Rux sulfat haqida

Rux sulfati
Изображение химической структуры
Umumiy ma'lumotlar
An'anaviy nomlari

rux

kuporosi
Kimyoviy formulasi ZnSO4
Fizik xossalari
Molyar massasi 161.47 g/mol
Zichligi 3.8 g/sm³
Termik xossalari
Harorat
 • erish 680 °C
 • qaynash 740 °C
Kimyoviy xossalari
Eruvchanligi
 • suvda 22 g/100 ml
Tasnifi
Ro'yxatga olish raqami (CAS) 7733-02-0
PubChem
Ro'yxatga olish raqami (EINECS) 231-793-3
SMILES
InChI
RTECS ZH5260000
ChEBI 35176
BMT raqami 3077
ChemSpider
Xavfsizlik
LD50 700 mg/kg
Zaharliligi o'rtacha zaharli
Ma'lumotlar standart sharoitlar (25 °C, 100 kPa) uchun keltirilgan, agar boshqacha ko'rsatilmagan bo'lsa.
Логотип Викисклада Vikimedia omboridagi mediafayllar

Rux sulfati, sulfat kislotali rux, ZnSO4 — ruxli tuz (sulfat kislotaning tuzi), hidsiz, lekin o'tkir va burishtiruvchi ta'mga ega shaffof, rangsiz kristallardan tashkil topgan kukun ko'rinishida bo'ladi.

Xossalari

Rux kuporosi

Rangsiz kristallar, zichligi 3,8 g/sm³. Eruvchanligi suvda (%): 29,4 (0 °C), 37,7 (99 °C). 38,8 °C dan past haroratda eritmalardan ZnSO4·7H2O (rux kuporosi), 38,8 °C dan 70 °C gacha bo'lgan haroratda esa ZnSO4·6H2O kristallanadi, 70 °C dan yuqori haroratda esa monogidrat ZnSO4·H2O. Ushbu monogidrat 238 °C da suvsizlanadi. Rux sulfati 600—900 °C oralig'ida ZnO va SO3 ga parchalanadi. Rux sulfatining suyultirilgan eritmalari gidroliz jarayonida 3Zn(OH)2·ZnSO4·4H2O cho'kmasi ajralishi tufayli loyqalanadi. Moddaning kristallari glitserinda oz eriydi, etanolda esa erimaydi. Modda zarrachalari beqaror bo'lib, atmosfera havosi ta'sirida kristallizatsiya suvini yo'qotishga moyil.

Olinishi

Rux kuporosi eritmalarni bug'latish va kristallash yo'li bilan (rux ishlab chiqarish bilan birga) olinadi. Zn+H2SO4=ZnSO4+H2 ↑

Qo'llanilishi

Quyidagilarni ishlab chiqarishda qo'llaniladi: viskoza, mineral bo'yoqlar, sirlar, shuningdek metallurgiyada (flotatsiya reagenti), tibbiyotda va qishloq xo'jaligida, shuningdek akkumulyatorlar va kimyoviy elektr energiya manbalarida[manba 4037 kundan beri ko'rsatilmagan]. Kimyo sanoatida xomashyo sifatida ishlatilishi mumkin. Rux sulfati farmatsevtika ishlab chiqarishida ham talabgir bo'lib, turli dori vositalarini tayyorlashda qo'llaniladi.

Rux sulfati — tabletkalar

Ushbu preparat mikroblarga, zamburug'larga va parazitlarga qarshi xossalarga ega. Antiseptik hisoblanadi. Jarohatlar hamda trofik yaralarning bitish jarayonini tezlashtiradi. Rux sulfati zamburug', mikrob va parazit infeksiyalari keltirib chiqaradigan kasalliklarni, jumladan, xlamidioz, gonoreya, trixomoniaz, kantariaz, miaz, qo'tir, lyamblioz, sifilis va silni davolashda yordamchi vosita sifatida buyuriladi. Mikozlar va kandidozlarda ham samarali.

Bundan tashqari, organizmdagi rux yetishmovchiligini bartaraf etish va husnbuzarlarni davolash uchun buyuriladi.

Rux sulfati — ko'z tomchilari

Ushbu preparat ko'zning, jumladan, infeksion konyunktivit, blefarit va keratit kabi kasalliklarini davolashda mikroblarga, zamburug'larga hamda parazitlarga qarshi vosita sifatida qo'llaniladi. Ko'z olmasining yengil shikastlanishlarida yaralarni bitiruvchi va profilaktik vosita sifatida ham ishlatiladi.

Rux sulfati — o'g'it

Rux sulfati — qishloq xo'jaligida yuqori samaradorlikka va keng qo'llanish doirasiga ega o'g'it. U ekinlar hosildorligini oshirish uchun zarur bo'lgan oltingugurt va rux kabi kimyoviy elementlar manbai sifatida ishlatiladi. Shuningdek, o'simliklarning immunitetini mustahkamlaydi va noqulay iqlim sharoitlariga chidamliligini oshiradi. Urug'lik materialini buzilish, mog'orlanish va boshqa nomaqbul hosilalardan saqlash maqsadida unga ishlov berishda qo'llaniladi.

Bu o'g'it qishloq xo'jaligi ekinlarining barcha turlariga (sabzavotlar, ildizmevalilar, mevali daraxtlar, rezavor mevali butalar va manzarali o'simliklar) ishlov berish uchun qo'llaniladi. Qishloq xo'jaligiga mo'ljallangan barcha turdagi tuproqlarda, ayniqsa neytral xossali, shuningdek kuchsiz ishqoriy va karbonatli tuproqlarda samarali.

Rux sulfatining suvli eritmalarini ildizdan tashqari oziqlantirish uchun qo'llash, shuningdek, ekishdan oldingi tayyorgarlik tadbirlari doirasida o'simlik urug'lariga shu eritma bilan ishlov berish amaliyoti mavjud.

Rux sulfati — hayvonlar yemiga qo'shimcha

Ushbu kimyoviy modda chorvachilikda qishloq xo'jaligi hayvonlari ratsioniga qo'shiladigan rux manbai bo'lib ham xizmat qiladi. Chorva mollari ratsionidagi rux ularning organizmida kechadigan barcha moddalar almashinuvi jarayonlarini me'yorlashtirish, ishtahani rag'batlantirish va immun tizimi faoliyatini normallashtirish uchun zarur.

Hayvon organizmida ushbu kimyoviy element yetishmasa, parakeratoz, gipogonadizm, burundan qon ketishi kabi kasallik va holatlar, shuningdek jun qoplamining yomonlashishi hamda umumiy mahsuldorlikning pasayishi yuzaga kelishi mumkin.

Rux sulfatidan foydalanish yuqorida sanab o'tilgan salbiy holatlarning oldini olishga yordam beradi. Hayvonlar ushbu qo'shimcha qo'shilgan ozuqani iste'mol qila boshlaganidan keyin bir sutka ichidayoq sezilarli yaxshilanish kuzatiladi. Qo'shimcha qoramol, ot, cho'chqa, parranda va boshqa turdagi hayvonlarni boqishda ishlatiladi.

Zaharliligi

Rux sulfati inson organizmi uchun zaharli moddalar qatoriga kiradi. Modda zarrachalarining changi va nafas olish a'zolari orqali organizmga kirishi mumkin bo'lgan aerozollar xavf tug'diradi. Bundan tashqari, katta miqdordagi rux kuporosini tasodifan yutib yuborish xavfi mavjud; modda bilan bevosita aloqada bo'lganda uning hosilalari organizm to'qimalarida to'planishi mumkin.

Bundan tashqari, teri bilan bevosita aloqa unda yaralar paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin. Chang va aerozollarni uzoq vaqt nafas bilan yutish shilliq pardalarni ta'sirlantiradi, natijada shilliq parda eroziyasi yoki atrofiyasi rivojlanishi mumkin.

Ruxsat etilgan eng yuqori konsentratsiya suvda — 1 mg/dm³ (kationlarini albatta nazorat qilish talab etiladigan modda — rux); zararlilikni cheklovchi ko'rsatkich — umumiy sanitariya ko'rsatkichi.

Ushbu kimyoviy moddadan sanoatda foydalanishda ishlab chiqarish xonalarini samarali shamollatish qurilmalari bilan jihozlash, shuningdek, xodimlarning teri va nafas olish a'zolarini himoyalovchi shaxsiy himoya vositalaridan foydalanishi majburiy shart hisoblanadi.

Homiladorlik davrida rux sulfatidan foydalanish FDA tasnifiga ko'ra C xavf toifasiga kiritilgan. Homiladorlik davrida preparatning xavfsizligi aniqlanmagan. Preparatni qo'llash natijasida zarar homilaga yetishi ehtimoli bor. Homiladorlik davrida kuniga 11 mg rux iste'mol qilish (19 yoshdan 50 yoshgacha bo'lganlar uchun) va kuniga 12 mg rux iste'mol qilish (14 yoshdan 18 yoshgacha bo'lganlar uchun) tavsiya etiladi. Homiladorlikda rux sulfatining qo'shimcha dozalarini faqat zarurat aniq belgilangan hollardagina qabul qilish kerak.