoz 2-bosqichga o‘tadi.
Yangi master key yaratish zarurati tug‘ilganda serverning SERVER-HELLO xabari mijozga master key yaratish uchun yetarli ma’lumotni o‘z ichiga oladi. Bu ma’lumotlarga serverning imzolangan sertifikati, asosiy shifrlar ro‘yxati va ulanish identifikatori (server yaratgan hamda butun seans davomida ishlatiladigan tasodifiy son) kiradi. Mijoz master keyni yaratgach, serverga CLIENT-MASTER-KEY xabarini yuboradi; agar mijoz va server asosiy shifrni kelisha olmasa, xatolik xabari yuboriladi.
master key aniqlangach, server mijozga SERVER-VERIFY xabarini yuboradi, bu xabar serverni autentifikatsiya qiladi.
2-bosqich
2-bosqich autentifikatsiya bosqichi deb ataladi. Server birinchi bosqichdayoq autentifikatsiyadan o‘tganligi sababli ikkinchi bosqichda mijoz autentifikatsiya qilinadi. Server mijozga so‘rov yuboradi; mijozda zarur ma’lumot bo‘lsa, ijobiy javob, bo‘lmasa, xatolik xabarini jo‘natadi. Tomonlardan biri boshqasini autentifikatsiya qilgach, finished xabarini yuboradi. Mijoz holatida CLIENT-FINISHED xabari CONNECTION-ID identifikatorining shifrlangan shaklini o‘z ichiga oladi va server uni tekshirishi kerak. Tekshiruv muvaffaqiyatsiz bo‘lsa, server ERROR.
xabarini yuboradi.
Tomonlardan biri finished xabarini yuborgach, ikkinchi tomondan finished xabarini olmaguncha xabarlarni qabul qilishda davom etishi kerak. Faqat ikkala tomon ham finished xabarlarini yuborib va qabul qilib bo‘lgach, SSL muloqot protokoli ishini yakunlaydi. Shu paytdan ilova protokoli ishlay boshlaydi.
Xabar almashishning namunaviy protokoli
Quyida SSL muloqot protokoli doirasida xabar almashishning bir necha varianti keltirilgan. Mijoz — C, server — S.. «{smth}key» ifodasi «smth» kalit yordamida shifrlanganini anglatadi.
Seans identifikatori bo‘lmaganda
| Client-hello | C ® S: | challenge, cipher_specs |
| Server-hello | S ® C: | connection-id,server_certificate,cipher_specs |
| Client-master-key | C ® S: | {master_key}server_public_key |
| Client-finish | C ® S: | {connection-id}client_write_key |
| Server-verify | S ® C: | {challenge}server_write_key |
| Server-finish | S ® C: | {new_session_id}server_write_key |
Seans identifikatori mijoz va server tomonidan topilganda
| Client-hello | C ® S: | challenge, session_id, cipher_specs |
| Server-hello | S ® C: | connection-id, session_id_hit |
| Client-finish | C ® S: | {connection-id}client_write_key |
| Server-verify | S ® C: | {challenge}server_write_key |
| Server-finish | S ® C: | {session_id}server_write_key |
Seans identifikatori qo‘llanganda va mijoz autentifikatsiya qilinganda
| Client-hello | C ® S: | challenge, session_id, cipher_specs |
| Server-hello | S ® C: | connection-id, session_id_hit |
| Client-finish | C ® S: | {connection-id}client_write_key |
| Server-verify | S ® C: | {challenge}server_write_key |
| Request-certificate | S ® C: | {auth_type ,challenge'}server_write_key |
| Client-certificate | C ® S: | {cert_type,client_cert, response_data}client_write_key |
| Server-finish | S ® C: | {new_session_id}server_write_key |
SSL autentifikatsiyaning 3 turini qo‘llab-quvvatlaydi:
- ikki tomonning (mijoz va serverning) autentifikatsiyasi,
- mijoz autentifikatsiyasiz qolgan holda serverning autentifikatsiyasi,
- to‘liq anonimlik.
Agar server autentifikatsiya qilingan bo‘lsa, uning sertifikat xabari ishonchli sertifikatlash markazigacha olib boradigan to‘g‘ri sertifikatlar zanjirini ta’minlashi kerak. Sodda qilib aytganda, autentifikatsiyadan o‘tgan server mijozga yaroqli sertifikatni taqdim etishi kerak. Har bir tomon boshqasining sertifikati muddati tugamaganini va bekor qilinmaganini tekshirish uchun javobgardir. Server autentifikatsiyadan o‘tganda kanal veb-server va brauzer o‘rtasidagi ma’lumotlarni ushlab qolishga urinishlarga nisbatan himoyalangan bo‘ladi; biroq to‘liq anonim seans tabiatan bunday hujumga zaifdir. Anonim server mijozni autentifikatsiya qila olmaydi. Kalit almashinuvi jarayonining asosiy maqsadi — faqat mijoz va serverga ma’lum bo‘lgan mijoz maxfiy qiymatini (pre_master_secret) yaratish. Bu qiymat (pre_master_secret) umumiy bosh maxfiy qiymatni (master_secret) hosil qilishda ishlatiladi. Bosh maxfiy qiymat sertifikatni tekshirish xabari, shifrlash kalitlari, MAC (message authentication code) maxfiy qiymati va «finished» xabarini yaratish uchun zarur. «finished» xabarini yuborish orqali tomonlar to‘g‘ri pre_master_secret qiymatini bilishlarini bildiradi.
Anonim kalit almashinuvi
To‘liq anonim seansni almashuv kalitlarini yaratish uchun RSA yoki Diffi — Xellman algoritmidan foydalanib o‘rnatish mumkin. RSA ishlatilganda mijoz pre_master_secret qiymatini sertifikatsiz serverning ochiq kaliti bilan shifrlaydi. Mijoz bu ochiq kalitni serverning kalit almashinuvi xabaridan oladi. Natija mijozning kalit almashinuvi xabarida yuboriladi. Xabarlarni ushlab qoluvchi serverning yopiq kalitini bilmagani uchun pre_master_secret qiymatini shifrdan chiqara olmaydi. Diffi — Xellman algoritmi ishlatilganda serverning ochiq parametrlari kalit almashinuvi xabariga kiritilib, mijozga yuboriladi. Maxfiy qiymatlarni bilmaydigan tutib qoluvchi pre_master_secret qiymatini topa olmaydi.
RSAdan foydalanilganda autentifikatsiya va kalit almashinuvi
Bu holatda kalit almashinuvi va server autentifikatsiyasi birlashtirilishi mumkin. Ochiq kalit server sertifikatida bo‘lishi yoki serverning kalit almashinuvi xabarida yuboriladigan vaqtinchalik RSA kalitidan foydalanilishi mumkin. Vaqtinchalik RSA kaliti qo‘llanganda almashuv xabarlari serverning RSA kaliti yoki DSS sertifikati bilan imzolanadi (???). Imzo Client_Hello.random xabarining joriy qiymatini o‘z ichiga oladi, shu sababli eski imzolar va eski vaqtinchalik kalitlarni qayta ishlatib bo‘lmaydi. Server vaqtinchalik RSA kalitini seans yaratishda faqat bir marta ishlatishi mumkin. Server sertifikati tekshirilgach, mijoz pre_master_secret qiymatini serverning ochiq kaliti bilan shifrlaydi. pre_master_secret muvaffaqiyatli dekodlangach, «finished» xabari yaratiladi; shu bilan server o‘z sertifikatiga mos yopiq kalitni bilishini ko‘rsatadi.
RSA kalit almashinuvi uchun qo‘llanganda mijozni autentifikatsiya qilishda mijoz sertifikatini tekshirish xabaridan foydalaniladi. Mijoz master_secret qiymati va qo‘l siqish protokolining avvalgi barcha xabarlari asosida hisoblangan qiymatni imzolaydi. Bu qo‘l siqish xabarlari server sertifikatini o‘z ichiga oladi; sertifikat server imzosini Server_Hello.random xabariga bog‘laydi, u esa imzoni joriy qo‘l siqish xabariga bog‘laydi (???).
Diffie-Hellman ishlatilganda autentifikatsiya va kalit almashinuvi
Bu holatda server muayyan parametrlarni o‘z ichiga olgan Diffi — Xellman algoritmini ham qo‘llab-quvvatlashi yoki DSS yoxud RSA sertifikatlari bilan imzolangan vaqtinchalik parametrlar to‘plamini yuborish uchun serverning kalit almashinuvi xabarlaridan foydalanishi mumkin. Eski parametrlarni takrorlash orqali hujum uyushtirilishining oldini olish uchun vaqtinchalik parametrlar imzolashdan oldin hello.random xabari bilan birga xeshlanadi. Har qanday holatda mijoz parametrlarning serverga tegishli ekaniga ishonch hosil qilish uchun sertifikat yoki imzoni tekshirishi mumkin.
Agar mijozda Diffie-Hellman algoritmining parametrlarini o‘z ichiga olgan sertifikat mavjud bo‘lsa, unda kalit almashinuvini yakunlash uchun zarur ma’lumotlar ham bo‘ladi. Bunday holatda mijoz va server har safar ulanish o‘rnatganida bir xil Diffie-Hellman natijasini (pre_master_secret) hosil qilishi kerak. pre_master_secret qiymati kompyuter xotirasida zarur bo‘lganidan ortiq saqlanmasligi uchun uni imkon qadar tezroq bosh maxfiy qiymatga (master_secret) aylantirish lozim. Kalit almashinuvi ishlashi uchun mijoz parametrlari server qo‘llab-quvvatlaydigan parametrlarga mos bo‘lishi kerak.
Yozuv protokoli
Yozuv protokoli (Record Layer) — qatlamli protokol. Har bir qatlamdagi xabarlarda uzunlik, tavsif va tekshiruv maydonlari mavjud. Yozuv protokoli uzatilishi kerak bo‘lgan xabarlarni qabul qiladi, ma’lumotlarni boshqarish mumkin bo‘lgan bloklarga ajratadi, maqsadga muvofiq siqadi, MAC (message authentication code) qo‘llaydi, shifrlaydi va natijani uzatadi. Qabul qilingan ma’lumotlarni esa shifrdan chiqaradi, tekshiradi, siqilgan holatdan ochadi, yig‘adi va mijozning yuqori qatlamlariga yetkazadi.
Yozuv protokolining to‘rtta turi mavjud:
- Qo‘l siqish protokoli (handshake protocol);
- Ogohlantirish protokoli (alert protocol);
- Shifrni o‘zgartirish protokoli (the change cipher spec protocol);
- Ilova ma’lumotlari protokoli (application data protocol);
SSL amalga oshirilishi o‘ziga noma’lum yozuv turini olsa, bunday yozuv shunchaki e’tiborsiz qoldiriladi. SSL bilan birga ishlashga mo‘ljallangan har qanday protokol puxta loyihalanishi kerak, chunki unga qarshi hujumlar bo‘lishi mumkin. Shuni yodda tutish lozimki, yozuvning turi va uzunligi shifrlash bilan himoyalanmaydi. Trafikni imkon qadar kamaytirishga e’tibor berish zarur.
Qo‘l siqish protokoli
SSL mijoz va serveri qo‘l siqish jarayoni orqali aloqa o‘rnatishni kelishib oladi. Ushbu jarayonda mijoz va server ulanish xavfsizligini ta’minlash uchun ishlatiladigan turli parametrlarni kelishadi:
- Mijoz serverga o‘zining SSL versiyasi raqamini, qo‘llab-quvvatlaydigan shifrlash va siqish algoritmlarini, seansga oid ma’lumotlarni va serverning SSL orqali mijoz bilan muloqot qilishi uchun kerak bo‘ladigan boshqa axborotni yuboradi.
- Server mijozga o‘zining SSL versiyasi raqamini, shifrlash va siqish algoritmlarini (mijoz yuborganlar orasidan tanlangan), seansga oid ma’lumotlarni hamda mijozning SSL orqali server bilan aloqa qilishi uchun kerakli boshqa axborotni yuboradi. Server, shuningdek, mijoz uning haqiqiyligini tekshirishi uchun o‘z sertifikatini jo‘natadi. Server identifikatsiya qilingach, mijozning sertifikatini so‘raydi.
- Mijoz server yuborgan ma’lumotlar asosida uning haqiqiyligini tekshiradi. Agar serverni tekshirib bo‘lmasa, foydalanuvchi muammo haqida hamda ulanishni shifrlash va autentifikatsiya qilish mumkin emasligi to‘g‘risida ogohlantirish oladi. Server muvaffaqiyatli tekshiruvdan o‘tsa, mijoz keyingi bosqichga o‘tadi.
- Mijoz qo‘l siqish jarayonida shu vaqtgacha olingan barcha ma’lumotlardan foydalanib, server bilan hamkorlikda seansning dastlabki maxfiy qiymatini yaratadi. Server qo‘llayotgan shifrga qarab, bu qiymatni serverning ochiq kaliti bilan (2-bosqichda yuborilgan sertifikatdan olingan kalit bilan) shifrlaydi va serverga yuboradi.
- Agar server mijoz autentifikatsiyasini so‘ragan bo‘lsa (qo‘l siqishning majburiy bo‘lmagan qadami), mijoz shu ulanishga xos va ikkala tomonga ma’lum bo‘lgan yana bir ma’lumot qismini imzolaydi. Bunday holda mijoz barcha imzolangan ma’lumotlarni, o‘z sertifikatini va oldindan shifrlangan maxfiy qiymatni serverga yuboradi.
- Server mijozni autentifikatsiya qilishga urinadi. Mijoz tekshiruvdan o‘ta olmasa, seans tugaydi. Mijoz muvaffaqiyatli autentifikatsiya qilinsa, server o‘z yopiq kaliti bilan dastlabki maxfiy qiymatni shifrdan chiqaradi, so‘ng bosh maxfiy qiymatni yaratish uchun bir qator amallarni bajaradi (mijoz ham ayni amallarni bajaradi).
- Mijoz ham, server ham maxfiy qiymatdan seans kalitlarini hosil qilish uchun foydalanadi. Bular SSL seansi davomida almashiladigan axborotni shifrlash va shifrdan chiqarishda ishlatiladigan simmetrik kalitlardir. Ma’lumotlarning yaxlitligi, ya’ni SSL ulanishi orqali yuborilgan paytdan qabul qilinguniga qadar o‘zgarib qolmaganligi ham tekshiriladi.
- Mijoz serverga keyingi xabarlari seans kaliti yordamida shifrlanishini bildiradigan xabar yuboradi. So‘ng qo‘l siqish jarayoni o‘z tomonida tugaganini ma’lum qiluvchi alohida shifrlangan xabarni jo‘natadi.
- Nihoyat, server mijozga o‘zining keyingi xabarlari seans kaliti bilan shifrlanishini bildiradigan xabar yuboradi. Keyin qo‘l siqish jarayoni o‘z tomonida tugaganini ma’lum qiluvchi alohida shifrlangan xabar jo‘natadi.
Shu bilan qo‘l siqish yakunlanadi va kalit ma’lumotlari yordamida shifrlanadigan hamda shifrdan chiqariladigan himoyalangan ulanish boshlanadi. Yuqoridagi amallardan birortasi muvaffaqiyatsiz tugasa, SSL qo‘l siqishi amalga oshmaydi va ulanish yaratilmaydi.
Shifrlash parametrlarini o‘zgartirish protokoli
Shifrlash parametrlarini o‘zgartirish protokoli shifrlash rejimiga o‘tilayotganini bildirish uchun xizmat qiladi. Protokol bitta xabardan iborat bo‘lib, u joriy o‘rnatilgan ulanish bo‘yicha shifrlanadi va siqiladi. Xabar faqat qiymati 1 ga teng bitta bitdan iborat.
struct {
enum { change_cipher_spec(1), (255) } type;
} ChangeCipherSpec;
Shifrni o‘zgartirish xabari mijoz va server tomonidan qabul qiluvchi tomonga keyingi yozuvlar yangi kelishilgan CipherSpec va kalitlar bilan himoyalanishini bildirish uchun yuboriladi. Xabarni qabul qilish yozuv qatlamiga kutilayotgan o‘qish holatini darhol joriy o‘qish holatiga ko‘chirish buyrug‘ini beradi. Xabar yuborilgan zahoti yuboruvchi yozuv qatlamiga kutilayotgan yozish holatini joriy yozish holatiga o‘tkazishni buyurishi kerak. Shifrni o‘zgartirish xabari qo‘l siqish paytida, himoya parametrlari uzatilgandan so‘ng, ammo «finished» xabaridan oldin jo‘natiladi.
Ogohlantirish protokoli
SSL yozuv protokoli qo‘llab-quvvatlaydigan tekshiruv turlaridan biri — ogohlantirish protokoli. Ogohlantirish xabari yuzaga kelgan muammoni va ogohlantirish tavsifini bildiradi. Jiddiy darajadagi ogohlantirish ulanishni zudlik bilan uzadi. Bu holda ayni seansga tegishli boshqa ulanishlar davom etishi mumkin, lekin seans identifikatori haqiqiy emas deb topilishi kerak. Boshqa xabarlar singari ogohlantirish xabari ham ulanishning joriy holatiga muvofiq shifrlanadi va siqiladi.
Ilova protokoli
Ilova ma’lumotlari xabari yozuv qatlamida ishlaydi. U ulanishning joriy holatiga ko‘ra bo‘laklanadi, siqiladi va shifrlanadi. Yozuv qatlami uchun bunday xabarlar shaffof, ya’ni mazmuniga aralashilmaydigan hisoblanadi.
Xavfsizlik
SSL 2.0
SSL protokoliga qarshi amalga oshirilishi mumkin bo‘lgan bir qator hujumlar mavjud. Ammo foydalanuvchi ma’lumotni qayta ishlash uchun faqat ishonchli serverlardan foydalansa, SSL bu hujumlarga chidamli bo‘ladi. SSL 2.0 ayrim holatlarda zaifdir:
- Xabarlarni autentifikatsiya qilish va shifrlash uchun aynan bir xil kriptografik kalitlar ishlatiladi;
- SSL 2.0 maxfiy prefiks va MD5 xesh funksiyasiga asoslangan zaif MAC tuzilmasiga ega bo‘lib, uni hujumlarga nisbatan zaif qiladi;
- SSL 2.0 qo‘l siqish protokoli uchun hech qanday himoyaga ega emas, ya’ni «o‘rtadagi odam» (man-in-the-middle) hujumlari aniqlanmay qolishi mumkin;
- SSL 2.0 ma’lumot tugaganini bildirish uchun TCP ulanishining yopilishidan foydalanadi. Bu esa quyidagi hujumga yo‘l ochadi: buzg‘unchi shunchaki soxta TCP FIN yuboradi, natijada qabul qiluvchi uzatish tugaganligi haqidagi xabarni olmay qoladi (SSL 3.0 da bu xato tuzatilgan);
- SSL 2.0 yagona qo‘llab-quvvatlash xizmati va doimiy domen mavjudligini nazarda tutadi, bu esa veb-serverlarning virtual xosting funksiyasiga zid keladi.
SSL 2.0 brauzerlarda sukut bo‘yicha Internet Explorer 7, Mozilla Firefox 2, Opera 9.5 va Safari.
SSL 3.0
14-oktabr 2014-yilda POODLE (Padding Oracle On Downgraded Legacy Encryption) deb atalgan CVE-2014-3566 zaifligi aniqlangan. Bu zaiflik buzg‘unchiga Man-in-the-Middle hujumini SSL 3.0 yordamida shifrlangan ulanishga nisbatan amalga oshirish imkonini beradi. POODLE — protokolning o‘zidagi zaiflik, muayyan dasturiy amalga oshirishdagi zaiflik emas. Shuning uchun SSL v3 bilan shifrlangan barcha ulanishlar unga duchor bo‘ladi.
SSL 3.0 da boshqa zaif jihatlar ham mavjud. Masalan, hosil qilinadigan bosh kalitning (master key) yarmi to‘liq MD5 xesh funksiyasiga bog‘liq. U kolliziyalarga chidamli emas va shuning uchun xavfsiz hisoblanmaydi.
Ehtimoliy hujum turlari
Lug‘at bo‘yicha hujum
Bunday hujum buzg‘unchi yuborilayotgan xabarlarning qanday turga kirishi haqida tasavvurga ega bo‘lganda amalga oshiriladi.
Kriptotahlilchi shifrlangan ochiq matn satrlari kalit sifatida saqlangan ma’lumotlar bazasini tuzishi mumkin. Yaratilgan ma’lumotlar bazasi yordamida muayyan ma’lumotlar blokiga mos seans kalitini aniqlash mumkin.
Umuman olganda, bunday hujumlar SSLga qarshi ham mumkin. Biroq SSL uzun seans kalitlarini qo‘llab, ularga qarshi turishga intiladi: mijoz eksport cheklovlarida ruxsat etilganidan uzunroq kalit yaratadi, uning bir qismi serverga ochiq matn shaklida yuboriladi, qolgan qismi esa maxfiy qism bilan birlashtirilib, yetarlicha uzun, masalan, 128 bitli (RC4 talab qilganidek) kalit hosil qilinadi. Ochiq matnga asoslangan hujumlarni to‘xtatish usuli — zarur matn hajmini amalda qo‘llab bo‘lmaydigan darajada katta qilishdir. Seans kaliti uzunligiga qo‘shilgan har bir bit lug‘at hajmini 2 baravar oshiradi. 128 bitli seans kaliti ishlatilganda lug‘at hajmi zamonaviy texnik imkoniyatlardan ancha oshib ketadi (buni yechish uchun butun koinotda mavjud bo‘lmagan darajadagi ulkan atomlar soni talab etiladi). SSLning bu hujumga qarshi turishining yana bir yo‘li — imkon qadar uzun kalitlardan foydalanishdir (eksport uchun mo‘ljallanmagan variantda). Natijada eng sodda va arzon hujum kalitni to‘g‘ridan-to‘g‘ri qo‘pol kuch bilan tanlash bo‘lib qoladi, ammo 128 bitli kalitni ochish xarajatini amalda cheksiz deb hisoblash mumkin.
Aks ettirish hujumi
Buzg‘unchi server va mijoz o‘rtasidagi aloqa seansini yozib oladi. Keyinroq mijozning yozib olingan xabarlarini qayta ijro etib serverga ulanishga harakat qiladi. Biroq SSL maxsus, noyob ulanish identifikatori (UI) yordamida bunday hujumni qaytaradi. Nazariy jihatdan uchinchi tomon bu identifikatorni oldindan taxmin qila olmaydi, chunki u tasodifiy hodisalar to‘plamiga asoslanadi. Ammo katta resurslarga ega buzg‘unchi juda ko‘p seanslarni yozib olib, server nonce xabarida yuborgan Server_Hello kodiga asoslanib «to‘g‘ri» seansni tanlashga urinishi mumkin. Lekin SSLdagi nonce kodlarining uzunligi kamida 128 bit bo‘ladi, demak, buzg‘unchi 264 ta nonce ta kodni yozib olishi kerak, shunda taxmin qilish ehtimoli 50 % ga yetadi. Biroq 264 juda katta son bo‘lib, bunday hujumlarni ma’nosiz qiladi.
Qo‘l siqish protokoliga hujum
Buzg‘unchi tomonlar odatda tanlaydigan algoritmlar o‘rniga boshqa shifrlash algoritmlarini tanlashi uchun qo‘l siqish almashinuviga ta’sir o‘tkazishga urinishi mumkin. Ko‘plab amalga oshirishlar eksportga mos shifrlashni, ayrimlari esa hatto 0-shifrlashni yoki MAC algoritmini qo‘llab-quvvatlagani sababli bunday hujumlar katta qiziqish uyg‘otadi.
Bunday hujumni amalga oshirish uchun buzg‘unchi qo‘l siqishning bir yoki bir nechta xabarini tezda almashtirishi kerak. Shunday bo‘lsa, mijoz va server qo‘l siqish xabarlarining turli xesh qiymatlarini hisoblaydi. Natijada tomonlar bir-biridan «finished» xabarlarini qabul qilmaydi. Maxfiy qiymatni bilmagan buzg‘unchi «finished» xabarini tuzata olmaydi, shu sababli hujumni aniqlash mumkin.
Ma’lumotlar markazi ichida SSL ulanishlarini buzish
SSL protokollari bilan himoyalangan axborotni ommaviy qo‘lga kiritishga oid eng mashhur hodisa FQB agentlari tomonidan Carnivore va NarusInsight tizimlari yordamida amalga oshirilgan bo‘lib, natijada Electronic Frontier Foundation huquqni himoya qilish tashkiloti ushbu kriptografik himoyalangan ma’lumotlarni buzish majmualarini o‘rnatgan AT&T kompaniyasiga qarshi sudga murojaat qilgan.
Ushbu ish AQSHda katta jamoatchilik e’tiroziga sabab bo‘lib, Vakillar palatasining konstitutsiyaviy qo‘mitasi darajasida tekshirilgan bo‘lsa-da, texnik jihatdan FQB agentlari SSL protokolini buzmagan. Carnivore va NarusInsight tizimlari SSL orqali masofadagi mijozlar bilan bog‘langan serverlar joylashgan ma’lumotlar markazining o‘ziga o‘rnatilgan. NarusInsight SSL ulanishini emas, ma’lumotlar markazi ichida ilova serverlari o‘rtasidagi ichki trafikni tinglash orqali shifrlangan axborotni to‘liq qayta tiklagan. Bunda tashqi foydalanuvchilardan SSL orqali kelgan ma’lumotlarni qabul qiluvchi server ularni allaqachon shifrdan chiqargan bo‘lgan.
Shunga qaramay, bu hodisa SSL internetdagi server ma’lumotlarini kriptografik himoyalashning ishonchli vositasi bo‘la olmasligini ko‘rsatdi: maxsus xizmatlar ma’lumotlar markaziga NarusInsight yoki SORM-2 kabi tinglash tizimlarini o‘rnatishi mumkin. Shifrlash kalitlari ma’lumotlar markazidagi qabul qiluvchi serverda saqlanadigan har qanday kriptografiya turi maxsus xizmatlarning snifferlari qabul qiluvchi serverning o‘ziga joylashtirilishi orqali avtomatik ravishda chetlab o‘tiladi. So‘ng ma’lumotlar to‘liq qayta tiklanadi. Hozirda bu jarayonlar «Vatanparvarlik akti» kabi qonunchilik hujjatlari bilan ham tartibga solinadi. Ushbu qonunlar, hatto sud javobgarligi tahdidi ostida, ma’lumotlar markazlari egalarining qabul qiluvchi serverlar ichidagi maxsus xizmat snifferlarini olib tashlashini taqiqlaydi. Bunday tizimlar mavjud bo‘lsa, SSL faqat internetdagi ikki foydalanuvchi o‘rtasidagi ulanishni himoyalashi mumkin, tashqi veb-sayt bilan SSL ulanishini esa emas.
BEAST hujumi
23-sentabr 2011-yilda Ziyong Ngok Txay (vyet. Dương Ngọc Thái) va Juliano Ritstso Java appleti yordamida TLS 1.0 dagi zaiflikni ko‘rsatuvchi Beast («Browser Exploit Against SSL/TLS») nomli «konsepsiya isboti»ni namoyish etgan. Bu zaiflikni dastlab 2002-yilda Fillip Rogavey aniqlagan, ammo undan oldin uni amalda deyarli hech kim ko‘rsata olmagan. TLS 1.1 dagi zaiflik 2006-yilda qayd etilgan.
Hujum bir nechta taxminga asoslanadi, ammo ma’lum bo‘lishicha, ularni amalda ro‘yobga chiqarish mumkin.
Birinchidan, kriptotahlilchi brauzer uzatayotgan trafikni tutib qola olishi kerak. Ikkinchidan, foydalanuvchini ma’lumotlarni aynan o‘sha xavfsiz aloqa kanali orqali yuborishga undash imkoniyati bo‘lishi zarur.
Faraz qilaylik, Bob (B) va Alisa (A) kompyuterlari o‘rtasida xavfsiz ulanish o‘rnatilgan. Biz qo‘lga kiritgan xabarning i-blokida maxfiy axborot (masalan, parol) mavjud deb olaylik.
Ci = E(Key, Mi xor Ci-1), bu yerda Ci — shifrlangan blok, Mi — maxfiy matn
Faraz qilaylik, parol A — P. Taxminimiz to‘g‘riligini tekshirishimiz mumkin:
Demak, keyingi xabarning birinchi blokini shifrlashda ishlatiladigan initsializatsiya vektorini tutib oldik; u avvalgi xabarning oxirgi shifrlangan blokiga, ya’ni IVga teng. Shuningdek, Ci-1ni ham tutib oldik. Bu ma’lumotlar yordamida yangi xabarni shunday tuzamizki, uning birinchi bloki quyidagiga teng bo‘ladi:
M1 = Ci-1 xor IV xor P
Agar kriptotahlilchi xabarni o‘sha himoyalangan kanal orqali yubora olsa, yangi xabarning birinchi bloki quyidagi ko‘rinishni oladi:
C1 = E(Key, M1 xor IV) = E(Key, (Ci-1 xor IV xor P) xor P) xor IV) = E(Key, (Ci-1 xor P)) = Ci
Demak, agar P = M bo‘lsa, yangi xabarning birinchi shifrlangan bloki C1 oldin tutib olingan Ci.
ga teng bo‘ladi. Amalda muammo yuzaga keladi: M blokining uzunligi 16 bayt. Hatto ikki baytdan boshqa hammasini bilsak ham, qolganini topish uchun 215 ta urinish kerak bo‘ladi. Hech narsani bilmasak-chi?
Demak, bu usul kriptotahlilchi M qiymati, aniqrog‘i, blok tarkibining katta qismi haqida cheklangan sondagi taxminlarga ega bo‘lsagina ish berishi mumkin.
Keyingi faraz: kriptotahlilchi ma’lumotlarning blok ichidagi joylashuvini boshqara oladi. Masalan, parol uzunligi n ta belgi ekanini biladi. Shunga asoslanib u parolni birinchi blokka faqat 1 ta belgi, qolgan (n-1) tasi esa keyingi blokka tushadigan qilib joylashtiradi. Ya’ni dastlabki 15 baytda oldindan ma’lum bo‘lgan ma’lumotlar joylashadi. 1 ta belgini topish uchun buzg‘unchiga eng yomon holatda 256 ta urinish kerak bo‘ladi.
Ushbu zaiflik ancha oldindan ma’lum bo‘lgan, biroq mazkur vositani ishlab chiquvchilar bu hujum uchun zarur barcha shartlarni birinchi bo‘lib amalda bajara olishgan. Jumladan:
- Kriptotahlilchi nishondagi kompyuter brauzeri boshlab bergan tarmoq ulanishlarini tinglay oladi.
- Kriptotahlilchi jabrlanuvchining brauzeriga agent joylashtira oladi.
- Agent ixtiyoriy HTTPS so‘rovlarini yubora oladi.
Quyida jabrlanuvchining brauzeriga agent joylashtirish imkonini beradigan texnologiyalar va brauzer plaginlari keltirilgan: Javascript XMLHttpRequest API, HTML5 WebSocket API, Flash URLRequest API, Java Applet URLConnection API va Silverlight WebClient API.
RC4 hujumi
2013-yilda Singapurda bo‘lib o‘tgan konferensiyada professor Den Bernshteyn RC4 shifri qo‘llanadigan SSL/TLS protokollarini buzishning yangi usulini taqdim etdi. Ushbu shifr 2011-yilda BEASTga qarshi himoya vositasi sifatida taklif etilgan edi. RC4da aniqlangan zaiflik xabarni aralashtirishda ishlatiladigan bitlar oqimining yetarlicha tasodifiy emasligi bilan bog‘liq. Bir xil xabar shu oqim orqali ko‘p marta o‘tkazilganda dastlabki matnni qayta tiklash imkonini beradigan darajada takrorlanuvchi naqshlar aniqlangan. Hujum uchun shifr orqali nihoyatda katta hajmdagi ma’lumotni o‘tkazish lozim. Namoyish etilgan amalga oshirishda buzish 32 soatgacha davom etgan, biroq jarayonni optimallashtirish imkoniyati istisno etilmagan. Shunga qaramay, bunday hujumni amalda bajarish qiyin. Yaratuvchilarning ta’kidlashicha, 80 baytni 256 baytdan tiklash uchun 256 ta shifrlangan matn kerak bo‘ladi.
Shifrlarni fosh qilish
Ma’lumki, SSL turli kriptografik parametrlarga bog‘liq. RSA ochiq kalitli shifrlashi kalitlarni uzatish hamda server/mijozni autentifikatsiya qilish uchun zarur. Biroq ma’lumotlarni shifrlashda turli kriptografik algoritmlar ishlatiladi. Shu sababli ushbu algoritmlarga muvaffaqiyatli hujum qilinsa, SSLni endi xavfsiz deb bo‘lmaydi. Muayyan aloqa seansiga hujum qilish uchun seans yozib olinadi, keyin esa uzoq vaqt davomida seans kaliti yoki RSA kaliti tanlab topishga urinish amalga oshiriladi.
«O‘rtadagi buzg‘unchi» hujumi
MitM (Man-in-the-Middle) hujumi nomi bilan ham tanilgan. Unda uchta tomon ishtirok etadi: server, mijoz va ularning orasida joylashgan buzg‘unchi. Bunday vaziyatda buzg‘unchi har ikkala yo‘nalishdagi barcha xabarlarni tutib qolishi va almashtirishi mumkin. Buzg‘unchi mijoz oldida o‘zini server, server oldida esa mijoz sifatida ko‘rsatadi. Diffi — Xellman algoritmi orqali kalit almashilganda bunday hujum samarali bo‘lishi mumkin, chunki qabul qilinayotgan ma’lumotning yaxlitligi va manbasini tekshirib bo‘lmaydi. Biroq manbaning (odatda serverning) haqiqiyligini tekshirish uchun sertifikatlash markazi tasdiqlagan sertifikatlar ishlatilgani sababli SSL protokolidan to‘g‘ri foydalanilganda bunday hujumning oldi olinadi.
Hujum quyidagi holatlarda muvaffaqiyatli bo‘lishi mumkin:
- Serverda imzolangan sertifikat yo‘q.
- Mijoz server sertifikatini tekshirmaydi.
- Foydalanuvchi sertifikat sertifikatlash markazi tomonidan imzolanmagani yoki keshlangan sertifikatga mos emasligi haqidagi ogohlantirishni e’tiborsiz qoldiradi.
Bunday hujumni Microsoft kompaniyasining Forefront TMG tarmoqlararo ekranidan yoki proksi-serverdan Blue Coat Proxy SG foydalanadigan yirik tashkilotlarda uchratish mumkin. Bu holatda «buzg‘unchi» tashkilot tarmog‘i chegarasida joylashib, asl sertifikatni o‘ziniki bilan almashtiradi. Hujum proksi-serverning o‘zini ishonchli sertifikatlash markazi sifatida (ildiz markaz yoki korporativ ildiz markazga bo‘ysunuvchi markaz tariqasida) belgilash imkoni tufayli yuz beradi. Odatda Active Directory muhitida ishlaydigan korporativ foydalanuvchilar uchun bunday joriy etish jarayoni sezilmaydi. Bu vositadan uzatilayotgan axborotni nazorat qilish uchun ham, HTTPS himoyalangan ulanishi orqali yuborilayotgan shaxsiy ma’lumotlarni o‘g‘irlash uchun ham foydalanish mumkin.
Eng bahsli masala — foydalanuvchining ma’lumotlar ushlab qolinishi mumkinligidan xabardorligi, chunki ildiz sertifikat almashtirilganda xavfsizlik ogohlantirishlari chiqmaydi va foydalanuvchi uzatilayotgan ma’lumotlar maxfiy bo‘lishini kutadi.
Bundan tashqari, Forefront TMG SSL proksisi sifatida ishlatilganda internet tomonida ikkinchi MitM hujumini amalga oshirish imkoniyati paydo bo‘ladi. Sababi asl sertifikat foydalanuvchiga uzatilmaydi, Forefront TMG esa o‘zi imzolangan yoki bekor qilingan sertifikatlarni qabul qilib, keyin boshqasiga almashtiradigan qilib sozlanishi mumkin. Bunday hujumdan himoyalanish uchun sertifikatida har qanday xato bo‘lgan veb-serverlar bilan ishlashni butunlay taqiqlash kerak bo‘ladi. Bu, albatta, ko‘plab saytlarda HTTPS orqali ishlash imkonini cheklaydi.
Blue Coat Proxy SG ikkinchi MitM hujumidan himoyalangan: tizim siyosatini shunday sozlash mumkinki, veb-serverning sertifikati ishonchsiz bo‘lsa, tizim ham ishonchli sertifikatlar zanjiri bilan emas, vaqtinchalik o‘zi imzolagan sertifikat bilan imzolangan guvohnomani chiqaradi.
THC-SSL-DOS
24-oktabr 2011-yilda The Hacker’s Choice (THC) tashkiloti SSL serverlariga DoS hujumlarini amalga oshirish uchun ishlatiladigan THC-SSL-DOS vositasini taqdim etdi. Bu vosita dastlab SSL xavfsizligini oshirish uchun yaratilgan SSLni qayta kelishish (SSL Renegotiation) funksiyasidagi zaiflikdan foydalanadi. Qayta kelishish serverga mavjud SSL ulanishi ustida yangi maxfiy kalit yaratish imkonini beradi. Bu funksiya aksariyat serverlarda sukut bo‘yicha yoqilgan. Xavfsiz ulanishni o‘rnatish va SSLni qayta kelishish server tomonda mijoznikiga qaraganda bir necha baravar ko‘proq resurs talab qiladi. Shu sababli mijoz qayta kelishish bo‘yicha juda ko‘p so‘rov yuborsa, serverning tizim resurslari tugab boradi.
THC ishtirokchilaridan birining aytishicha, hujumni muvaffaqiyatli bajarish uchun ushbu vosita o‘rnatilgan noutbuk va internetga kirish imkoni kifoya. Dastur ochiq foydalanishga chiqarilgan, chunki uning muqobili bir necha oy avval internetda paydo bo‘lgan edi. Ishlab chiquvchilarga ko‘ra, server qayta kelishish funksiyasini qo‘llab-quvvatlamagan taqdirda ham hujumni amalga oshirish mumkin, biroq buning uchun usulni o‘zgartirish kerak. Bunday holatda yangi SSL qo‘l siqishi uchun ko‘plab TCP ulanishlari o‘rnatiladi, ammo samarali hujum uchun ko‘proq bot talab etiladi.
Himoya chorasi sifatida ayrim dasturiy ta’minot ishlab chiquvchilari soniyasiga belgilangan miqdordan ortiq qayta kelishish amalini bajaradigan mijoz bilan ulanishni uzish bo‘yicha maxsus qoidalar o‘rnatishni tavsiya qiladi.
SSLstrip
2009-yilda Vashingtonda bo‘lib o‘tgan Black Hat konferensiyasida mustaqil xaker Moksi Marlinspayk yangi vosita — SSLstripni namoyish etdi. U foydalanuvchilarga aslida himoyalanmagan sahifada bo‘lsa ham, o‘zini himoyalangan sahifada deb o‘ylatish orqali muhim ma’lumotlarni qo‘lga kiritish imkonini beradi. Bunga odatda SSL bilan himoyalanadigan sahifalarni himoyalanmagan muqobillariga aylantirish orqali erishiladi; natijada server ham, mijoz ham chalg‘itiladi. Vosita ishlashining sababi shundaki, SSL himoyasidan foydalanadigan ko‘plab saytlarda bosh sahifa himoyalanmagan bo‘ladi. Ular faqat muhim ma’lumot uzatiladigan bo‘limlarni shifrlaydi. Foydalanuvchi kirish sahifasini bosganda vosita saytning javobini almashtirib, https manzilini http ga o‘zgartiradi. SSLstripda quyidagi usullar qo‘llanadi: birinchidan, mahalliy tarmoqda amaldagi sertifikatga ega proksi-server ishga tushiriladi — shu sababli foydalanuvchi manzil satrida https ni ko‘rishda davom etadi. Ikkinchidan, manzil satrida soxta «/» belgilarini o‘z ichiga olgan uzun URLlarni yaratish usulidan foydalaniladi — bu brauzerlar belgilarni o‘zgartirishining oldini olish uchun kerak. Tizim ishlashini isbotlash uchun Moksi Tor tarmog‘iga xizmat ko‘rsatuvchi serverda SSLstripni ishga tushirdi va 24 soat ichida quyidagi xizmatlar foydalanuvchilarining 254 ta parolini qo‘lga kiritdi: Yahoo, Gmail, Ticketmaster, PayPal va Linkedln.
SSL protokolida xatolarni qayta ishlash
SSL protokolida xatolarni qayta ishlash juda sodda. Xato aniqlanganda uni aniqlagan tomon boshqasiga xabar yuboradi. Tuzatib bo‘lmaydigan xatolar server va mijozdan ulanishni uzishni talab qiladi. SSL protokoli quyidagi xatolarni belgilaydi:
- Unsupported_Certificate_Type_Error: mijoz/server qo‘llab-quvvatlanmaydigan sertifikat turini qabul qilganda yuzaga keladi. Xatoni tuzatish mumkin (faqat mijoz autentifikatsiyasi uchun).
- No_Cipher_Error: server mijoz ham qo‘llab-quvvatlaydigan kalit uzunligi yoki shifrni topa olmaganda yuzaga keladi. Xatoni tuzatib bo‘lmaydi.
- Bad_Certificate_Error: qabul qiluvchi tomon sertifikatni yaroqsiz deb topganda yuzaga keladi. Bu sertifikatning imzosi yoki qiymati noto‘g‘ri ekanini anglatadi. Xatoni tuzatish mumkin (faqat mijoz autentifikatsiyasi uchun).
- No_Certificate_Error: agar Request_Certificate xabari yuborilgan bo‘lsa, mijozda sertifikat yo‘qligi sababli ushbu xato yuborilishi mumkin. Xatoni tuzatish mumkin.
SSLda ishlatiladigan algoritmlar
SSL/TLS sertifikatlarining amal qilish muddati
2025-yil aprelida CA/Browser Forum ishonchli SSL sertifikatlarining maksimal amal qilish muddatini bosqichma-bosqich 1,5 oygacha qisqartirishga va bunga 2029-yildan erishishga qaror qildi:
- 15-mart 2026-yilgacha — 398 kun;
- 15-mart 2026-yildan — 200 kun;
- 15-mart 2027-yildan — 100 kun;
- 15-mart 2029-yildan — 47 kun.
CA/Browser Forum — yirik sertifikatlash markazlari va dasturiy ta’minot ishlab chiqaruvchilarini birlashtiruvchi tashkilot. Ishtirokchilar orasida Google, Microsoft, Apple, Mozilla, Amazon, DigiCert, GlobalSign, GoDaddy va Visa bor.
Adabiyotlar
- Kitoblar
- Pouyan Sepehrdad. Discovery and Exploitation of New Biases in RC4. — 1-st. — Springer Berlin Heidelberg, 2011. — J. 1. — B. 24. — 91 b. — ISBN 978-3-642-19573-0.
- Joris Claessens. COmputer Security and Industrial Cryptography. — 3-t. — Leuven—Heverlee, Belgium, 2002. — J. 1. — B. 253–265. — 287 b. — ISBN 0167-4048.
- John Viega. Network Security with OpenSSL. — 1-st. — O'Reilly Media, USA, June 15, 2002. — J. 1. — 386 pages b. — ISBN 978-0596002701.
- Eric Rescorla. SSL and TLS: Designing and Building Secure Systems. — 1-st. — Addison-Wesley Professional, October 27, 2000. — J. 1. — 528 pages b. — ISBN 978-0201615982.
- Stephen Thomas. SSL & TLS Essentials: Securing the Web. — 1-st. — Wiley, February 11, 2000. — J. 1. — 224 pages b. — ISBN 978-0471383543.
- Maqolalar
- SSL/TLS protokollarining tavsifi // 3. — «KRIPTO-PRO» MChJ, 2002. — P. 49.
- Semyonov Yu. A. SSL protokoli. Ulagichlarning xavfsiz qatlami. — 2000. — № 1.
- E. Rescorla. The Transport Layer Security (TLS) Protocol Version 1.2 // 1-st. — RTFM, Inc., August 2008. — № 1. — P. 101.
- P. Karlton. The Secure Sockets Layer (SSL) Protocol Version 3.0 // 1-st. — RTFM, Inc., August 2011. — № 1. — P. 67.
- T. Dierks. The Secure Sockets Layer (SSL) // 1-st. — RTFM, Inc., August 2008. — № 1. — P. 207.