Solishtirma yonish issiqligi

Yoqilg‘ining solishtirma yonish issiqligi — issiqlik miqdorini ifodalovchi fizik kattalik. U to‘liq yonish jarayonida yoqilg‘ining 1 kg massasi uchun qancha issiqlik ajralishini bildiradi.

Solishtirma yonish issiqligi J/kg yoki kaloriya/kg (1 J = 0,2388459 kal) birliklarida o‘lchanadi. Bu kattalikni tajribada aniqlash uchun kalorimetriya usullaridan foydalaniladi.

Yoqilg‘ining solishtirma yonish issiqligi quyidagi formula yordamida aniqlanadi

q=Qm,

bu yerda q — solishtirma yonish issiqligi, Q — ushbu yoqilg‘i yonganda ajralib chiqadigan issiqlik miqdori, m — yoqilg‘i massasi

Yoqilg‘ining solishtirma yonish issiqligi qancha yuqori bo‘lsa, dvigatelning yoqilg‘ining solishtirma sarfi shuncha kam bo‘ladi, bunda foydali ish koeffitsiyenti (FIK) bir xil bo‘lishi nazarda tutiladi.

X. Kuxling tahriridagi fizika ma’lumotnomasi asosida yonish issiqligi

Butan, metan va propanning yonish issiqligi hamda gaz holatidagi zichligi
Gaz Yonish issiqligi, MJ/m3* Zichlik (normal sharoitda), kg/m3 Yonish issiqligi, MJ/kg
Vodorod 10,8 0,08987 g/l 120
Butan 124 2,588 47,9
Metan 35,9 0,714 50,2
Propan 93,4 1,96 48,4
* — X. Kuxling tahriridagi fizika ma’lumotnomasiga muvofiq jadval qiymati
Solishtirma yonish issiqligi: moddalar havoda yonganda
ModdaYonish issiqligi, MJ/kg
Vodorod 120
Bor 58
Asetilen 50,4
Metan (laboratoriya sharoitidagi) 50,1
Etilen 48,0
Propan 47,54
Butan 47,2
Maishiy gaz 46,1
Propan-butan (ballondagi) 43,8
Benzin 43,6 44, 42
Litiy 43
Dizel yoqilg‘isi 42,7
Neft 41
Kerosin 40,8
Raps moyi 39,6
Kungaboqar moyi 39,5
Mazut 39,2
Izopropanol 34,1
Kimyoviy toza uglerod 32,8
Yog‘och ko‘miri 31
Antratsit toshko‘mir 31
Alyuminiy 31
Shartli yoqilg‘i 29,308 (7000 kkal)
Etanol 30
Toshko‘mir 29,3
Magniy 24,7
Metanol 22,7
Yoqilg‘i briketlari 19—20,5[manba 2757 kundan beri ko‘rsatilmagan]
O‘tin (quruq, qayin va qarag‘aydan) 15
Qo‘ng‘ir ko‘mir 15, 14,7
Piroliz gazi[ingl.] 12,0
Tabiiy gaz 41-49
Torf 8,1, 15
Porox 3,8

Taqqoslash uchun, uran-235 ning bitta yadrosi parchalanganda, parchalanish bo‘laklarining keyingi parchalanishini ham hisobga olganda, o‘rtacha taxminan 202,5 MeV = 3,244⋅10−11 J, yoki 19,54 TJ/mol = 83,14⋅106 MJ/kg.